ਤृਤੀਯੇਯਮ੍ ਅਸਂਸਙ੍ਗਕਾਰਿਣੀ ਭਵਤਾਰਿਣੀ । ਅਨਯੋਦਿਤਯੋਦੇਤਿ ਭਾਨੁਭਾਸੇਵ ਪਦ੍ਮਿਨੀ
ਇਹ ਤੀਜੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਛੋੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਅਗਲੀ ਵੀ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਖਿੜਦਾ ਹੈ।
ਵਿਜਿਤ੍ਯਾਵਗ੍ਰਹਕ੍ਸ਼ੋਭਦੁਰ੍ਦੇਸ਼ਪ੍ਰਮੁਖਾਨ੍ ਅਰੀਨ੍ । ਸੁਸਿਕ੍ਤਮੂਲਾ ਲਤਿਕਾ ਦਦਾਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਕਲਂ ਫਲਮ੍
ਭਟਕਾਵੇ, ਉਲਝਣ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਹਾਲਾਤ ਵਰਗੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੰਜੀ ਹੋਈ ਬੇਲ ਆਪਣਾ ਫਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਸਂਸਕ੍ਤਮਤਿਰ੍ ਮੌਨੀ ਮਦਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਵृष੍ਟਸ਼ਾਰਦਮੇਘਾਭੋ ਭਵੇਦ੍ ਭਵ੍ਯਸ੍ ਤ੍ਰਿਭੂਮਿਕਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ, ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਭੂਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦਿਤਾਖਿਲਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸਨ੍ਦੇਹਸਨ੍ਤਤੇਃ । ਨੈਵ ਤਸ੍ਯ ਕृਤੇਨਾਰ੍ਥੋ ਨਾਕृਤੇਨੇਹ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ।
ਤृਤੀਯਾਂ ਭੂਮਿਕਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਸਙ੍ਗਵਾਨ੍ ਇਹ । ਵਿਚਰਤ੍ਯ੍ ਅਸਮੁਨ੍ਨਦ੍ਧḫ ਪਰਮ੍ ਆਕਲਯਨ੍ ਪਦਮ੍
ਜੋ ਤੀਜੀ ਭੂਮੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਮ ਲਗਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਗਰ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਉਲਝਣ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਸੋਚਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਸਂਸਙ੍ਗਵਾਨ੍ ਏष ਤृਤੀਯੇ ਭੂਮਿਕਾਪਦੇ । ਭਵਤਿ ਪ੍ਰੋषਿਤਾਸ਼ੇषਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਨਾਸ੍ਪਦੇ
ਤੀਜੀ ਭੂਮੀ 'ਤੇ, ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵੈਰਾਗ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਲਗਤ੍ਯ੍ ਅਸਂਸਕ੍ਤਮਤੇਰ੍ ਨ ਕਰ੍ਮਫਲਭਾਵਨਾ । ਵਾਰੀਵ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਰਤ੍ਨਸ੍ਯੇਵੋਪਰਞ੍ਜਨਾ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ, ਜਾਂ ਜਵੇਲ 'ਤੇ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਨਿਤ੍ਯਾਸਂਸਕ੍ਤਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕृਤਂ ਬਹਿਰ੍ ਆਚਰਨ੍ । ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਕ੍ਸ਼ੋਭ ਏਵਾਸ੍ਤੇ ਹृਦਯੇਨਾਪਰਾਜਿਤਃ
ਜੋ ਮਨ ਸਦਾ ਹੀ ਅਟੁੱਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਹਰੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਜਿੱਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਨਾਮ੍ ਅਸਂਸਙ੍ਗਦਸ਼ਾਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਯ ਪਤਤ੍ਯ੍ ਅਪੀਚ੍ਛਨ੍ਨ੍ ਇਹ ਸਂਸृਤਿਂ ਨੋ । ਇਚ੍ਛਾ ਚ ਨੋਦੇਤਿ ਨ ਰਾਮ ਤੇ ਭੋ ਯੋਦੇਤਿ ਸਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਚਮਤ੍ਕृਤਿਰ੍ ਹਿ
ਇਹ ਅਲੱਗ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵੀ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਦੀ ਅਸਲ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ।
ਮੂਢਸ੍ਯਾਸਤ੍ਕੁਲੋਤ੍ਥਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਚ । ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯੋਗਸਙ੍ਗਸ੍ਯ ਕਥਮ੍ ਉਤ੍ਤਰਣਂ ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੰਦੀ ਕੁਲ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਏਕਾਮ੍ ਅਥ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਂ ਵਾ ਤृਤੀਯਾਂ ਚੇਤਰਾਂ ਚ ਵਾ । ਆਰੂਢਸ੍ਯ ਮृਤਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੀਦृਸ਼ੀ ਭਗਵਨ੍ ਗਤਿਃ
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਜੇ ਕੋਈ ਪਹਿਲੀ, ਦੂਜੀ ਜਾਂ ਤੀਜੀ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੜਾਅ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਮੂਢਸ੍ਯਾਰੂਢਦੋषਸ੍ਯ ਤਾਵਤ੍ ਸਂਸृਤਿਰ੍ ਆਤਤਾ । ਯਾਵਜ੍ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਸ਼ਤੈਸ਼੍ ਕਾਕਤਾਲੀਯਯੋਗਤਃ
ਜੋ ਮੂਰਖ ਹੈ ਅਤੇ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਫਸੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਕਿਸੇ ਵਿਰਲੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਅਥ ਵਾ ਸਾਧੁਸਙ੍ਗਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਨੋ । ਉਦੇਤਿ ਵੈਰਾਗ੍ਯਮਤਿਰ੍ ਮਰੌ ਪੁष੍ਪਲਤਾ ਯਥਾ
ਜਾਂ, ਜਦ ਕੋਈ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਪਾਸੇ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦਾ, ਤਾਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਬੇਲ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਉਠਦਾ।
ਵੈਰਾਗ੍ਯਮਤਿਰ੍ ਏਵਂ ਸਾ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾ ਭੂਮਿਕਾਕ੍ਰਮੇ । ਨਿਯੋਜਯਤਿ ਸਂਸਾਰੇ ਤਟੀਮ੍ ਇਵ ਤਰਙ੍ਗਿਣੀ
ਜਦ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਮਨ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਆਤਮਕ ਪੜਾਅ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦਾ ਕੰਢਾ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕੇਚਿਜ੍ ਜਨ੍ਮਮਹਾਯੋਗੈਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਲਬ੍ਧਵਿਚਾਰਣਾਃ । ਅਰਘਟ੍ਟਘਟੀਯਨ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਇਵੋਰ੍ਧ੍ਵਾਧḫਪਰਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਕਈ ਲੋਕ, ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ, ਉੱਤੇ-ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਚੱਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ।
ਪ੍ਰਥਮਾਂ ਵੇਤਰਾਂ ਵਾਪਿ ਯੋਗਭੂਮਿਂ ਤੁ ਯੋ ऽਭ੍ਯਸੇਤ੍ । ਆਯੁẖਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪੁਨḫਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਜਨ੍ਮਨੇ
ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਯੋਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਭੂਮਿ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਸ ਤਮ੍ ਅਭ੍ਯਸ੍ਤਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਬੁਦ੍ਧੌ ਪਰਿਕਰਂ ਵਰਮ੍ । ਵਹਨ੍ ਯਾਤਿ ਮृਤੇḫ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਂ ਯਥਾ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ ਸਰਿਦ੍ਰਯਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲੇ ਹਾਲਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਤੈਸ਼੍ ਸ਼ੁਭਸਙ੍ਕਲ੍ਪੈḫ ਪਵਿਤ੍ਰਕਲਨਾਤ੍ਮਕਃ । ਤਾਦृਗ੍ਗੁਣਮਯੈਰ੍ ਏਵ ਮਿਤ੍ਰਬਨ੍ਧੁਭਿਰ੍ ਅਨ੍ਵਿਤਃ
ਉੱਥੇ, ਚੰਗੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਐਸੇ ਹੀ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਮਿਤਰਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਦੀਨਾਤ੍ਮਾ ਜਗਦ੍ਭਾਵਾਨ੍ ਅਖਿਲਾਨ੍ ਅਪਰਾਮृਸ਼ਨ੍ । ਸਂਸ੍ਮਰਨ੍ ਪਰਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਜਗਤ੍ਤਰਣਕਾਰਣਮ੍
ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਡੋਲਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਉਸ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਦ੍ਵਾਸਨਾਮਨੋਰੂਪੋ ਵਿਜਹਾਤਿ ਸ਼ਰੀਰਕਮ੍ । ਵਾਤਾਵਧੂਨਨਾਧੂਤਮ੍ ਆਮੋਦẖ ਕੁਸੁਮਂ ਯਥਾ
ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚੰਗੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਤੇ ਚੰਗੇ ਸੰਕਲਪ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਫੁੱਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਵਾਤਾਨ੍ਵਿਤੋ ਜੀਵਗਨ੍ਧੋ ਦੇਹਸਰੋਰੁਹਮ੍ । ਪ੍ਰਵਿਹਾਯ ਸਮੁਡ੍ਡੀਨẖ ਕਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਗਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਹਿਕ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਸਰੀਰ-ਰੂਪੀ ਕੌਂਪਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤਮ੍ ਏਕਂ ਸੌषੁਪ੍ਤੀਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਾਮ੍ ਅਨੁਤਿष੍ਠਤਿ । ਦੇਹਭਾਰਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਗਾਢਾਂ ਨਿਦ੍ਰਾਮ੍ ਉਪਾਗਤਃ
ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ, ਉਹ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਬੋਧਮ੍ ਆਯਾਤਸ੍ ਸਤਤਾਭ੍ਯਸ੍ਤਯਾ ਸ੍ਵਯਾ । ਆਪੂਰ੍ਯਤੇ ਵਾਸਨਯਾ ਸਰਿਤ੍ਖਾਤ ਇਵਾਮ੍ਭਸਾ
ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਆਦਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਵਾਸਨਾ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦਾ ਖੱਡਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਸ੍ਮृਤ੍ਯ ਸ੍ਵਧਿਯਾ ਸਾਧੁਸ੍ ਸ ਸ੍ਵਭਾਵਨਯਾ ਤਯਾ । ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਵ੍ਯੋਮਵਪੁਰ੍ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਿष੍ਠੇਤ੍ ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਸੁਖਸ਼ਰੀਰ ਸਮੇਤ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤੁ ਦੂਰੇ ਨ ਨਿਕਟੇ ਵ੍ਯੋਮ ਨੇਦਂ ਨ ਚੇਤਰਤ੍ । ਕਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਵਰ੍ਣਨਾਯੋਗ੍ਯਾਂ ਤਾਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਦਸ਼ਾਂ ਵਿਦੁਃ
ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਨਾ ਦੂਰ ਹੈ, ਨਾ ਨੇੜੇ; ਨਾ ਇਹ ਹੈ, ਨਾ ਕੁਝ ਹੋਰ। ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੁਣ ਨਾਲ ਵਰਣਨਯੋਗ ਨਹੀਂ।
ਤਤਸ੍ ਸ ਜੀਵੋ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣਵਾਤਮਯਾਤ੍ਮਕਃ । ਸ਼ਨੈḫ ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਾਵਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਮਧੌ ਰਸਮ੍ ਇਵਾਙ੍ਕੁਰਃ
ਫਿਰ, ਇਹ ਜੀਵ ਇਥੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਹਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਕੁਰ ਰਸ ਚੁੰਘਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵਨਾ ਯਾ ਸਦਾਭ੍ਯਸ੍ਤਾ ਤਾਮ੍ ਏਵ ਮਰਣਾਵਧੌ । ਸ੍ਮਰਞ੍ ਜੀਵੋ ਜਹਾਤੀਮਂ ਭੀਮਂ ਭਾਰਂ ਕਲੇਵਰਮ੍
ਜੋ ਭਾਵਨਾ ਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਉਹੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਜੀਵ ਇਹ ਡਰਾਉਣਾ ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਂ ਯਂ ਭਾਵਂ ਸ੍ਮਰਨ੍ ਦੇਹਾਤ੍ ਸਦਾਭਾਵਿਤਮ੍ ਉਤ੍ਪ੍ਲੁਤਃ । ਤਸ੍ਯੈਵ ਫਲਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਸ੍ਵਪੌਰੁषਬਲਾਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਉਹ ਸਦਾ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ ਤੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਹੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਦੇਹਂ ਯਤ੍ ਸਦਾਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਜੀਵੇਨ ਤਦ੍ ਅਸੌ ਮृਤੌ । ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਭਾਵਾਨ੍ ਅਨਾਦृਤ੍ਯ ਸ੍ਮਰਤੀਦਂ ਕृਤਂ ਮਯਾ
ਜੀਵ ਨੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਸਦਾ ਕੀਤਾ, ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ, ਇਹੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ ਮੈਂ ਕੀਤਾ ਸੀ।'
ਯੁਦ੍ਧਰਾਜ੍ਯਸੁਰਾਰਾਮਪਾਠਰੋਦਨਵਿਭ੍ਰਮਾਨ੍ । ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਫਲਭੀਤੋ ऽਸੌ ਨਾਗ੍ਰਸ੍ਥਾਨ੍ ਅਪਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਉਹ ਯੁੱਧ, ਰਾਜ, ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ, ਪਾਠ, ਰੋਣਾ ਤੇ ਭਟਕਣ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।