ਮਦਾਭਿਮਾਨਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਲੋਭਮੋਹਾਤਿਸ਼ਾਯਿਤਾਮ੍ । ਬਹਿਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਾਮ੍ ਈषਤ੍ ਤ੍ਯਜਤ੍ਯ੍ ਅਹਿਰ੍ ਇਵ ਤ੍ਵਚਮ੍
ਅਹੰਕਾਰ, ਘਮੰਡ, ਈਰਖਾ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਭੁਲੇਖਾ, ਇਹ ਸਭ ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਹ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਖਾਲ ਛੱਡਣੀ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੌਲੇ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਚਨ੍ਦਨਾਗੁਰੁਗਨ੍ਧੀਨਿ ਵਨਿਤਾਲਿਙ੍ਗਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਅਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤੋਪਯਾਤਾਨਿ ਸੇਵਤੇ ਸ੍ਵਾਨ੍ਯ੍ ਅਨਾਦਰਮ੍
ਚੰਦਨ, ਅਗਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਲੇ ਲੱਗਣ, ਜੇ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ ਆ ਜਾਣ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਸਤਾਂ ਵਾਂਗ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਤृਵਤ੍ ਪਰਦਾਰਾਣਿ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਲੋष੍ਟਵਤ੍ । ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਵਤ੍ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਕਾਰੁਣ੍ਯੇਨਾਭਿਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ, ਦਿਲੋਂ ਦਇਆ ਨਾਲ ਤੱਕਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਕਰੋਤਿ ਯਦ੍ ਅਸ਼੍ਨਾਤਿ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਈਹਤੇ । ਤਦ੍ ਆਦੌ ਬੁਦ੍ਧਿਭੇਦੇਨ ਚਿਰਂ ਚਾਰੁ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦਾ, ਖਾਂਦਾ, ਹਿਲਦਾ ਜਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਾਫ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਚਾਰਾਤ੍ਮਕਂ ਨੈਤਿ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ ਨ ਵਕ੍ਤਿ ਚ । ਨ ਦਦਾਤਿ ਨ ਚਾਦਤ੍ਤੇ ਨ ਚਿਨੋਤਿ ਨ ਚੋਪਤਿ
ਉਹ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਬੋਲਦਾ, ਨਾ ਦਿੰਦਾ, ਨਾ ਲੈਂਦਾ, ਨਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦਾ।
ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਨੁਵृਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਅਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸ਼ਣਕ੍ਸ਼ਯਿ । ਹਰ੍षਾਮਰ੍षਾਂਸ਼ਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਗਨ੍ਤੇਵਾਲਾਤਕਂ ਨਿਸ਼ਿ
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਲਈ, ਉਹ ਨੁਕਸਾਨ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਛਣਕ-ਜੋੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਹਿਰ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨੌਕਰ ਚਿਰਾਗ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਦੁਰ੍ਦੇਸ਼ਂ ਦੁਰਧਿष੍ਠਾਨਂ ਦੁਸ੍ਸਙ੍ਗਂ ਦੁਰੁਪਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ । ਆਲੋਕ੍ਯਮ੍ ਅਪਿ ਦੇਹਾਦਿ ਲਿਪ੍ਤਂ ਤृਣਮ੍ ਇਵੋਜ੍ਝਤਿ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਮਾੜੀ ਥਾਂ, ਮਾੜਾ ਸੰਗਤ, ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਆਸਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਦੇਹ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਲੱਗਣ ਨੂੰ ਘਾਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਉਦਰ੍ਕਹਿਤਂ ਲੋਕ੍ਯਂ ਯਦ੍ ਅਨਾਧਿ ਗਤਭ੍ਰਮਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵ ਹਰਿਣੋ ਵਾਤਮ੍ ਇਵ ਮੌਨੀ ਵਿਧਾਵਤਿ
ਜੋ ਕੁਝ ਆਖਿਰਕਾਰ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭਟਕਾਵ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਹਵਾ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।
ਹਾਰਿਹਾਸਵਿਲਾਸਾਸੁ ਹਾਵਭਾਵਵਤੀषੁ ਚ । ਵੀਕ੍ਸ਼ਤੇ ਭਾਵਿਨਾਸ਼ਾਸੁ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਸ਼ੁष੍ਕਲਤਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ
ਉਹ ਹੱਸਣ-ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਆਕਰਸ਼ਣ ਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਮਤਿਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਗੁਰੁਸਜ੍ਜਨਸੇਵਨਾਤ੍ । ਸਰਹਸ੍ਯਮ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣ ਯਥਾਵਦ੍ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਤ, ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸਂਸਙ੍ਗਾਤ੍ਮਿਕਾਮ੍ ਅਨ੍ਯਾਂ ਤृਤੀਯਾਂ ਯੋਗਭੂਮਿਕਾਮ੍ । ਤਤḫ ਪਤਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ ਕਾਨ੍ਤḫ ਪੁष੍ਪਸ਼ਯ੍ਯਾਮ੍ ਇਵਾਮਲਾਮ੍
ਉਹ ਫਿਰ ਤੀਸਰੀ ਜੋਗ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ ਬੇਮੁਹਾਬਤ। ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸੁੱਚੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੁਰ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਮ੍ ਅਧਿਕਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਮ੍ ਊਨਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਂ ਵਿਹਾਯ ਧੀਃ । ਯਥਾਵਚ੍ ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ऽਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਪਾਵਨੀ
ਪਵਿੱਤਰ ਬੁੱਧੀ, ਉਹ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਜੋ ਔਖੀਆਂ, ਵਧੀਆਂ ਜਾਂ ਘੱਟ ਹਨ, ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਉਹੀ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਫਲਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥẖ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਸਙ੍ਗਤਾਮ੍ । ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ ਸੂਪਕਾਰਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸੂਪੋ ਰਸੇष੍ਵ੍ ਇਵ
ਇਥੇ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਰਥ ਉਸ ਲਈ ਫਲ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਬੇਮੁਹਾਬਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਗਾ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਰਸੋਈਆ ਸੁਆਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੂਰਾ ਸੂਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਪਸਾਸ਼੍ਰਮਵਿਸ਼੍ਰਾਮੈḫ ਪਾਵਨਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਸਙ੍ਕਥੈਃ । ਸ਼ਿਲਾਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਾਸੀਨੋ ਜਰਯਤ੍ਯ੍ ਆਯੁਰ੍ ਆਤਤਮ੍
ਤਾਪਸਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਕ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ, ਪੱਥਰਾਂ ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂ ਲੇਟ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਨਾਵਨਿਵਿਹਾਰੇਣ ਚਿਤ੍ਤੋਪਸ਼ਮਸ਼ੋਭਿਨਾ । ਅਸਙ੍ਗਸੁਖਸੋਮ੍ਯੇਨ ਕਾਲਂ ਨਯਤਿ ਨੀਤਿਮਾਨ੍
ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਿਆਂ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤਥਾ ਰਮਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਨਂ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਪ੍ਰਸਰਹਾਸਿਨਃ । ਨਿਵਾਸਾẖ ਕੁਸੁਮਾਕੀਰ੍ਣਾ ਯਥਾ ਗਿਰਿਗੁਹਾਲਯਾਃ
ਚਾਂਦਨੀ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋਈਆਂ, ਹਾਸੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਵਾਸਤੀਆਂ ਉਸਨੂੰ ਉਹਨਾ ਘਰਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵਦ੍ਵਿਜਗੁਰੁਪ੍ਰਾਜ੍ਞਪਣ੍ਡਿਤਾਰ੍ਚਨਭੋਜਨੈਃ । ਅਪਰਾਹ੍ਣਂ ਕ੍ਸ਼ਪਯਤਿ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣਂ ਸ਼੍ਰੁਤਸਜ੍ਜਨੈਃ
ਉਹ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੈ; ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਵਿਦਿਆਵਾਨ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬੀਤਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਧਰ੍ਮ੍ਯਾਰ੍ਥੋਪਾਰ੍ਜਨਕ੍ਰਮਃ । ਸਨ੍ਤੋषਾਮृਤਤृਪ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਸਾਧ੍ਵਾਚਾਰੇਣ ਰਾਜਤੇ
ਉਹ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਧਰਮਕ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਤੋਖ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਚਲਣ ਨਾਲ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸਰਸੀष੍ਵ੍ ਅਚ੍ਛਤੋਯਾਸੁ ਫੁਲ੍ਲਾਸੁ ਨਲਿਨੀषੁ ਚ । ਸਰਿਤ੍ਸੁ ਬਹੁਪੁਣ੍ਯਾਸੁ ਵਾਪੀषੁ ਚ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ
ਉਹ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਵੱਡੇ ਫਲ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਸਨ੍ਨਚਨ੍ਦ੍ਰਕਰਕੀਰ੍ਣਸੁਧਾਰਸਾਸੁ ਪੁष੍ਪੋਪਕਾਰਸਮਸੋਮ੍ਯਜਲਸ੍ਥਲਾਸੁ । ਗੁਞ੍ਜਦ੍ਗੁਹਾਸੁ ਰਤਮ੍ ਏਨਮ੍ ਅਧਿਤ੍ਯਕਾਸੁ ਵਨ੍ਯਾḫ ਫਲੈਰ੍ ਉਪਚਰਨ੍ਤਿ ਮਹਾਨੁਭਾਵਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਨਰਮ ਪਾਣੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਭੰਬੀਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਾਲੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫਲ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਭ੍ਯਾਸਾਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕਰਣਾਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਯਥਾਵਦ੍ ਏਵੇਯਂ ਵਸ੍ਤੁਦृष੍ਟਿḫ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ
ਗਿਆਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸਮਝ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਤृਤੀਯਾਂ ਭੂਮਿਕਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧੋ ऽਨੁਭਵਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਮ੍ ਅਸਂਸਙ੍ਗਂ ਤਸ੍ਯ ਭੇਦਮ੍ ਇਮਂ ਸ਼ृਣੁ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਤੀਜੀ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾਗਰੂਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਅਪਤੀ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਫਰਕ ਨੂੰ ਸੁਣ।
ਅਸਂਸਙ੍ਗਸ੍ਯ ਭਗਵਨ੍ ਪ੍ਰਥਮਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਕਥਯਿष੍ਯਸਿ ਮੇ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਅਸ੍ਯੈਵ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਤਾਮ੍
ਹੇ ਪੂਜਨਯੋਗ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸੋ; ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਮਝਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਤ੍ਵਕਥਨਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨੈਵ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਅਸਂਸਕ੍ਤੇਸ਼੍ ਸ਼ृਣੁਤਰਾਂ ਦੁਰਿਤਂ ਯੇਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਸ ਦੀ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ऽਯਮ੍ ਅਸਂਸਙ੍ਗਸ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਏਵ ਚ । ਸ਼ृਣੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਮ੍ ਏਵਾਦੌ ਸ ਏਵ ਸ਼੍ਰੈष੍ਠ੍ਯਮ੍ ਏष੍ਯਤਿ
ਇਹ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਆਮ ਅਤੇ ਉੱਤਮ। ਪਹਿਲਾਂ ਆਮ ਕਿਸਮ ਸੁਣੋ; ਇਹੀ ਉੱਤਮ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਹਂ ਕਰ੍ਤੇਸ਼੍ਵਰẖ ਕਰ੍ਤਾ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਵਾਥ ਕੋ ऽਪਿ ਵਾ । ਇਤ੍ਯ੍ ਅਮਜ੍ਜਨਮ੍ ਅਰ੍ਥੇषੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਸਙ੍ਗਨਾਮਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਨਾ ਮੈਂ ਕਰਤਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਮੈਂ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਰਤਾ ਹੈ,'—ਇਹ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚ ਨਾ ਫਸਣ ਨੂੰ ਆਮ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤ ਇਦਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਯਾਪ੍ਯ੍ ਏਵੇਸ਼੍ਵਰੇਚ੍ਛਯਾ । ਭਾਵਨਾਭਾਵਨਮ੍ ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਸਙ੍ਗਨਾਮਕਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ' ਵਾਲਾ ਮਨੋਭਾਵ ਆਮ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਜੋ ऽਹਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਾਤ੍ਮਾਹਮ੍ ਅਨਨ੍ਤੋ ऽਹਮ੍ ਅਨਾਮਯਃ । ਅਕਰ੍ਤਾਸ੍ਮੀਤ੍ਯ੍ ਅਨਿਚ੍ਛਤ੍ਵਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਸਙ੍ਗਨਾਮਕਮ੍
ਮੈਂ ਅਜਨਮਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਸੁਰਤ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਮੈਂ ਬੇਅੰਤ ਹਾਂ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਤੇ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ—ਇਹ ਇੱਛਾ ਦੀ ਕਮੀ ਆਮ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰੇਮਾਣਿ ਚ ਧਨਾਨਿ ਚ । ਏਵਮ੍ ਏਵਾਵਹੀਯਨ੍ਤੇ ਕਸ੍ਯ ਕੇਵਾਤ੍ਰ ਕਰ੍ਤृਤਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਆਰ ਤੇ ਧਨ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਖਤਮ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕਰਤਾਪਣ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਹੈ?
ਆਪਾਤਰਮਣੀਯਾਨਿ ਵਿਮਰ੍ਦਵਿਰਸਾਨਿ ਚ । ਕਾਕਤਾਲੀਯਯੋਗੇਨ ਸੁਖਾਨ੍ਯ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ
ਸੁਖ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਝਗੜੇ ਵਿਚ ਸੁਆਦ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦਰੂਪ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਂ ਤੇ ਤਾਲ ਦਾ ਮਿਲਾਪ।