ਏਕਾਮ੍ ਅਥ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਂ ਵਾ ਤृਤੀਯਾਂ ਚੇਤਰਾਂ ਚ ਵਾ । ਆਰੂਢਸ੍ਯ ਮृਤਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੀਦृਸ਼ੀ ਭਗਵਨ੍ ਗਤਿਃ
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਜੇ ਕੋਈ ਪਹਿਲੀ, ਦੂਜੀ ਜਾਂ ਤੀਜੀ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੜਾਅ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਮੂਢਸ੍ਯਾਰੂਢਦੋषਸ੍ਯ ਤਾਵਤ੍ ਸਂਸृਤਿਰ੍ ਆਤਤਾ । ਯਾਵਜ੍ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਸ਼ਤੈਸ਼੍ ਕਾਕਤਾਲੀਯਯੋਗਤਃ
ਜੋ ਮੂਰਖ ਹੈ ਅਤੇ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਫਸੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਕਿਸੇ ਵਿਰਲੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਅਥ ਵਾ ਸਾਧੁਸਙ੍ਗਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਨੋ । ਉਦੇਤਿ ਵੈਰਾਗ੍ਯਮਤਿਰ੍ ਮਰੌ ਪੁष੍ਪਲਤਾ ਯਥਾ
ਜਾਂ, ਜਦ ਕੋਈ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਪਾਸੇ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦਾ, ਤਾਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਬੇਲ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਉਠਦਾ।
ਵੈਰਾਗ੍ਯਮਤਿਰ੍ ਏਵਂ ਸਾ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾ ਭੂਮਿਕਾਕ੍ਰਮੇ । ਨਿਯੋਜਯਤਿ ਸਂਸਾਰੇ ਤਟੀਮ੍ ਇਵ ਤਰਙ੍ਗਿਣੀ
ਜਦ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਮਨ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਆਤਮਕ ਪੜਾਅ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦਾ ਕੰਢਾ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕੇਚਿਜ੍ ਜਨ੍ਮਮਹਾਯੋਗੈਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਲਬ੍ਧਵਿਚਾਰਣਾਃ । ਅਰਘਟ੍ਟਘਟੀਯਨ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਇਵੋਰ੍ਧ੍ਵਾਧḫਪਰਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਕਈ ਲੋਕ, ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ, ਉੱਤੇ-ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਚੱਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ।
ਪ੍ਰਥਮਾਂ ਵੇਤਰਾਂ ਵਾਪਿ ਯੋਗਭੂਮਿਂ ਤੁ ਯੋ ऽਭ੍ਯਸੇਤ੍ । ਆਯੁẖਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪੁਨḫਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਜਨ੍ਮਨੇ
ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਯੋਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਭੂਮਿ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਸ ਤਮ੍ ਅਭ੍ਯਸ੍ਤਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਬੁਦ੍ਧੌ ਪਰਿਕਰਂ ਵਰਮ੍ । ਵਹਨ੍ ਯਾਤਿ ਮृਤੇḫ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਂ ਯਥਾ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ ਸਰਿਦ੍ਰਯਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲੇ ਹਾਲਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਤੈਸ਼੍ ਸ਼ੁਭਸਙ੍ਕਲ੍ਪੈḫ ਪਵਿਤ੍ਰਕਲਨਾਤ੍ਮਕਃ । ਤਾਦृਗ੍ਗੁਣਮਯੈਰ੍ ਏਵ ਮਿਤ੍ਰਬਨ੍ਧੁਭਿਰ੍ ਅਨ੍ਵਿਤਃ
ਉੱਥੇ, ਚੰਗੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਐਸੇ ਹੀ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਮਿਤਰਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਦੀਨਾਤ੍ਮਾ ਜਗਦ੍ਭਾਵਾਨ੍ ਅਖਿਲਾਨ੍ ਅਪਰਾਮृਸ਼ਨ੍ । ਸਂਸ੍ਮਰਨ੍ ਪਰਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਜਗਤ੍ਤਰਣਕਾਰਣਮ੍
ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਡੋਲਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਉਸ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਦ੍ਵਾਸਨਾਮਨੋਰੂਪੋ ਵਿਜਹਾਤਿ ਸ਼ਰੀਰਕਮ੍ । ਵਾਤਾਵਧੂਨਨਾਧੂਤਮ੍ ਆਮੋਦẖ ਕੁਸੁਮਂ ਯਥਾ
ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚੰਗੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਤੇ ਚੰਗੇ ਸੰਕਲਪ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਫੁੱਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਵਾਤਾਨ੍ਵਿਤੋ ਜੀਵਗਨ੍ਧੋ ਦੇਹਸਰੋਰੁਹਮ੍ । ਪ੍ਰਵਿਹਾਯ ਸਮੁਡ੍ਡੀਨẖ ਕਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਗਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਹਿਕ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਸਰੀਰ-ਰੂਪੀ ਕੌਂਪਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤਮ੍ ਏਕਂ ਸੌषੁਪ੍ਤੀਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਾਮ੍ ਅਨੁਤਿष੍ਠਤਿ । ਦੇਹਭਾਰਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਗਾਢਾਂ ਨਿਦ੍ਰਾਮ੍ ਉਪਾਗਤਃ
ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ, ਉਹ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਬੋਧਮ੍ ਆਯਾਤਸ੍ ਸਤਤਾਭ੍ਯਸ੍ਤਯਾ ਸ੍ਵਯਾ । ਆਪੂਰ੍ਯਤੇ ਵਾਸਨਯਾ ਸਰਿਤ੍ਖਾਤ ਇਵਾਮ੍ਭਸਾ
ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਆਦਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਵਾਸਨਾ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦਾ ਖੱਡਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਸ੍ਮृਤ੍ਯ ਸ੍ਵਧਿਯਾ ਸਾਧੁਸ੍ ਸ ਸ੍ਵਭਾਵਨਯਾ ਤਯਾ । ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਵ੍ਯੋਮਵਪੁਰ੍ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਿष੍ਠੇਤ੍ ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਸੁਖਸ਼ਰੀਰ ਸਮੇਤ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤੁ ਦੂਰੇ ਨ ਨਿਕਟੇ ਵ੍ਯੋਮ ਨੇਦਂ ਨ ਚੇਤਰਤ੍ । ਕਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਵਰ੍ਣਨਾਯੋਗ੍ਯਾਂ ਤਾਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਦਸ਼ਾਂ ਵਿਦੁਃ
ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਨਾ ਦੂਰ ਹੈ, ਨਾ ਨੇੜੇ; ਨਾ ਇਹ ਹੈ, ਨਾ ਕੁਝ ਹੋਰ। ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੁਣ ਨਾਲ ਵਰਣਨਯੋਗ ਨਹੀਂ।
ਤਤਸ੍ ਸ ਜੀਵੋ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣਵਾਤਮਯਾਤ੍ਮਕਃ । ਸ਼ਨੈḫ ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਾਵਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਮਧੌ ਰਸਮ੍ ਇਵਾਙ੍ਕੁਰਃ
ਫਿਰ, ਇਹ ਜੀਵ ਇਥੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਹਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਕੁਰ ਰਸ ਚੁੰਘਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵਨਾ ਯਾ ਸਦਾਭ੍ਯਸ੍ਤਾ ਤਾਮ੍ ਏਵ ਮਰਣਾਵਧੌ । ਸ੍ਮਰਞ੍ ਜੀਵੋ ਜਹਾਤੀਮਂ ਭੀਮਂ ਭਾਰਂ ਕਲੇਵਰਮ੍
ਜੋ ਭਾਵਨਾ ਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਉਹੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਜੀਵ ਇਹ ਡਰਾਉਣਾ ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਂ ਯਂ ਭਾਵਂ ਸ੍ਮਰਨ੍ ਦੇਹਾਤ੍ ਸਦਾਭਾਵਿਤਮ੍ ਉਤ੍ਪ੍ਲੁਤਃ । ਤਸ੍ਯੈਵ ਫਲਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਸ੍ਵਪੌਰੁषਬਲਾਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਉਹ ਸਦਾ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ ਤੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਹੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਦੇਹਂ ਯਤ੍ ਸਦਾਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਜੀਵੇਨ ਤਦ੍ ਅਸੌ ਮृਤੌ । ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਭਾਵਾਨ੍ ਅਨਾਦृਤ੍ਯ ਸ੍ਮਰਤੀਦਂ ਕृਤਂ ਮਯਾ
ਜੀਵ ਨੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਸਦਾ ਕੀਤਾ, ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ, ਇਹੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ ਮੈਂ ਕੀਤਾ ਸੀ।'
ਯੁਦ੍ਧਰਾਜ੍ਯਸੁਰਾਰਾਮਪਾਠਰੋਦਨਵਿਭ੍ਰਮਾਨ੍ । ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਫਲਭੀਤੋ ऽਸੌ ਨਾਗ੍ਰਸ੍ਥਾਨ੍ ਅਪਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਉਹ ਯੁੱਧ, ਰਾਜ, ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ, ਪਾਠ, ਰੋਣਾ ਤੇ ਭਟਕਣ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਯ ਆਸਨ੍ਨਫਲੋ ਭਾਵਸ੍ ਸ੍ਵਵਸ਼ੇਨਾਵਸ਼ੇਨ ਵਾ । ਸਰ੍ਵਭਾਵੋਪਮਰ੍ਦੇਨ ਸ ਏਵਾਗ੍ਰੇ ਵਿਲੋਕ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਭੀ ਹਾਲਤ ਆਪਣੇ ਚਾਹਵਾਂ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਚਾਹੇ, ਫਲ ਦੇਣ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਹੋਰ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ, ਅੱਗੇ ਆ ਕੇ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਭਮ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਮਮੇਦਾਨੀਂ ਚਿਰਂ ਮਾਸ਼ੁਭਮ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਮੇ । ਆਕੀਟਾਮਰਮ੍ ਆਸ਼ੈषਾ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਨ ਕਦਾਚਨ
‘ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਮਾੜਾ ਨਾ ਹੋਵੇ’—ਇਹ ਆਸ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਛੋਟੇ ਕੀੜੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਹੋਵੇ, ਕਦੇ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਭਾਵਨੈषਾਨ੍ਤẖ ਕੇਵਲਂ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਃ । ਆਕਾਸ਼ਵਿਸ਼ਦਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਜ੍ਞḫ ਪ੍ਰਨਿਰ੍ਵਾਤਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਇਹ ਆਸ ਸਿਰਫ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਫ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਡਸ਼੍ ਚੇਤ੍ ਤਤ੍ ਪੁਰੋ ਭਾਵਾਨ੍ ਮृਤੌ ਕਾਂਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਅਜਡਸ਼੍ ਚੇਤ੍ ਤਦਭ੍ਯਸ੍ਤੈਰ੍ ਭਾਵੈਰ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯਤੇ ऽਵਸ਼ਃ
ਜੇ ਉਹ ਮੂਰਖ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਈ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਮੂਰਖ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਾਲਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਜ਼ਰੂਰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਰੂਪੋ ऽਸੌ ਜੀਵਸ੍ ਸਂਵृਤਵਾਸਨਃ । ਤਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਜਡਾਵਸ੍ਥੋ ਯੁਗਂ ਯਾਤਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਜੀਵ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ ਤੇ ਲੁਕੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਯੁਗ ਲੰਘ ਗਿਆ।
ਅਭਵਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ ਅਹਂ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਮृਤਸ੍ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਮਿ ਬਨ੍ਧੁषੁ । ਯੁਗਮ੍ ਅਤ੍ਰ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣਮ੍ ਅਭਿਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, 'ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹੁਣ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹਾਂ,' ਤੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿਚ ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਯੁਗ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤ ਏਵ ਸਞ੍ਜਾਤੇ ਸ ਜੀਵੋ ਯੁਗਨਿਸ਼੍ਚਯੇ । ਇਹ ਜਾਤੁ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਦੇਸ਼ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਬੁਧ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਇੱਕ ਪਲ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਵ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: 'ਹੁਣ ਮੈਂ ਇੱਥੇ, ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।'
ਅਭਵਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ ਅਹਂ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਮृਤਸ੍ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਮਿ ਬਨ੍ਧੁषੁ । ਤਤẖ ਕृਤਾ ਮੇ ਸ੍ਵਜਨੈḫ ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਾਦਿਕਾẖ ਕ੍ਰਿਯਾਃ
ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਜੀਵ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ; ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਆਦਿ ਰਸਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਤਾਭਿਰ੍ ਲਬ੍ਧਸ਼ਰੀਰੇਣ ਮਯਾ ਸੁਕृਤਦੁष੍ਕृਤੇ । ਭੁਕ੍ਤੇ ਚਿਰਤਰਂ ਕਾਲਂ ਜਾਤੋ ऽਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯੇਤ੍ਥਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਰੀਤਾਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਰੀਰ ਮਿਲਿਆ। ਚੰਗੇ ਤੇ ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਭੋਗਿਆ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਠਿਆ ਹਾਂ।
ਇਤ੍ਥਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤ ਏਵਾਸੌ ਗਤੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਵਾਨ੍ ਭਵਨ੍ । ਸ੍ਵਵਾਸਨਾਨੁਸਾਰੇਣ ਦੇਹਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਕ ਪਲ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਕੀਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਰੀਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।