ਇਦਮ੍ਪ੍ਰਥਮਤੋਦ੍ਯੋਗਸਮ੍ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਮਹਾਚਿਤੇਃ । ਨੋਦੇਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਆਤਿਵਾਹਿਕਵਿਸ੍ਮृਤਿਃ
ਇਹ ਆਕਾਸ਼ੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ, ਉਸ ਵੱਡੀ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਉੱਭਰਦਾ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਆਧਿਭੌਤਿਕਤਾ ਤੇਨ ਨਾਸ੍ਯੋਦੇਤਿ ਪਿਸ਼ਾਚਿਕਾ । ਅਸਤ੍ਯਾ ਮृਗਤृष੍ਣੇਵ ਮਿਥ੍ਯਾ ਜਾਡ੍ਯਭ੍ਰਮਪ੍ਰਦਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕਤਾ ਦੀ ਭੂਤ-ਵਾਂਗ ਦਿਸਣੀ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਉੱਭਰਦੀ; ਉਹ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਝੂਠਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੂੜਤਾ ਦੇ ਭ੍ਰਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋਮਾਤ੍ਰਂ ਯਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਮਯਾਤ੍ਮਕਃ । ਮਨੋਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਯਦ੍ ਯਤਸ੍ ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਏਵ ਹਿ
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਸਿਰਫ ਮਨ ਹੀ ਹੈ, ਪૃਥਵੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਮਨ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮਨ ਹੀ ਹੈ।
ਅਜਸ੍ਯ ਸਹਕਾਰੀਣਿ ਕਾਰਣਾਨਿ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ । ਤਜ੍ਜਸ੍ਯਾਪਿ ਨ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਤਾਨਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤੁ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਜੋ ਅਜਨਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਸਹਾਇਕ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਉਹ ਕਾਰਣ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਿਵਾਏ ਕੁਝ ਥੋੜ੍ਹਿਆਂ ਦੇ।
ਕਾਰਣਾਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਤੇਨਾਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ । ਯਾਦृਸ਼ਂ ਕਾਰਣਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਾਦृਗ੍ ਇਹ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਹੀ ਫਲਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਕਾਰਣ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਫਲ ਵੀ ਇੱਥੇ ਐਸਾ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਤਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਤ੍ਰ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਉਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਯਾਦृਗ੍ ਏਵ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਾਦृਗ੍ ਏਵ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍
ਇੱਥੇ ਕਾਰਣ ਤੇ ਫਲ ਦੀ ਸੰਬੰਧਤਾ ਕਦੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਤਿੰਨ ਜਗਤ ਵੀ ਹੈ।
ਮਨਸ੍ਤਾਮ੍ ਇਵ ਯਾਤੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਤਨ੍ਯਤੇ ਜਗਤ੍ । ਅਨਨ੍ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਸ਼੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਦ੍ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਵਾਰਿਣਾ
ਬ੍ਰਹਮ ਮਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜਗਤ ਨੂੰ ਉਪਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹੀ ਰਵਾਦਾਰਪਣ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।
ਮਨਸਾ ਤਨ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਸਦ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਆਤਤਮ੍ । ਯਥਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰਂ ਯਥਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਪਤ੍ਤਨਮ੍
ਸਭ ਕੁਝ ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਨਗਰੀ ਜਾਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ।
ਆਧਿਭੌਤਿਕਤਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਮ੍ ਇਵ ਭੁਜਙ੍ਗਤਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਸ੍ ਤੁ ਕਥਂ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ਰ ਤੇ
ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਭੌਤਿਕਤਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁਧੀ ਜਾਗ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਆਤਿਵਾਹਿਕ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਨ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਮਤੇਃ ਕਿਲ । ਆਧਿਭੌਤਿਕਦੇਹਸ੍ਯ ਚਰ੍ਚੈਵਾਤ੍ਰ ਕੁਤਃ ਕਥਮ੍
ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਾਗੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗੱਲ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿਉਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਮਨੋਨਾਮ੍ਨੋ ਮਨੁष੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਵਿਧਾਕਾਰਧਾਰਿਣਃ । ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਂ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਸਤ੍ਯਰੂਪਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਮਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਮਨੁੱਖ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮਨ ਦੇ ਰਾਜ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਲਗਦਾ ਹੈ।
ਮਨ ਏਵ ਵਿਰਿਞ੍ਚਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਸ੍ਵਵਪੁਸ੍ ਸ੍ਫਾਰਤਾਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਮਨਸੇਦਂ ਪ੍ਰਤਨ੍ਯਤੇ
ਮਨ ਹੀ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਮਨ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਰਿਞ੍ਚੋ ਮਨਸੋ ਰੂਪਂ ਵਿਰਿਞ੍ਚਸ੍ਯ ਮਨੋ ਵਪੁਃ । ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਤੇਨ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿ ਕਲ੍ਪਿਤਮ੍
ਰਚਨਹਾਰ ਮਨ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਰਚਨਹਾਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਸਭ ਕਲਪਨਾ ਹੈ।
ਪਦ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ੇ ਪਦ੍ਮਿਨੀਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਮਨੋਹृਦ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਤਾ । ਮਨੋਦृਸ਼੍ਯਦृਸ਼ੌ ਭਿਨ੍ਨੇ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿੱਖ ਹੈ; ਮਨ ਦੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵੇਖੇ ਗਏ ਕਦੇ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਤਥਾ ਚਾਤ੍ਰ ਭਵਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਰਾਜ੍ਯਧੀਃ । ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤ੍ਯੈਵ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਧृਦ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਭੂਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਮਨ ਦੀ ਰਾਜਾਈ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ਥਃ ਪਿਸ਼ਾਚੋ ਬਾਲਕਂ ਯਥਾ । ਵਿਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਏषਾਨ੍ਤਰ੍ ਦ੍ਰष੍ਟਾਰਂ ਦृਸ਼੍ਯਰੂਪਿਕਾ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਾਏ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਭੂਤ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਦਿੱਸਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾਙ੍ਕੁਰੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਬੀਜਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਸ਼ਕਾਲਤਃ । ਕਰੋਤਿ ਭਾਸੁਰਂ ਦੇਹਂ ਤਨੋਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਧੀਃ
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕਲੀ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਮਕਦਾ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਸਦੇ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਚ੍ ਚੇਨ੍ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਕਦਾਚਨ ਦृਸ਼੍ਯਦੁਃਖਂ ਦृਸ਼੍ਯੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਨ ਬੋਦ੍ਧਰਿ ਕੇਵਲਤ੍ਵਮ੍ । ਦृਸ਼੍ਯੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਮ੍ਭਵਤਿ ਬੋਦ੍ਧਰਿ ਬੋਦ੍ਧृਭਾਵਃ ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ੍ ਸ੍ਥਿਤੇ ऽਪਿ ਹਿ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਯ ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਆਹੁਃ
ਜੇ ਦਿੱਸਦੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਖਤਮ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਿੱਸਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਜਦੋਂ ਦਿੱਸਦਾ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—even if the seen remains, this is called liberation.
ਕਥਯਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਉਦ੍ਦਾਮਵਚਨਂ ਮੁਨਿਨਾਯਕੇ । ਸ਼੍ਰੋਤੁਮ੍ ਏਕਰਸੇ ਜਾਤੇ ਜਨੇ ਮੌਨਵਤਿ ਸ੍ਥਿਤੇ
ਜਦੋਂ ਮੁਖੀ ਰਿਸ਼ੀ ਵਧੀਆ ਬਚਨ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਲੋਕ ਇਕਸਾਰ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚੁੱਪਚਾਪ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਰਹੇ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤੇषੁ ਕਿਙ੍ਕਿਣੀਜਾਲਸ੍ਵਨੇषੁ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਵਿਨਾ । ਪਞ੍ਜਰਾਨ੍ਤਰਹਾਰੀਤਸ਼ੁਕੇष੍ਵ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਕੇਲਿषੁ
ਜਦੋਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਠੰਡੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਕੋਈ ਹਲਚਲ ਨਾ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਪੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਤੋਤੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਛੱਡ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ।
ਸੁਵਿਸ੍ਮृਤਵਿਲਾਸਾਸੁ ਸ੍ਥਿਤਾਸੁ ਲਲਨਾਸ੍ਵ੍ ਅਪਿ । ਚਿਤ੍ਰਭਿਤ੍ਤਾਵ੍ ਇਵ ਨ੍ਯਸ੍ਤੇ ਸਮਸ੍ਤੇ ਰਾਜਸਦ੍ਮਨਿ
ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਾਕ ਤੇ ਖੁਸ਼ਮਿਜਾਜ਼ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਕ ਥਾਂ ਖੜੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜ ਮਹਲ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਣ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤਸ਼ੇषਮ੍ ਅਭਵਦ੍ ਦਿਵਸਂ ਮਧੁਰਾਤਪਮ੍ । ਵ੍ਯਵਹਾਰੋ ਰਵਿਕਰੈਸ੍ ਸਹ ਤਾਨਵਮ੍ ਆਯਯੌ
ਦਿਨ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਬਚਿਆ ਸੀ, ਹਲਕੀ ਧੁੱਪ ਨਾਲ; ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਰੁਟੀਨ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ, ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਣ ਲੱਗੀ।
ਵਵੁਰ੍ ਉਤ੍ਫੁਲ੍ਲਕਮਲਪ੍ਰਕਰੋਨ੍ਮਦਮਾਂਸਲਾਃ । ਵਾਯਵੋ ਮਧੁਰਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਸ਼੍ਰਵਣਾਰ੍ਥਮ੍ ਇਵਾਗਤਾਃ
ਹਵਾ, ਜੋ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨਰਮ-ਨਰਮ ਵਗਣ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੁਣਨ ਲਈ ਆਈ ਹੋਵੇ।
ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚਿਨ੍ਤਯਿਤੁਂ ਭਾਨੁਰ੍ ਇਵਾਹੋਰਚਨਾਭ੍ਰਮਮ੍ । ਤਤ੍ਯਾਜੈਕਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਗਮਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਗਿਰੇਸ੍ ਤਟਮ੍
ਸੂਰਜ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਚਾਰਨ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣਾ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਰਸਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੁੰਨ੍ਹੀ ਢਲਾਨ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ।
ਉਤ੍ਤਸ੍ਥੁਰ੍ ਮਿਹਿਕਾਰਮ੍ਭਸ਼੍ਯਾਮਤਾ ਵਨਭੂਮਿषੁ । ਵਿਜ੍ਞਾਨਸ਼੍ਰਵਣਾਦ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਾਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਤਾ ਇਵ
ਜੰਗਲ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਹਲਕਾ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਡਕ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਬਭੂਵੁਰ੍ ਅਲ੍ਪਸਞ੍ਚਾਰਾ ਜਨਾ ਦਸ਼ਸੁ ਦਿਕ੍ਸ਼੍ਵ੍ ਅਪਿ । ਸਾਵਧਾਨਤਯਾ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮ੍ ਇਵ ਸਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਚੇष੍ਟਿਤਾਃ
ਲੋਕ ਦਸਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਹਿਲ-ਚਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ।
ਛਾਯਾ ਦੀਰ੍ਘਤ੍ਵਮ੍ ਆਜਗ੍ਮੁਰ੍ ਵਾਸਿष੍ਠਂ ਵਰ੍ਣਨਕ੍ਰਮਮ੍ । ਇਵ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮ੍ ਅਸ਼ੇषਾਣਾਂ ਵਸ੍ਤੂਨਾਂ ਦੀਰ੍ਘਕਨ੍ਧਰਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਗਈਆਂ ਹੋਣ, ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਹਰ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣਨ ਲਈ।
ਪ੍ਰਤੀਹਾਰਃ ਪੁਰਃ ਪ੍ਰਹ੍ਵੋ ਭੂਤ੍ਵਾਹ ਵਸੁਧਾਧਿਪਮ੍ । ਦੇਵ ਸ੍ਨਾਨਦ੍ਵਿਜਾਰ੍ਚਾਸੁ ਕਾਲੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਤਿਗਤੋ ਭृਸ਼ਮ੍
ਫਿਰ ਦਰਬਾਰੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਾਫੀ ਲੰਘ ਚੁਕਾ ਹੈ।"
ਤਤੋ ਵਸਿष੍ਠੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਸਂਹृਤ੍ਯ ਮਧੁਰਾਂ ਗਿਰਮ੍ । ਅਦ੍ਯ ਤਾਵਨ੍ ਮਹਾਰਾਜ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ਏਤਾਵਦ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਵਃ
ਇਸ 'ਤੇ ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਬਾਤ ਰੋਕ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਅੱਜ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਸਭ ਦੀ ਸੁਣੀ ਹੋਈ ਇਤਨੀ ਹੀ ਰਹੇ।"
ਪ੍ਰਾਤਰ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਵਦਿष੍ਯਾਮ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੌਨਵਾਨ੍ ਅਭੂਤ੍ । ਇਤ੍ਯ੍ ਆਕਰ੍ਣ੍ਯੈਵਮ੍ ਅਸ੍ਤੂਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭੂਪਤਿਰ੍ ਭੂਤਿਵृਦ੍ਧਯੇ
ਉਹ ਆਖ ਕੇ, "ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਹੋਰ ਦੱਸਾਂਗਾ," ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, "ਜਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ," ਆਖਿਆ, ਤਾਕਿ ਵਧੀਕ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ।