ਇਤਿ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ ਏਵ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਮੇਰੁਰ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਰਃ । ਅਪੁਨਰ੍ਭਵਨਾਯੈषਿ ਸਮਾਧਾਨਮਹਾਸ਼ਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸਥਿਰ ਰਹੋ। ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਸਮਾਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੋ।
ਕੁਰੁ ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈẖ ਕਾਰ੍ਯਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਵਤ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਚਞ੍ਚਲੈਃ । ਅਰ੍ਧਸੁਪ੍ਤਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਭੈਸ੍ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਾਭ੍ਯਾਸਚਞ੍ਚਲੈਃ
ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ, ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਂਗ, ਹਿਲਦੇ-ਡੋਲਦੇ ਤੇ ਚੰਚਲ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਿਓ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਧ-ਸੁੱਤੇ ਜਾਂ ਅੱਧ-ਜਾਗਦੇ ਲੋਕ, ਆਪਣੇ ਆਦਤਾਂ ਨਾਲ ਚੰਚਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਫਲੇਚ੍ਛਾਨੁਸਨ੍ਧਾਨੈਰ੍ ਬਾਲੈਰ੍ ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਕੈਰ੍ ਇਵ । ਅਵਾਸਨੈਰ੍ ਅਮਨਨੈਸ਼੍ ਚਲੈਰ੍ ਵृਕ੍ਸ਼ਦਲੈਰ੍ ਇਵ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਜਾਂ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿਓ। ਉਹ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਚਲ ਰਹਿਣ।
ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਰਾਮḫ ਪ੍ਰਪੂਰ੍ਣਧੀਃ । ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸੁषੁਪ੍ਤਸ੍ਥẖ ਕੁਰੁ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯ੍ ਅਨਿਦ੍ਰਵਤ੍
ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ, ਤੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹੇ। ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸੁੱਤੇ ਵਾਂਗ ਰਹੋ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਰਦੇ ਜਾਓ।
ਯਥਾ ਮੌਨੀ ਯਨ੍ਤ੍ਰਪੁਮਾਨ੍ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਕੁਰੁ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ । ਵਾਤਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦੀਨਿ ਚਲਨ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਕਿਂ ਤਵ
ਜਿਵੇਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਯੰਤਰਮਾਨੁਖ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਐਸਾ ਕਰ। ਤੇਰੇ ਅੰਗ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿਲਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਹੈ?
ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਪਰਿਤ੍ਯਾਗੀ ਬਹਿẖ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਥਿਰਮ੍ । ਨ ਕਰ੍ਤਾਸਿ ਨ ਭੋਕ੍ਤਾਸਿ ਨ ਚਾਯਮ੍ ਅਸਿ ਨੇਤਰਃ
ਅੰਦਰੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਬਾਹਰੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਅਡੋਲ ਰਹੋ। ਤੂੰ ਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਨਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਇਹ ਹੈਂ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ।
ਯਸ੍ਯ ਨਾਹਙ੍ਕृਤੋ ਭਾਵਸ਼੍ ਚੇਤੋ ਯਸ੍ਯ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ । ਜਗਨ੍ ਨਿਘ੍ਨਨ੍ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਾ ਨ ਹਨ੍ਤਿ ਨ ਕਰੋਤਿ ਸਃ
ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਮਲਿਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਜਗਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ ਜਾਂ ਬਣਾਏ, ਉਹ ਨਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਾਰਮ੍ਭਾẖ ਕਾਮਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । ਜ੍ਞਾਨਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਕਰ੍ਮਾਣਂ ਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਆਹੁਸ੍ ਤਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਃ
ਜਿਸਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਇੱਛਾ ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਕਰਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਸਮਾਧਾਨਮਯੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨ੍ ਭੂਯੋ ਨ ਚਿਨ੍ਤਾਮ੍ ਉਪਯਾਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ । ਮਹਾਸਮਾਧਾਨਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਏਤਦ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਾਮृਤਤਾਮ੍ ਉਪੈषਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਇਸ ਅਨੰਤ ਮਹਾਨ ਸਮਾਧੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਤੂੰ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰੈਕਦ੍ਵਿਤ੍ਵਕਲਨਾਸ੍ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ਕਾਸ਼੍ਚਨ । ਤਤ੍ਰੈਕਾਨ੍ਤਸਮਾਧਾਨੇ ਭਙ੍ਗੋ ਭਵਤਿ ਰਾਘਵ
ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਦੀ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਰਾਘਵ, ਉਥੇ ਪੂਰੀ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਕਮ੍ ਏਵ ਤੁ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਮਾਤ੍ਰਕਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਕਿਂ ਕਸ੍ਯ ਕੇਨੈਵ ਸਮਾਧਾਨਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ, ਇਕਸਾਰ ਹਸਤੀਆਂ ਹੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਮਾਧੀ ਕਿਸੇ ਲਈ, ਕਿਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਿਸ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਚਿਨੋਮਿ ਨ ਚਿਨੋਮੀਤਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਵਿਭ੍ਰਮਮ੍ । ਚਿਦ੍ਰੂਪ ਏਵਾਚਿਦ੍ਰੂਪੋ ਮੌਨਵਾਂਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਕਾष੍ਠਵਤ੍
‘ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ’ ਜਾਂ ‘ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ’ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਭਟਕਣ ਛੱਡ ਕੇ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਗੂੰਗਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਟਿਕ ਕੇ ਰਹੋ।
ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਵਾਯੋਰ੍ ਅਵਹਤḫ ਪਯਸੋ ऽਦ੍ਰੇਸ਼੍ ਚ ਖਸ੍ਯ ਵਾ । ਅਵਾਸਨਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਾ ਤੇ ऽਸ੍ਤੁ ਕੁਰ੍ਵਤੋ ऽਕੁਰ੍ਵਤਸ਼੍ ਚਿਤਃ
ਤੇਰਾ ਮਨ ਹਵਾ ਦੀ ਠਹਿਰਾਉਂ, ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾ ਰਹੇ, ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਚੇਤਨ ਮਨ।
ਅਹਮ੍ਭਾਵੋ ਵਿਲੀਨੋ ਯਸ੍ ਤਾਪਸ੍ਥਹਿਮਲੇਸ਼ਵਤ੍ । ਚੇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਚਯਨਾਦ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨḫ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜਿਸ ਦਾ 'ਮੈਂ' ਦਾ ਭਾਵ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਹਿਮ ਦੇ ਝਲਕ ਵਾਂਗ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਣੀਯਸਾਮ੍ ਅਣੀਯਾਂਸਂ ਸ੍ਥਵਿष੍ਠਂ ਚ ਸ੍ਥਵੀਯਸਾਮ੍ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸਂਵੇਦ੍ਯਮ੍ ਅਨਨ੍ਯਦ੍ ਇਦਮ੍ ਆਤਤਮ੍
ਇਹ ਮਨ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਕਾ ਤੋਂ ਵੀ ਨਿਕਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਣਜਾਣ, ਇਕ-ਰੂਪ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਅਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਉਦਿਤḫ ਪृਥਕ੍ ਸਂਸृਤਿषਣ੍ਡਕਃ । ਸਸੁਰਾਸੁਰਪਾਤਾਲਲੋਕਾਨ੍ਤਰਧਰਾਮ੍ਬਰਃ
ਇਹ ਹਰ ਇਕ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ, ਪਾਤਾਲ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਜ੍ਞਸ੍ ਸਰ੍ਵੇਤਰਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਰ੍ਗਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਖਣ੍ਡਿਤਾਨ੍ । ਆਸ੍ਵਾਦਿਤੇਕ੍ਸ਼ੁਸ੍ ਸਰ੍ਵੇਕ੍ਸ਼ੁਰਸਾਨ੍ ਸਾਨੁਭਵਾਨ੍ ਇਵ
ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਰੂਪ, ਅਟੁੱਟ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ ਚੱਖਣ ਵਾਲਾ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੁਆਦ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਰ੍ਗਪੁਰੁषਾਸ੍ ਸਤ੍ਯਾਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋ ऽਚ੍ਛਿਨ੍ਨਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਤ੍ਤਾਨੁਭਵਤਸ੍ ਸ੍ਵਤਃ
ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਲਈ ਸੱਚੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਚਿੱਤ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਅਟੁੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਪਨ੍ਦਵਿਚ੍ਛਿਤ੍ਤਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਾ ਦ੍ਰਵਭਾਵਾਦ੍ ਯਥਾਮ੍ਭਸਃ । ਸਂਵਿਦ੍ਵਿਚ੍ਛਿਤ੍ਤਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ ਚਿਤਿਰੂਪਾਤ੍ ਤਥਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਉਸ ਦੀ ਤਰਲਤਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਜਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਚਿੱਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੁਰਤ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਐਕ੍ਯਮ੍ ਐਕ੍ਯਾਤ੍ਮਤਾਪੂਰ੍ਵਂ ਰਤ੍ਨਯੁਗ੍ਮਤ੍ਵਿषੋ ਯਥਾ । ਯਾਨ੍ਤਿ ਵਿਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਰ੍ਗਾ ਭਿਨ੍ਨਾਸ੍ ਤਥੈਕਤਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਕ-ਰੂਪਤਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਧਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਕਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਆਲੋਕ੍ਯਤੇ ਤੋਯੇ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਃ । ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਆਮृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਤਿਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਹੀ ਤਰਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਛੂਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦੀਹਨਂ ਵਿਦੁਸ੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਚਿਦਨੀਹਨਮ੍ । ਨ ਚਿਦਾਲਿਹਨੀਯੋ ऽਤḫ ਪਦਾਰ੍ਥੋ ऽਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਉਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਮੁਕ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲਤ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਚਿਤ੍ਤਸਤ੍ਤਾ ਪਰਂ ਦੁẖਖਂ ਚਿਤ੍ਤਾਸਤ੍ਤਾ ਪਰਂ ਸੁਖਮ੍ । ਅਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਦੀਹਾਤ੍ਮ ਨੇਯਂ ਸ਼ਮਮ੍ ਅਵੇਦਨਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਮਨ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਮ੍ਯਮ੍ ਅਰਮ੍ਯਂ ਵਾ ਸ੍ਥੇਯਂ ਪਾषਾਣਵਤ੍ ਸਮਮ੍ । ਏਤਾਵਤਾਤ੍ਮਯਤ੍ਨੇਨ ਜਿਤਾ ਭਵਤਿ ਸਂਸृਤਿਃ
ਚਾਹੇ ਸੁਹਣਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾਸੁਹਣਾ, ਜੋ ