ਏਕਮ੍ ਏਵ ਤੁ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਮਾਤ੍ਰਕਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਕਿਂ ਕਸ੍ਯ ਕੇਨੈਵ ਸਮਾਧਾਨਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ, ਇਕਸਾਰ ਹਸਤੀਆਂ ਹੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਮਾਧੀ ਕਿਸੇ ਲਈ, ਕਿਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਿਸ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਚਿਨੋਮਿ ਨ ਚਿਨੋਮੀਤਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਵਿਭ੍ਰਮਮ੍ । ਚਿਦ੍ਰੂਪ ਏਵਾਚਿਦ੍ਰੂਪੋ ਮੌਨਵਾਂਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਕਾष੍ਠਵਤ੍
‘ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ’ ਜਾਂ ‘ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ’ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਭਟਕਣ ਛੱਡ ਕੇ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਗੂੰਗਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਟਿਕ ਕੇ ਰਹੋ।
ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਵਾਯੋਰ੍ ਅਵਹਤḫ ਪਯਸੋ ऽਦ੍ਰੇਸ਼੍ ਚ ਖਸ੍ਯ ਵਾ । ਅਵਾਸਨਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਾ ਤੇ ऽਸ੍ਤੁ ਕੁਰ੍ਵਤੋ ऽਕੁਰ੍ਵਤਸ਼੍ ਚਿਤਃ
ਤੇਰਾ ਮਨ ਹਵਾ ਦੀ ਠਹਿਰਾਉਂ, ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾ ਰਹੇ, ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਚੇਤਨ ਮਨ।
ਅਹਮ੍ਭਾਵੋ ਵਿਲੀਨੋ ਯਸ੍ ਤਾਪਸ੍ਥਹਿਮਲੇਸ਼ਵਤ੍ । ਚੇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਚਯਨਾਦ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨḫ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜਿਸ ਦਾ 'ਮੈਂ' ਦਾ ਭਾਵ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਹਿਮ ਦੇ ਝਲਕ ਵਾਂਗ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਣੀਯਸਾਮ੍ ਅਣੀਯਾਂਸਂ ਸ੍ਥਵਿष੍ਠਂ ਚ ਸ੍ਥਵੀਯਸਾਮ੍ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸਂਵੇਦ੍ਯਮ੍ ਅਨਨ੍ਯਦ੍ ਇਦਮ੍ ਆਤਤਮ੍
ਇਹ ਮਨ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਕਾ ਤੋਂ ਵੀ ਨਿਕਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਣਜਾਣ, ਇਕ-ਰੂਪ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਅਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਉਦਿਤḫ ਪृਥਕ੍ ਸਂਸृਤਿषਣ੍ਡਕਃ । ਸਸੁਰਾਸੁਰਪਾਤਾਲਲੋਕਾਨ੍ਤਰਧਰਾਮ੍ਬਰਃ
ਇਹ ਹਰ ਇਕ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ, ਪਾਤਾਲ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਜ੍ਞਸ੍ ਸਰ੍ਵੇਤਰਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਰ੍ਗਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਖਣ੍ਡਿਤਾਨ੍ । ਆਸ੍ਵਾਦਿਤੇਕ੍ਸ਼ੁਸ੍ ਸਰ੍ਵੇਕ੍ਸ਼ੁਰਸਾਨ੍ ਸਾਨੁਭਵਾਨ੍ ਇਵ
ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਰੂਪ, ਅਟੁੱਟ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ ਚੱਖਣ ਵਾਲਾ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੁਆਦ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਰ੍ਗਪੁਰੁषਾਸ੍ ਸਤ੍ਯਾਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋ ऽਚ੍ਛਿਨ੍ਨਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਤ੍ਤਾਨੁਭਵਤਸ੍ ਸ੍ਵਤਃ
ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਲਈ ਸੱਚੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਚਿੱਤ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਅਟੁੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਪਨ੍ਦਵਿਚ੍ਛਿਤ੍ਤਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਾ ਦ੍ਰਵਭਾਵਾਦ੍ ਯਥਾਮ੍ਭਸਃ । ਸਂਵਿਦ੍ਵਿਚ੍ਛਿਤ੍ਤਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ ਚਿਤਿਰੂਪਾਤ੍ ਤਥਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਉਸ ਦੀ ਤਰਲਤਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਜਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਚਿੱਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੁਰਤ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਐਕ੍ਯਮ੍ ਐਕ੍ਯਾਤ੍ਮਤਾਪੂਰ੍ਵਂ ਰਤ੍ਨਯੁਗ੍ਮਤ੍ਵਿषੋ ਯਥਾ । ਯਾਨ੍ਤਿ ਵਿਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਰ੍ਗਾ ਭਿਨ੍ਨਾਸ੍ ਤਥੈਕਤਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਕ-ਰੂਪਤਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਧਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਕਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਆਲੋਕ੍ਯਤੇ ਤੋਯੇ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਃ । ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਆਮृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਤਿਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਹੀ ਤਰਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਛੂਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦੀਹਨਂ ਵਿਦੁਸ੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਚਿਦਨੀਹਨਮ੍ । ਨ ਚਿਦਾਲਿਹਨੀਯੋ ऽਤḫ ਪਦਾਰ੍ਥੋ ऽਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਉਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਮੁਕ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲਤ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਚਿਤ੍ਤਸਤ੍ਤਾ ਪਰਂ ਦੁẖਖਂ ਚਿਤ੍ਤਾਸਤ੍ਤਾ ਪਰਂ ਸੁਖਮ੍ । ਅਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਦੀਹਾਤ੍ਮ ਨੇਯਂ ਸ਼ਮਮ੍ ਅਵੇਦਨਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਮਨ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਮ੍ਯਮ੍ ਅਰਮ੍ਯਂ ਵਾ ਸ੍ਥੇਯਂ ਪਾषਾਣਵਤ੍ ਸਮਮ੍ । ਏਤਾਵਤਾਤ੍ਮਯਤ੍ਨੇਨ ਜਿਤਾ ਭਵਤਿ ਸਂਸृਤਿਃ
ਚਾਹੇ ਸੁਹਣਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾਸੁਹਣਾ, ਜੋ ਵੀ ਵੇਖੋ, ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਸਥਿਰ ਤੇ ਸਮ ਰਹੋ। ਐਸਾ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵੇਨੈਵ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥੇਨ ਪਦਾਰ੍ਥਾਮਜ੍ਜਨਾਤ੍ਮਨਾ । ਤੀਰ੍ਯਤੇ ਗੋष੍ਪਦਮ੍ ਇਵ ਨ ਤੁ ਦੈਵਾਦ੍ ਭਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਛਾਪ ਵਾਂਗ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਵਸ੍ਤੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਚਿਦੀਹਾਯਾਮ੍ ਉਦਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇ । ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤੁਂ ਕੇਨ ਸ਼ਕ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਸ੍ ਸਂਸृਤਿਵਿਭ੍ਰਮਾਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਨਾਲ ਜੋ ਖਾਲੀ ਭਟਕਾਵਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਤਸ਼੍ ਚਿਤਮ੍ ਅਧਾਵਨ੍ਤੀਂ ਧਾਰਯਨ੍ਨ੍ ਅਵਿਦਨ੍ਨ੍ ਇਵ । ਕਾष੍ਠਲੋष੍ਟਸਮਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਯਥਾਗਤਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਦੀ ਉਡਦ-ਭੱਜ ਨੂੰ ਬੇਖ਼ਬਰ ਹੋ ਕੇ ਰੋਕ, ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਪਥਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕ ਕੇ, ਜੋ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਦੇ ਜਾ।
ਸਂਵੇਦਨੀਯਂ ਨ ਸੁਖਂ ਨਾਸੁਖਂ ਨੈਵ ਮਧ੍ਯਮਮ੍ । ਏਤਾਵਤਾ ਤੁ ਯਤ੍ਨੇਨ ਦੁẖਖਾਨ੍ਤੋ ऽਨਨ੍ਤ ਆਪ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਸੁਖ ਹੈ, ਨਾ ਦੁਖ, ਨਾ ਹੀ ਠੰਡਾ-ਮੱਧਮ। ਪਰ ਐਸੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਦੁਖ ਦਾ ਅੰਤ—ਅਸੀਮ—ਹਾਸਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਸ੍ਤ੍ਵਸਨ੍ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਜੀਵੋ ਵਸ੍ਤੁਤਯਾ ਲਿਹਨ੍ । ਚਿਤ੍ਤਯਕ੍ਸ਼ੋਦਯੇ ਭੀਮਾਮ੍ ਇਮਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਂਸृਤਿਮ੍
ਜੀਵ, ਜੋ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਅਸਲ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਚੱਖਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਉਠਣ ਤੇ, ਇਸ ਡਰਾਉਣੀ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੀ ਚੱਕੀ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਪਸ਼੍ਯਂਸ਼੍ ਚਿਤਾ ਚੈਤ੍ਤਂ ਦृषਦ੍ਦृਢਃ । ਭੂਮਿਕਾਕ੍ਰਮਯੋਗੇਨ ਮੁਕ੍ਤੋ ਭਵ ਭਵਾਰ੍ਣਵਾਤ੍
ਜੋ ਮਨ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਕੇ, ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭੂਮੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਵ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪੀਨਮਣ੍ਡਲਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਵਦ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਏਵ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਸਾਯਨਮਯਸ੍ ਸੁਖਮ੍ ਏਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਃ । ਵਿਜ੍ਞਾਤਸਰ੍ਵਭੁਵਨਤ੍ਰਯਵਸ੍ਤੁਸਾਰẖ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਨ ਨਾਮ ਕੁਰੁਤੇ ਪਰਮ੍ ਅਭ੍ਯੁਪੇਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਆਪਣੀ ਗੋਲਾਈ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਇਹ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਰਸ-ਰੂਪ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਜਾਣ ਕੇ, ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਯੋਗਭੂਮੀਨਾਮ੍ ਅਭ੍ਯਾਸẖ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕਥਮ੍ । ਕੀਦृਸ਼ਾਨਿ ਚ ਚਿਹ੍ਨਾਨਿ ਭੂਮਿਕਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਯੋਗਿਨਃ
ਯੋਗ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਭੂਮੀਆਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਤੇ ਹਰ ਭੂਮੀ ਤੇ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ?
ਯਤẖ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਵ੍ਯਾਧਿਵੇਦਨਮ੍ । ਸਤ੍ਯਂ ਭਵਤ੍ਵ੍ ਅਸਤ੍ਯਂ ਵਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਯ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ
ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠ, ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਇਸ ਦੀ ਇਲਾਜ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੁਣੋ।
ਪਰਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਦ੍ ਯਦ੍ਯ੍ ਏषਾ ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਏਵੇਯਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਤਮ੍ । ਨ ਜਾਤੇਯਂ ਨ ਚਾਵਿਦ੍ਯਾ ਬੋਧਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ਭਵੇਦ੍ ਅਤਃ
ਜੇ ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਅਨੰਤ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਨਾ ਇਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਏਤਮ੍ ਅਨਾਦृਤ੍ਯ ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਿਲਾਸਿਨਃ । ਸਤ੍ਯਾਮ੍ ਅਪੀਹਾਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ृਣੁ ਨਿਰ੍ਨਾਸ਼ਨੇ ਕ੍ਰਮਮ੍
ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਖੇਡ ਵਾਲੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਚਾਹੇ ਸੱਚੀ ਲੱਗੇ, ਉਸ ਦੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸੁਣੋ।
ਜਨ੍ਤੁḫ ਪ੍ਰਥਮਜਾਤਸ੍ ਤੁ ਸੁषੁਪ੍ਤਾਵਸ੍ਥਚੇਤਨਃ । ਭਾਵਿਭਾਵਨਦੁẖਖਾਤ੍ਮਾ ਕ੍ਰਿਮਿਸਂਵਿਦ੍ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਧੀਃ
ਪਹਿਲਾ ਜੰਮਿਆ ਜੀਵ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਭਾ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੀੜੇ ਵਰਗੀ ਮੰਦ ਤੇ ਸੀਮਤ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਭਵੇਚ੍ ਚੇਨ੍ ਨਵਜਾਤਸ੍ਯ ਨ ਭਾਵੀ ਭਾਵਨੋਦਯਃ । ਸੁਖਾਦਿਸਂਵਿਦਾ ਸਦ੍ਯਸ੍ ਤਤ੍ ਸ ਏਵ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਜੇ ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਪੈਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਸਿਰਫ ਸੁਖ ਆਦਿ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹੈ।
ਏਤਾਵਤੈਵ ਸੌषੁਪ੍ਤੀ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਭਿਨ੍ਨਾ ਪਰਾਤ੍ ਪਦਾਤ੍ । ਯਦ੍ ਭਾਵਿਵਾਸਨੌਘਾਸੌ ਜਡਾ ਚੋਪਲਧਰ੍ਮਿਣੀ
ਇਹੀ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਜੜਤਾ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤੁਰ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਸਮਾ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾ ਸਦ੍ਰੂਪਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਵਾਸਨਾ । ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੇਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਅਤੋ ਨ ਸੁषੁਪ੍ਤੋਪਮਾ ਭਵੇਤ੍
ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਦੀ ਹਾਲਤ ਚੌਥੀ ਹਾਲਤ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ, ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਅਗ੍ਰਸ੍ਥਵਸ੍ਤੁਸਮ੍ਬੋਧਸਨ੍ਤਤਾਭ੍ਯਾਸਯੋਗਤਃ । ਬਾਲਸ੍ ਸੁषੁਪ੍ਤਾਵਸ੍ਥਾਯਾẖ ਕ੍ਰਮਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਯਾਤਿ ਰਾਘਵ
ਸਰਵੋਚਤ ਸਤ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਬੱਚਾ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਘਵ।