ਨਿਰ੍ਵਾਣਮਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਰਂ ਬੋਧਸ੍ ਤਦ੍ ਏਵ ਚ । ਚਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰਂ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ੍ਤੇ ਨ ਯਾਤਿ ਵਸੁਧਾਦਿਤਾਮ੍
ਪਹਿਲਾ ਸੁੱਧ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਉੱਚੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਮਨ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਵਜੋਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਭੂਤਮਨਸਾਂ ਸਂਸਾਰਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣਾਂ । ਪ੍ਰਥਮੋ ऽਸੌ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਦਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਦੇਹਸ੍ ਸ੍ਵਤੋਦਯਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਪਰਛਾਵਾਂ, ਮਨ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਯੈਤਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ । ਇਯਂ ਪ੍ਰਵਿਸृਤਾ ਸृष੍ਟਿਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਦृष੍ਟਿਰ੍ ਇਵਾਨਿਲਾਤ੍
ਉਸ ਪਹਿਲੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਤੋਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਫੈਲ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਾਕृਤੇਰ੍ ਅਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਭਾਮਾਤ੍ਰਰੂਪਧृਤ੍ । ਵਿਭਾਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਅਯਂ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਸਤ੍ਯਾਨੁਭਵਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਸੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਇਸ ਰੂਪ ਤੋਂ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਸੱਚੀ ਅਨੁਭਵ ਵਜੋਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ।
ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ऽਤ੍ਰ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰੀਸੁਰਤਂ ਤਥਾ । ਅਸਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਸਮ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਾ ਸਤ੍ਯਾਨੁਭਵਭਾਸੁਰਮ੍
ਇਥੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਭੋਗ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਭਰਪੂਰੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸੱਚੀ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਅਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਮਯੋ ਭਾਤਿ ਵ੍ਯੋਮਾਕृਤਿਰ੍ ਅਦੇਹਕਃ । ਸਦੇਹ ਇਵ ਭੂਤੇਸ਼ਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਭੂਃ ਪੁਰੁषਾਕृਤਿਃ
ਉਹ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਾਂਗ, ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਚਿਤ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਥ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਸ੍ਵਾਯਤ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਨੋਦੇਤਿ ਨ ਚ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਉਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਅਤੇ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨਾ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਠੰਢਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰਹਿਤਃ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਰਹਿਤਾਕृਤਿਃ । ਕੇਵਲਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਕਾਰਣਂ ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਇਰਾਦੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ ਏष ਕਚਤਿ ਯਥਾ ਨਾਮ ਸ੍ਵਸਮ੍ਭਵਃ । ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮੈष ਤਥਾ ਭਾਤਿ ਭਵਤ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ਼ੈਲਵਤ੍
ਇਹ ਇਰਾਦਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਆਤਿਵਾਹਿਕਤੈਕਾਨ੍ਤਵਿਸ੍ਮृਤ੍ਯਾ ਦृਢਰੂਢਯਾ । ਆਧਿਭੌਤਿਕਬੋਧੇਨ ਮੁਧਾ ਭਾਤਿ ਪਿਸ਼ਾਚਵਤ੍
ਆਕਾਸ਼ੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੱਲ ਜਾਣ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਜਗਤ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਝੂਠਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭੂਤ।
ਇਦਮ੍ਪ੍ਰਥਮਤੋਦ੍ਯੋਗਸਮ੍ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਮਹਾਚਿਤੇਃ । ਨੋਦੇਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਆਤਿਵਾਹਿਕਵਿਸ੍ਮृਤਿਃ
ਇਹ ਆਕਾਸ਼ੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ, ਉਸ ਵੱਡੀ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਉੱਭਰਦਾ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਆਧਿਭੌਤਿਕਤਾ ਤੇਨ ਨਾਸ੍ਯੋਦੇਤਿ ਪਿਸ਼ਾਚਿਕਾ । ਅਸਤ੍ਯਾ ਮृਗਤृष੍ਣੇਵ ਮਿਥ੍ਯਾ ਜਾਡ੍ਯਭ੍ਰਮਪ੍ਰਦਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕਤਾ ਦੀ ਭੂਤ-ਵਾਂਗ ਦਿਸਣੀ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਉੱਭਰਦੀ; ਉਹ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਝੂਠਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੂੜਤਾ ਦੇ ਭ੍ਰਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋਮਾਤ੍ਰਂ ਯਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਮਯਾਤ੍ਮਕਃ । ਮਨੋਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਯਦ੍ ਯਤਸ੍ ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਏਵ ਹਿ
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਸਿਰਫ ਮਨ ਹੀ ਹੈ, ਪૃਥਵੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਮਨ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮਨ ਹੀ ਹੈ।
ਅਜਸ੍ਯ ਸਹਕਾਰੀਣਿ ਕਾਰਣਾਨਿ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ । ਤਜ੍ਜਸ੍ਯਾਪਿ ਨ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਤਾਨਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤੁ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਜੋ ਅਜਨਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਸਹਾਇਕ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਉਹ ਕਾਰਣ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਿਵਾਏ ਕੁਝ ਥੋੜ੍ਹਿਆਂ ਦੇ।
ਕਾਰਣਾਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਤੇਨਾਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ । ਯਾਦृਸ਼ਂ ਕਾਰਣਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਾਦृਗ੍ ਇਹ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਹੀ ਫਲਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਕਾਰਣ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਫਲ ਵੀ ਇੱਥੇ ਐਸਾ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਤਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਤ੍ਰ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਉਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਯਾਦृਗ੍ ਏਵ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਾਦृਗ੍ ਏਵ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍
