ਅਸਂਸਙ੍ਗਾਤ੍ਮਿਕਾਮ੍ ਅਨ੍ਯਾਂ ਤृਤੀਯਾਂ ਯੋਗਭੂਮਿਕਾਮ੍ । ਤਤḫ ਪਤਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ ਕਾਨ੍ਤḫ ਪੁष੍ਪਸ਼ਯ੍ਯਾਮ੍ ਇਵਾਮਲਾਮ੍
ਉਹ ਫਿਰ ਤੀਸਰੀ ਜੋਗ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ ਬੇਮੁਹਾਬਤ। ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸੁੱਚੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੁਰ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਮ੍ ਅਧਿਕਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਮ੍ ਊਨਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਂ ਵਿਹਾਯ ਧੀਃ । ਯਥਾਵਚ੍ ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ऽਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਪਾਵਨੀ
ਪਵਿੱਤਰ ਬੁੱਧੀ, ਉਹ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਜੋ ਔਖੀਆਂ, ਵਧੀਆਂ ਜਾਂ ਘੱਟ ਹਨ, ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਉਹੀ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਫਲਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥẖ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਸਙ੍ਗਤਾਮ੍ । ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ ਸੂਪਕਾਰਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸੂਪੋ ਰਸੇष੍ਵ੍ ਇਵ
ਇਥੇ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਰਥ ਉਸ ਲਈ ਫਲ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਬੇਮੁਹਾਬਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਗਾ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਰਸੋਈਆ ਸੁਆਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੂਰਾ ਸੂਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਪਸਾਸ਼੍ਰਮਵਿਸ਼੍ਰਾਮੈḫ ਪਾਵਨਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਸਙ੍ਕਥੈਃ । ਸ਼ਿਲਾਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਾਸੀਨੋ ਜਰਯਤ੍ਯ੍ ਆਯੁਰ੍ ਆਤਤਮ੍
ਤਾਪਸਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਕ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ, ਪੱਥਰਾਂ ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂ ਲੇਟ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਨਾਵਨਿਵਿਹਾਰੇਣ ਚਿਤ੍ਤੋਪਸ਼ਮਸ਼ੋਭਿਨਾ । ਅਸਙ੍ਗਸੁਖਸੋਮ੍ਯੇਨ ਕਾਲਂ ਨਯਤਿ ਨੀਤਿਮਾਨ੍
ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਿਆਂ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤਥਾ ਰਮਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਨਂ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਪ੍ਰਸਰਹਾਸਿਨਃ । ਨਿਵਾਸਾẖ ਕੁਸੁਮਾਕੀਰ੍ਣਾ ਯਥਾ ਗਿਰਿਗੁਹਾਲਯਾਃ
ਚਾਂਦਨੀ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋਈਆਂ, ਹਾਸੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਵਾਸਤੀਆਂ ਉਸਨੂੰ ਉਹਨਾ ਘਰਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵਦ੍ਵਿਜਗੁਰੁਪ੍ਰਾਜ੍ਞਪਣ੍ਡਿਤਾਰ੍ਚਨਭੋਜਨੈਃ । ਅਪਰਾਹ੍ਣਂ ਕ੍ਸ਼ਪਯਤਿ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣਂ ਸ਼੍ਰੁਤਸਜ੍ਜਨੈਃ
ਉਹ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੈ; ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਵਿਦਿਆਵਾਨ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬੀਤਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਧਰ੍ਮ੍ਯਾਰ੍ਥੋਪਾਰ੍ਜਨਕ੍ਰਮਃ । ਸਨ੍ਤੋषਾਮृਤਤृਪ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਸਾਧ੍ਵਾਚਾਰੇਣ ਰਾਜਤੇ
ਉਹ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਧਰਮਕ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਤੋਖ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਚਲਣ ਨਾਲ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸਰਸੀष੍ਵ੍ ਅਚ੍ਛਤੋਯਾਸੁ ਫੁਲ੍ਲਾਸੁ ਨਲਿਨੀषੁ ਚ । ਸਰਿਤ੍ਸੁ ਬਹੁਪੁਣ੍ਯਾਸੁ ਵਾਪੀषੁ ਚ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ
ਉਹ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਵੱਡੇ ਫਲ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਸਨ੍ਨਚਨ੍ਦ੍ਰਕਰਕੀਰ੍ਣਸੁਧਾਰਸਾਸੁ ਪੁष੍ਪੋਪਕਾਰਸਮਸੋਮ੍ਯਜਲਸ੍ਥਲਾਸੁ । ਗੁਞ੍ਜਦ੍ਗੁਹਾਸੁ ਰਤਮ੍ ਏਨਮ੍ ਅਧਿਤ੍ਯਕਾਸੁ ਵਨ੍ਯਾḫ ਫਲੈਰ੍ ਉਪਚਰਨ੍ਤਿ ਮਹਾਨੁਭਾਵਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਨਰਮ ਪਾਣੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਭੰਬੀਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਾਲੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫਲ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਭ੍ਯਾਸਾਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕਰਣਾਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਯਥਾਵਦ੍ ਏਵੇਯਂ ਵਸ੍ਤੁਦृष੍ਟਿḫ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ
ਗਿਆਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸਮਝ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਤृਤੀਯਾਂ ਭੂਮਿਕਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧੋ ऽਨੁਭਵਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਮ੍ ਅਸਂਸਙ੍ਗਂ ਤਸ੍ਯ ਭੇਦਮ੍ ਇਮਂ ਸ਼ृਣੁ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਤੀਜੀ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾਗਰੂਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਅਪਤੀ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਫਰਕ ਨੂੰ ਸੁਣ।
ਅਸਂਸਙ੍ਗਸ੍ਯ ਭਗਵਨ੍ ਪ੍ਰਥਮਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਕਥਯਿष੍ਯਸਿ ਮੇ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਅਸ੍ਯੈਵ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਤਾਮ੍
ਹੇ ਪੂਜਨਯੋਗ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸੋ; ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਮਝਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਤ੍ਵਕਥਨਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨੈਵ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਅਸਂਸਕ੍ਤੇਸ਼੍ ਸ਼ृਣੁਤਰਾਂ ਦੁਰਿਤਂ ਯੇਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਸ ਦੀ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ऽਯਮ੍ ਅਸਂਸਙ੍ਗਸ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਏਵ ਚ । ਸ਼ृਣੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਮ੍ ਏਵਾਦੌ ਸ ਏਵ ਸ਼੍ਰੈष੍ਠ੍ਯਮ੍ ਏष੍ਯਤਿ
ਇਹ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਆਮ ਅਤੇ ਉੱਤਮ। ਪਹਿਲਾਂ ਆਮ ਕਿਸਮ ਸੁਣੋ; ਇਹੀ ਉੱਤਮ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਹਂ ਕਰ੍ਤੇਸ਼੍ਵਰẖ ਕਰ੍ਤਾ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਵਾਥ ਕੋ ऽਪਿ ਵਾ । ਇਤ੍ਯ੍ ਅਮਜ੍ਜਨਮ੍ ਅਰ੍ਥੇषੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਸਙ੍ਗਨਾਮਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਨਾ ਮੈਂ ਕਰਤਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਮੈਂ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਰਤਾ ਹੈ,'—ਇਹ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚ ਨਾ ਫਸਣ ਨੂੰ ਆਮ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤ ਇਦਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਯਾਪ੍ਯ੍ ਏਵੇਸ਼੍ਵਰੇਚ੍ਛਯਾ । ਭਾਵਨਾਭਾਵਨਮ੍ ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਸਙ੍ਗਨਾਮਕਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ' ਵਾਲਾ ਮਨੋਭਾਵ ਆਮ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਜੋ ऽਹਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਾਤ੍ਮਾਹਮ੍ ਅਨਨ੍ਤੋ ऽਹਮ੍ ਅਨਾਮਯਃ । ਅਕਰ੍ਤਾਸ੍ਮੀਤ੍ਯ੍ ਅਨਿਚ੍ਛਤ੍ਵਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਸਙ੍ਗਨਾਮਕਮ੍
ਮੈਂ ਅਜਨਮਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਸੁਰਤ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਮੈਂ ਬੇਅੰਤ ਹਾਂ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਤੇ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ—ਇਹ ਇੱਛਾ ਦੀ ਕਮੀ ਆਮ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰੇਮਾਣਿ ਚ ਧਨਾਨਿ ਚ । ਏਵਮ੍ ਏਵਾਵਹੀਯਨ੍ਤੇ ਕਸ੍ਯ ਕੇਵਾਤ੍ਰ ਕਰ੍ਤृਤਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਆਰ ਤੇ ਧਨ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਖਤਮ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕਰਤਾਪਣ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਹੈ?
ਆਪਾਤਰਮਣੀਯਾਨਿ ਵਿਮਰ੍ਦਵਿਰਸਾਨਿ ਚ । ਕਾਕਤਾਲੀਯਯੋਗੇਨ ਸੁਖਾਨ੍ਯ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ
ਸੁਖ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਝਗੜੇ ਵਿਚ ਸੁਆਦ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦਰੂਪ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਂ ਤੇ ਤਾਲ ਦਾ ਮਿਲਾਪ।
ਭੋਗਾ ਵਿषਮਸਮ੍ਭੋਗਾ ਭੋਗਾ ਇਵ ਫਣਾਵਤਾਮ੍ । ਨਾਹਮ੍ ਏਤੇषੁ ਨੈਤੇ ਮੇ ਜਾਗਰ੍ਮ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਧੀਃ
ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਅਣਿਸ਼ਚਿਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਸੁਖ। ਨਾ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਾਂ, ਨਾ ਉਹ ਮੇਰੇ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਕੋਈ ਹਿਲਚਲ ਨਹੀਂ।
ਭੋਗਾ ਭਵਮਹਾਰੋਗਾਸ੍ ਸਮ੍ਪਦḫ ਪਰਮਾਪਦਃ । ਵਿਯੋਗਾ ਏਵ ਸਂਯੋਗਾ ਆਧਯੋ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਧਿਯਃ
ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹਨ; ਦੌਲਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ। ਵਿਛੋੜੇ ਹੀ ਮਿਲਾਪ ਹਨ; ਦੁੱਖ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾਲẖ ਕਵਲਨੋਦ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਾਨ੍ । ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਤਿ ਵਿਪ੍ਰਲਮ੍ਭੇਨ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਪਿ ਮੋਹਯਨ੍
ਕਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਝੂਠ ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੀ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯਾਨਿ ਸਨ੍ਤੀਵ ਨਾਨ੍ਤਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤਿ ਚ । ਚਿਦ੍ਰਤ੍ਨਰਸ਼੍ਮਿਜਾਲਾਨਿ ਜਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਗਣਿਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਹੋ
ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਅੰਤਹੀਣ ਹਨ। ਅਣਗਿਣਤ ਜਗਤ ਚੇਤਨ ਦੀ ਮਣੀ ਦੀ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ—ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਅਜੀਬ ਹੈ!
ਵਿਚਾਰੇਣ ਨ ਲਭ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਰਗਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦृष੍ਟਾਨਿ ਪੁਰਾਣੀਵ ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਖੋਜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ, ਜੋ ਪਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਜਾਗਣ ਵਿੱਚ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਵਾਤਵਨਵਲ੍ਲੀਨਾਂ ਛਾਯਾ ਇਵ ਪੁਨḫ ਪੁਨਃ । ਅਨਾਰਤਵਿਲੋਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ
ਹਵਾ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬੇਲਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਅਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਕਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਅਨਾਸ੍ਥਯੇਤਿ ਭਾਵਾਨਾਂ ਯਦ੍ ਅਭਾਵਨਮ੍ ਆਨ੍ਤਰਮ੍ । ਨਾਹਂ ਕਰ੍ਤਾ ਨ ਭੋਕ੍ਤੇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋ ऽਸਾਵ੍ ਅਸਙ੍ਗਮਃ
ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਨਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਰਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; 'ਮੈਂ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ'—ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।
ਨ ਕਰ੍ਤਾਸ੍ਮਿ ਨ ਭੋਕ੍ਤਾਸ੍ਮਿ ਨ ਵਕ੍ਤਾਸ੍ਮਿ ਨ ਯਾਮਿ ਚ । ਪ੍ਰਸृਤੇਹੇਸ਼੍ਵਰੇਚ੍ਛੇਤ੍ਥਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੈਵਮ੍ ਅਸਙ੍ਗਤਿਃ
ਮੈਂ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਕਿਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ।
ਈਸ਼੍ਵਰਾਰ੍ਪਣਯਾ ਯਦ੍ ਯਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਮੁਕ੍ਤਵਾਸਨਮ੍ । ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਸਕ੍ਤਿਤਾਨਾਮ ਤਦ੍ ਆਹੁḫ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਮੁਕਤੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਸਂਸਙ੍ਗੋ ऽਯਮ੍ ਉਕ੍ਤਸ੍ ਤੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਇਮਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮ੍ ਅਸਂਸਙ੍ਗਂ ਸ਼ृਣੁ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰਸਾਯਨਮ੍
ਇਹ ਆਮ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਤਨ। ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਜੋ ਸ੍ਰੁਤੀ ਦਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।