ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ਜਾਤਧਿਯੋ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਦੇਸ਼ਭਾषਾਰ੍ਥਵੇਦਿਨਃ । ਗृਹ੍ਣਾਮੀਦਂ ਤ੍ਯਜਾਮੀਦਮ੍ ਇਤਿ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੀ ਸੋਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਾਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਥਾਂ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਅਰਥ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: 'ਇਹ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।'
ਏਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਯਸ੍ ਸ੍ਵਵृਦ੍ਧਜਨਗੋਚਰਃ । ਭਵੇਤ੍ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿषਯੋ ऽਸਾਵ੍ ਅਲਂ ਵਿਧੇਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਹਦ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ ਨਿਯਮ ਲਈ।
ਕੁਲਵृਦ੍ਧਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸ੍ਵਨਿਸ਼੍ਚਯਵਤੈਵ ਵਾ । ਭਾਵ੍ਯਂ ਪਦਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਤੇਨ ਤਜ੍ਜ੍ਞੇਨ ਵੈ ਤਤਃ
ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਅਰਥ ਉਹੀ ਸਮਝੇ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਪੱਕੀ ਸੋਚ ਨਾਲ।
ਜਨ੍ਤੁḫ ਪਦਪਦਾਰ੍ਥਜ੍ਞੋ ਹੇਯਂ ਤ੍ਯਜਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਧੀਃ । ਉਪਾਦੇਯਮ੍ ਉਪਾਦਤ੍ਤੇ ਨਾਲੋਕਯਤਿ ਮਧ੍ਯਮਮ੍
ਜੋ ਜੀਵ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਅਰਥ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਸੂਝਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਜੋ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ।
ਵਿਵੇਕਾਦ੍ ਵृਦ੍ਧਭੀਤ੍ਯਾ ਵਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣਃ । ਵਿਚਾਰਪੂਰ੍ਵਂ ਯਸ੍ਯੇਹਾ ਸ ਪੁਮਾਨ੍ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਸੁਝਾਅ ਜਾਂ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸਦੇ ਹਰ ਕੰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਨਿਵृਤ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਭਵਤਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧḫ ਪੁਮਾਨ੍ । ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਪਵਰ੍ਗੋਨ੍ਮੁਖਯੋਸ਼੍ ਸ਼ृਣੁ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਏਤਯੋਃ
ਮਨੁੱਖ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਜੋ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਜੋ ਕੰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਸੁਣ।
ਕਿਮ੍ ਏਤਨ੍ ਨਾਮ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਵਰਂ ਸਂਸृਤਿਰ੍ ਏਵ ਨਃ । ਇਤਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਕਰ੍ਤਾ ਯਸ੍ ਸ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੋ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, 'ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਕੀ ਹੈ? ਸਾਡੀ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਸੱਚਾ ਹੈ,' ਤੇ ਜੋ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਲਾਰ੍ਣਵਯੁਗਚ੍ਛਿਦ੍ਰਕੂਰ੍ਮਗ੍ਰੀਵਾਰ੍ਪਣੋਪਮਾ । ਅਨੇਕਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਤੋ ਭਾਵਿਨੀ ਤਸ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ਧੀਃ
ਉਸ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਵਾਲੀ ਸੋਚ, ਜੋ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਚਲਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚਲੇ ਛੇਦਾਂ ਨੂੰ ਕਛੂਏ ਦੀ گردਨ ਛੁਹਣੀ ਵਰਗੀ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸਾਰਾ ਬਤ ਸਂਸਾਰਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਲਂ ਮਮੈਤਯਾ । ਕਿਂ ਕਰ੍ਮਭਿḫ ਪਰ੍ਯੁषਿਤੈਰ੍ ਦਿਨਂ ਤੈਰ੍ ਏਵ ਨੀਯਤੇ
ਹਾਏ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਥੋਸ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਦਿਨ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਯਾਤਿਸ਼ਯਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਕਿਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਰਮਣਂ ਪਰਮ੍ । ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਵਾਨ੍ ਯੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸ ਨਿਵृਤ੍ਤ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਰਾਮ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?' ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਚੁੱਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਏਵੇਹ ਜਨ੍ਮਨਿ ਤ੍ਵ੍ ਅਵਿਵੇਕਿਨਿ । ਸ ਯੋਗਭੂਮਿष੍ਵ੍ ਏਤਾਸੁ ਵਿषਯੋ ਵਿਸ਼ਦਾਸ਼ਯਃ
ਉਹ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿਚ ਵੀ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਵੇਕ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਯੋਗ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਉਹ ਸਾਫ ਨੀਅਤ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ।
ਕਥਂ ਵਿਰਾਗਵਾਨ੍ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਂਸਾਰਾਬ੍ਧਿਂ ਤਰਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਏਵਂਵਿਚਾਰਣਪਰੋ ਯਦਾ ਭਵਤਿ ਸਨ੍ਮਤਿਃ
ਕਿਵੇਂ, ਵਿਰਾਗੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਾਂ? ਜਦੋਂ ਚੰਗਾ ਮਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਸਾਧੁਸਙ੍ਗਮਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਅਪਿ ਵੀਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਵਿਰਾਗਮ੍ ਉਪਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਭਾਵਨਾਸ੍ਵ੍ ਅਨੁਵਾਸਰਮ੍
ਇਹ ਸਤਸੰਗ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅੰਦਰੋਂ ਵੈਰਾਗ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਯਾਸੂਦਾਰਰੂਪਾਸੁ ਰਮਤੇ ਮਾਨਮ੍ ਈਹਤੇ । ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਸੁ ਜਡਚੇष੍ਟਾਸੁ ਚਲਾਸੁ ਵਿਚਿਕਿਤ੍ਸਤੇ
ਇਹ ਉੱਚੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਜ਼ਤ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੰਦੇ, ਸੁਸਤ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਚਕਦਾ ਹੈ।
ਨੋਦਾਹਰਤਿ ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਪੁਣ੍ਯਸ਼ਰ੍ਮਾਣਿ ਚੇष੍ਟਤੇ । ਅਨਨ੍ਯੋਦ੍ਵੇਗਕਾਰੀਣਿ ਮृਦੁਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸੇਵਤੇ
ਇਹ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਦੁਖਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਚੰਗੇ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।
ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਣਯਗਰ੍ਭਾਣਿ ਪੇਸ਼ਲਾਨ੍ਯ੍ ਉਚਿਤਾਨਿ ਚ । ਦੇਸ਼ਕਾਲੋਪਪਨ੍ਨਾਨਿ ਵਚਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਭਿਭਾषਤੇ
ਇਹ ਪਿਆਰ ਤੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੇ ਠੀਕ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੇਂ, ਥਾਂ ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਦਾਸੌ ਪ੍ਰਥਮਾਮ੍ ਏਕਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਭਵਤਿ ਭੂਮਿਕਾਮ੍ । ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਥ ਤਤ੍ਰ ਰੂਢਿਮ੍ ਉਪੇष੍ਯਤਿ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਗੁਣ ਅੱਗੇ ਦੱਸੇ ਜਾਣਗੇ, ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵਾਯਤਨਦੇਸ਼ੇषੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਵਸਥੇषੁ ਚ । ਵਨੇषੁ ਰਮਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਥਮਾਂ ਭੂਮਿਕਾਮ੍ ਇਤਃ
ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਪੜਾਅ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਦਰਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਜ੍ਜਨਸਮ੍ਪਰ੍ਕੈḫ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਂ ਵਰ੍ਧਯਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ẖ ਕਲਾਮ੍ ਇਨ੍ਦੋਰ੍ ਇਵ ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯਸ਼ਾਲਿਨੀਮ੍
ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਆਪ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨਦਰਮਾ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਿਵਾਦਨਿਰਤḫ ਪੇਸ਼ਲḫ ਪ੍ਰਣਯਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਮਨਸਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵਾਚਾ ਸਜ੍ਜਨਾਨ੍ ਉਪਸੇਵਤੇ
ਸਭ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ, ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਦਰ੍ਥਲਬ੍ਧਾਂਲ੍ ਲਭ੍ਯਾਂਸ਼੍ ਚ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨ੍ ਅਨੁਸਰਂਸ਼੍ ਚਿਰਮ੍ । ਯਤẖ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਆਨੀਯ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯ੍ ਅਵੇਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਿਲਣ, ਲੱਭ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਲਾਪਧ੍ਵਂਸਨਸ਼ਿਖੀ ਧਰ੍ਮਾਬ੍ਦੇਸ਼ੋਚ੍ਚਕਨ੍ਧਰਃ । ਸ੍ਨਾਨਦਾਨਤਪੋਧ੍ਯਾਨਵਿਭਵਾਨ੍ ਅਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ
ਉਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਲੋਅ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਉੱਚਾ ਖੜਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਥਮਾਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਪਾਰੁਹ੍ਯ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਯੇਦ੍ ਬਲਾਤ੍ । ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਾਦ੍ ऋਤੇ ਨਾਨ੍ਯਾ ਸਙ੍ਕਟੋਤ੍ਤਰਣੇ ਗਤਿਃ
ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮੁਸ਼ਕਲ ਰਾਹ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ।
ਏਵਂ ਵਿਚਾਰਵਾਨ੍ ਯਸ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਂਸਾਰੋਤ੍ਤਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਸ ਭੂਮਿਕਾਵਾਨ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਸ਼੍ ਸ਼ੇषਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਆਰ੍ਯ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਲਈ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੜਾਅ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਆਰੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਰ੍ਯਤਾਤੁਲ੍ਯਤਾਂ ਯਾਤਾ ਪ੍ਰਥਮੈਕੈਵ ਭੂਮਿਕਾ । ਭੂਮਿਕਾਨਾਂ ਤੁ ਸ਼ੇषਾਣਾਮ੍ ਆਰ੍ਯਤਾ ਦਾਸ੍ਯਮ੍ ਅਰ੍ਹਤਿ
ਸਿਰਫ਼ ਪਹਿਲੀ ਪੜਾਅ ਹੀ ਉੱਚ ਆਦਰਸ਼ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਪੜਾਅ ਉੱਚ ਆਦਰਸ਼ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।
ਵਿਚਾਰਨਾਮ੍ਨੀਮ੍ ਇਤਰਾਮ੍ ਆਗਤੋ ਯੋਗਭੂਮਿਕਾਮ੍ । ਉਦਾਰਮਤਿਰ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਮਹਤਾਮ੍ ਇਤਿ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ 'ਵਿਚਾਰ' ਨਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋਰ ਯੋਗ ਪੜਾਅ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਅਪਣਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤਿਸਮਾਚਾਰਧਾਰਣਾਧ੍ਯਾਨਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਮੁਖ੍ਯਯਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਯਾ ਖ੍ਯਾਤਂ ਸ਼੍ਰਯਤਿ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਪਣ੍ਡਿਤਮ੍
ਵੇਦ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਆਚਰਨ, ਯਾਦ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਿਆਖਿਆ ਰਾਹੀਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੰਡਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਚ੍ਛਾਕੁਤੁਕਬਨ੍ਧੇषੁ ਜਯਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼ਤ੍ਰੁषੁ । ਆਦੇਹਂ ਪ੍ਰਹਰਤ੍ਸ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਵੀਰੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਸੁਦਾਰੁਣਃ
ਇੱਛਾ ਤੇ ਜਿਗਿਆਸਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਰਲੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮਹਾਂਵੀਰ।
ਕਿਮ੍ ਅਪੂਰ੍ਵਾਂ ਝਗਿਤ੍ਯ੍ ਏਨਾਂ ਸਂਸ਼੍ਰਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਨੁਰਾਗਿਣੀਮ੍ । ਇਤਿ ਹ੍ਰੀਮਾਨ੍ ਇਵ ਹ੍ਰਿਯਂ ਦਯਾਂ ਚੈष ਨ ਮੁਞ੍ਚਤਿ
ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, 'ਚਲੋ ਇਸ ਨਵੀਂ ਤੇ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਗਲੇ ਲਾ ਲਵਾਂ,' ਤੇ ਲਜਜਤ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਦਇਆ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ।
ਪਦਾਰ੍ਥਪ੍ਰਵਿਭਾਗਜ੍ਞẖ ਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍ । ਜਾਨਾਤ੍ਯ੍ ਅਧਿਗਤਸ਼੍ਰਵ੍ਯੋ ਗृਹਂ ਗृਹਪਤਿਰ੍ ਯਥਾ
ਜੋ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਜੋ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।