ਅਭ੍ਯਾਸਾਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕਰਣਾਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਯਥਾਵਦ੍ ਏਵੇਯਂ ਵਸ੍ਤੁਦृष੍ਟਿḫ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ
ਗਿਆਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸਮਝ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਤृਤੀਯਾਂ ਭੂਮਿਕਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧੋ ऽਨੁਭਵਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਮ੍ ਅਸਂਸਙ੍ਗਂ ਤਸ੍ਯ ਭੇਦਮ੍ ਇਮਂ ਸ਼ृਣੁ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਤੀਜੀ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾਗਰੂਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਅਪਤੀ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਫਰਕ ਨੂੰ ਸੁਣ।
ਅਸਂਸਙ੍ਗਸ੍ਯ ਭਗਵਨ੍ ਪ੍ਰਥਮਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਕਥਯਿष੍ਯਸਿ ਮੇ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਅਸ੍ਯੈਵ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਤਾਮ੍
ਹੇ ਪੂਜਨਯੋਗ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸੋ; ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਮਝਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਤ੍ਵਕਥਨਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨੈਵ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਅਸਂਸਕ੍ਤੇਸ਼੍ ਸ਼ृਣੁਤਰਾਂ ਦੁਰਿਤਂ ਯੇਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਸ ਦੀ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ऽਯਮ੍ ਅਸਂਸਙ੍ਗਸ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਏਵ ਚ । ਸ਼ृਣੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਮ੍ ਏਵਾਦੌ ਸ ਏਵ ਸ਼੍ਰੈष੍ਠ੍ਯਮ੍ ਏष੍ਯਤਿ
ਇਹ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਆਮ ਅਤੇ ਉੱਤਮ। ਪਹਿਲਾਂ ਆਮ ਕਿਸਮ ਸੁਣੋ; ਇਹੀ ਉੱਤਮ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਹਂ ਕਰ੍ਤੇਸ਼੍ਵਰẖ ਕਰ੍ਤਾ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਵਾਥ ਕੋ ऽਪਿ ਵਾ । ਇਤ੍ਯ੍ ਅਮਜ੍ਜਨਮ੍ ਅਰ੍ਥੇषੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਸਙ੍ਗਨਾਮਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਨਾ ਮੈਂ ਕਰਤਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਮੈਂ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਰਤਾ ਹੈ,'—ਇਹ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚ ਨਾ ਫਸਣ ਨੂੰ ਆਮ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤ ਇਦਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਯਾਪ੍ਯ੍ ਏਵੇਸ਼੍ਵਰੇਚ੍ਛਯਾ । ਭਾਵਨਾਭਾਵਨਮ੍ ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਸਙ੍ਗਨਾਮਕਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ' ਵਾਲਾ ਮਨੋਭਾਵ ਆਮ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਜੋ ऽਹਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਾਤ੍ਮਾਹਮ੍ ਅਨਨ੍ਤੋ ऽਹਮ੍ ਅਨਾਮਯਃ । ਅਕਰ੍ਤਾਸ੍ਮੀਤ੍ਯ੍ ਅਨਿਚ੍ਛਤ੍ਵਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਸਙ੍ਗਨਾਮਕਮ੍
ਮੈਂ ਅਜਨਮਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਸੁਰਤ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਮੈਂ ਬੇਅੰਤ ਹਾਂ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਤੇ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ—ਇਹ ਇੱਛਾ ਦੀ ਕਮੀ ਆਮ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰੇਮਾਣਿ ਚ ਧਨਾਨਿ ਚ । ਏਵਮ੍ ਏਵਾਵਹੀਯਨ੍ਤੇ ਕਸ੍ਯ ਕੇਵਾਤ੍ਰ ਕਰ੍ਤृਤਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਆਰ ਤੇ ਧਨ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਖਤਮ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕਰਤਾਪਣ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਹੈ?
ਆਪਾਤਰਮਣੀਯਾਨਿ ਵਿਮਰ੍ਦਵਿਰਸਾਨਿ ਚ । ਕਾਕਤਾਲੀਯਯੋਗੇਨ ਸੁਖਾਨ੍ਯ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ
ਸੁਖ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਝਗੜੇ ਵਿਚ ਸੁਆਦ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦਰੂਪ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਂ ਤੇ ਤਾਲ ਦਾ ਮਿਲਾਪ।
ਭੋਗਾ ਵਿषਮਸਮ੍ਭੋਗਾ ਭੋਗਾ ਇਵ ਫਣਾਵਤਾਮ੍ । ਨਾਹਮ੍ ਏਤੇषੁ ਨੈਤੇ ਮੇ ਜਾਗਰ੍ਮ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਧੀਃ
ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਅਣਿਸ਼ਚਿਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਸੁਖ। ਨਾ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਾਂ, ਨਾ ਉਹ ਮੇਰੇ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਕੋਈ ਹਿਲਚਲ ਨਹੀਂ।
ਭੋਗਾ ਭਵਮਹਾਰੋਗਾਸ੍ ਸਮ੍ਪਦḫ ਪਰਮਾਪਦਃ । ਵਿਯੋਗਾ ਏਵ ਸਂਯੋਗਾ ਆਧਯੋ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਧਿਯਃ
ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹਨ; ਦੌਲਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ। ਵਿਛੋੜੇ ਹੀ ਮਿਲਾਪ ਹਨ; ਦੁੱਖ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾਲẖ ਕਵਲਨੋਦ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਾਨ੍ । ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਤਿ ਵਿਪ੍ਰਲਮ੍ਭੇਨ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਪਿ ਮੋਹਯਨ੍
ਕਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਝੂਠ ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੀ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯਾਨਿ ਸਨ੍ਤੀਵ ਨਾਨ੍ਤਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤਿ ਚ । ਚਿਦ੍ਰਤ੍ਨਰਸ਼੍ਮਿਜਾਲਾਨਿ ਜਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਗਣਿਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਹੋ
ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਅੰਤਹੀਣ ਹਨ। ਅਣਗਿਣਤ ਜਗਤ ਚੇਤਨ ਦੀ ਮਣੀ ਦੀ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ—ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਅਜੀਬ ਹੈ!
ਵਿਚਾਰੇਣ ਨ ਲਭ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਰਗਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦृष੍ਟਾਨਿ ਪੁਰਾਣੀਵ ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਖੋਜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ, ਜੋ ਪਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਜਾਗਣ ਵਿੱਚ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਵਾਤਵਨਵਲ੍ਲੀਨਾਂ ਛਾਯਾ ਇਵ ਪੁਨḫ ਪੁਨਃ । ਅਨਾਰਤਵਿਲੋਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ
ਹਵਾ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬੇਲਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਅਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਕਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਅਨਾਸ੍ਥਯੇਤਿ ਭਾਵਾਨਾਂ ਯਦ੍ ਅਭਾਵਨਮ੍ ਆਨ੍ਤਰਮ੍ । ਨਾਹਂ ਕਰ੍ਤਾ ਨ ਭੋਕ੍ਤੇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋ ऽਸਾਵ੍ ਅਸਙ੍ਗਮਃ
ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਨਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਰਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; 'ਮੈਂ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ'—ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।
ਨ ਕਰ੍ਤਾਸ੍ਮਿ ਨ ਭੋਕ੍ਤਾਸ੍ਮਿ ਨ ਵਕ੍ਤਾਸ੍ਮਿ ਨ ਯਾਮਿ ਚ । ਪ੍ਰਸृਤੇਹੇਸ਼੍ਵਰੇਚ੍ਛੇਤ੍ਥਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੈਵਮ੍ ਅਸਙ੍ਗਤਿਃ
ਮੈਂ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਕਿਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ।
ਈਸ਼੍ਵਰਾਰ੍ਪਣਯਾ ਯਦ੍ ਯਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਮੁਕ੍ਤਵਾਸਨਮ੍ । ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਸਕ੍ਤਿਤਾਨਾਮ ਤਦ੍ ਆਹੁḫ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਮੁਕਤੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਸਂਸਙ੍ਗੋ ऽਯਮ੍ ਉਕ੍ਤਸ੍ ਤੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਇਮਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮ੍ ਅਸਂਸਙ੍ਗਂ ਸ਼ृਣੁ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰਸਾਯਨਮ੍
ਇਹ ਆਮ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਤਨ। ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਜੋ ਸ੍ਰੁਤੀ ਦਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।
ਅਨੇਨ ਕ੍ਰਮਯੋਗੇਨ ਸਂਯੋਗੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਨਿਯੋਗੇਨ ਸਤਾਮ੍ ਅਨ੍ਤḫ ਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਸ੍ਵਸਂਵਿਦਾਮ੍
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ,
ਪੌਰੁषੇਣ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਤਾਵਦ੍ ਅਭ੍ਯਾਸ ਉਹ੍ਯਤੇ । ਕਰਾਮਲਕਵਦ੍ ਯਾਵਤ੍ ਸਰ੍ਵਸਾਰੋ ऽਨੁਭੂਯਤੇ
ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ, ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਮੂਲ ਸਿੱਧਾ-ਸਿੱਧਾ ਹਥੇਲੀ ਵਿਚ ਫਲ ਵਾਂਗ ਤਜਰਬਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।
ਯਾ ਯੋਦੇਤਿ ਮਨਾਗ੍ ਇਚ੍ਛਾ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ ਤਸ੍ਯਾ ਨਿਪਾਤਨਾਤ੍ । ਪਦਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯਤੇ ਸਾਰਂ ਕਯਾਚਿਨ੍ ਨਾਨ੍ਯਯਾ ਧਿਯਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਉਸ ਮਕਸਦ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਦृष੍ਟੇ ਸਕਲਸੀਮਾਨ੍ਤੇ ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ਕਣਦੀਪਕੇ । ਸਂਸਾਰਸਰਿਤḫ ਪਾਰੇ ਸਾਰੇ ਪਰਮਕਾਰਣੇ
ਜਦੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਹੱਦ ਤੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ, ਸਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਕਾਰਣ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਹਂ ਕਰ੍ਤੇਸ਼੍ਵਰẖ ਕਰ੍ਤਾ ਨਾਸ੍ਮਿ ਕਰ੍ਤਾ ਨ ਚੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਨਾਯਮ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਨ ਚਾਨ੍ਯੋ ऽਹਮ੍ ਅਹਮ੍ ਅਸ੍ਮੀਤਰਸ਼੍ ਚ ਵਾ
ਮੈਂ ਨਾ ਕਰਤਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਹੋਰ; ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਦੂਜਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਦੂਰਤਰੇ ਨੂਨਮ੍ ਇਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਭਾਵਨਾਃ । ਯਨ੍ ਮੌਨਮ੍ ਆਸਿਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਸਂਸਙ੍ਗ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ ਕੀਤਾ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਦੂਰ ਹਾਂ' ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਟਿਕਾਅ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਰਕਤਤਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਨ੍ ਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਨਾਮ੍ਬਰੇ ਨਾਧੋ ਨੋਰ੍ਧ੍ਵੇ ਨਾਸ਼ਾਸੁ ਨਾਵਨੌ । ਨ ਪਦਾਰ੍ਥੇ ਨਾਪਦਾਰ੍ਥੇ ਨ ਜਡੇ ਨ ਚ ਚੇਤਨੇ
ਜੋ ਨਾ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਨਾ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਹੇਠਾਂ, ਨਾ ਉੱਤੇ, ਨਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ; ਨਾ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਗੈਰ-ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਮੂਰਖ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਸਚੇਤਨ ਵਿੱਚ,
ਆਸਿਤਂ ਭਾਸਨਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਵਾਸਨਮ੍ ਅਭਾਵਨਮ੍ । ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਅਜਂ ਕਾਨ੍ਤਂ ਤਚ੍ ਛ੍ਰੇष੍ਠਾਸਙ੍ਗ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਮਕਦਾਰ, ਸ਼ਾਂਤ, ਬਿਨਾ ਆਧਾਰ ਦੇ, ਬਿਨਾ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਜੋ ਜਨਮ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵੈਰਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਚਿਤ੍ਤਚੇਤਨਾਨਨ੍ਦਂ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ਤਰਾਸਨਮ੍ । ਯਦ੍ ਵਸਨ੍ਤਾਦਿਰਸਵਤ੍ ਤਚ੍ ਛ੍ਰੇष੍ਠਾਸਙ੍ਗ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨ, ਚੇਤਨਾ ਜਾਂ ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਬਸੰਤ ਆਦਿ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਰਸ ਵਾਂਗ—ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵੈਰਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਿਮਜ੍ਜਨਮ੍ ਅਰ੍ਥੇषੁ ਭਾਵਨਾਭਾਵਨਂ ਹृਦਿ । ਅਵੇਦਨਂ ਸੁਖਾਦੀਨਾਮ੍ ਅਸਂਸਙ੍ਗਂ ਪਰਂ ਵਿਦੁਃ
ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦੀ ਅਣਭੂਤੀ—ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਵੈਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।