ਇੱਥੇ ਕਾਰਣ ਤੇ ਫਲ ਦੀ ਸੰਬੰਧਤਾ ਕਦੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਤਿੰਨ ਜਗਤ ਵੀ ਹੈ।
ਮਨਸ੍ਤਾਮ੍ ਇਵ ਯਾਤੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਤਨ੍ਯਤੇ ਜਗਤ੍ । ਅਨਨ੍ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਸ਼੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਦ੍ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਵਾਰਿਣਾ
ਬ੍ਰਹਮ ਮਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜਗਤ ਨੂੰ ਉਪਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹੀ ਰਵਾਦਾਰਪਣ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।
ਮਨਸਾ ਤਨ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਸਦ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਆਤਤਮ੍ । ਯਥਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਗਰਂ ਯਥਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਪਤ੍ਤਨਮ੍
ਸਭ ਕੁਝ ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਨਗਰੀ ਜਾਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ।
ਆਧਿਭੌਤਿਕਤਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਮ੍ ਇਵ ਭੁਜਙ੍ਗਤਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਸ੍ ਤੁ ਕਥਂ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ਰ ਤੇ
ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਭੌਤਿਕਤਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁਧੀ ਜਾਗ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਆਤਿਵਾਹਿਕ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਨ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਮਤੇਃ ਕਿਲ । ਆਧਿਭੌਤਿਕਦੇਹਸ੍ਯ ਚਰ੍ਚੈਵਾਤ੍ਰ ਕੁਤਃ ਕਥਮ੍
ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਾਗੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗੱਲ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿਉਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਮਨੋਨਾਮ੍ਨੋ ਮਨੁष੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਵਿਧਾਕਾਰਧਾਰਿਣਃ । ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਂ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਸਤ੍ਯਰੂਪਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਮਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਮਨੁੱਖ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮਨ ਦੇ ਰਾਜ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਲਗਦਾ ਹੈ।
ਮਨ ਏਵ ਵਿਰਿਞ੍ਚਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਸ੍ਵਵਪੁਸ੍ ਸ੍ਫਾਰਤਾਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਮਨਸੇਦਂ ਪ੍ਰਤਨ੍ਯਤੇ
ਮਨ ਹੀ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਮਨ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਰਿਞ੍ਚੋ ਮਨਸੋ ਰੂਪਂ ਵਿਰਿਞ੍ਚਸ੍ਯ ਮਨੋ ਵਪੁਃ । ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਤੇਨ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿ ਕਲ੍ਪਿਤਮ੍
ਰਚਨਹਾਰ ਮਨ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਰਚਨਹਾਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਸਭ ਕਲਪਨਾ ਹੈ।
ਪਦ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ੇ ਪਦ੍ਮਿਨੀਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਮਨੋਹृਦ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਤਾ । ਮਨੋਦृਸ਼੍ਯਦृਸ਼ੌ ਭਿਨ੍ਨੇ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿੱਖ ਹੈ; ਮਨ ਦੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵੇਖੇ ਗਏ ਕਦੇ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਤਥਾ ਚਾਤ੍ਰ ਭਵਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਰਾਜ੍ਯਧੀਃ । ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤ੍ਯੈਵ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਧृਦ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਭੂਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਮਨ ਦੀ ਰਾਜਾਈ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ਥਃ ਪਿਸ਼ਾਚੋ ਬਾਲਕਂ ਯਥਾ । ਵਿਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਏषਾਨ੍ਤਰ੍ ਦ੍ਰष੍ਟਾਰਂ ਦृਸ਼੍ਯਰੂਪਿਕਾ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਾਏ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਭੂਤ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਦਿੱਸਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾਙ੍ਕੁਰੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਬੀਜਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਸ਼ਕਾਲਤਃ । ਕਰੋਤਿ ਭਾਸੁਰਂ ਦੇਹਂ ਤਨੋਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਧੀਃ
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕਲੀ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਮਕਦਾ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਸਦੇ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਚ੍ ਚੇਨ੍ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਕਦਾਚਨ ਦृਸ਼੍ਯਦੁਃਖਂ ਦृਸ਼੍ਯੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਨ ਬੋਦ੍ਧਰਿ ਕੇਵਲਤ੍ਵਮ੍ । ਦृਸ਼੍ਯੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਮ੍ਭਵਤਿ ਬੋਦ੍ਧਰਿ ਬੋਦ੍ਧृਭਾਵਃ ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ੍ ਸ੍ਥਿਤੇ ऽਪਿ ਹਿ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਯ ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਆਹੁਃ
ਜੇ ਦਿੱਸਦੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਖਤਮ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਿੱਸਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਜਦੋਂ ਦਿੱਸਦਾ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—even if the seen remains, this is called liberation.
ਕਥਯਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਉਦ੍ਦਾਮਵਚਨਂ ਮੁਨਿਨਾਯਕੇ । ਸ਼੍ਰੋਤੁਮ੍ ਏਕਰਸੇ ਜਾਤੇ ਜਨੇ ਮੌਨਵਤਿ ਸ੍ਥਿਤੇ
ਜਦੋਂ ਮੁਖੀ ਰਿਸ਼ੀ ਵਧੀਆ ਬਚਨ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਲੋਕ ਇਕਸਾਰ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚੁੱਪਚਾਪ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਰਹੇ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤੇषੁ ਕਿਙ੍ਕਿਣੀਜਾਲਸ੍ਵਨੇषੁ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਵਿਨਾ । ਪਞ੍ਜਰਾਨ੍ਤਰਹਾਰੀਤਸ਼ੁਕੇष੍ਵ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਕੇਲਿषੁ
ਜਦੋਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਠੰਡੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਕੋਈ ਹਲਚਲ ਨਾ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਪੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਤੋਤੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਛੱਡ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ।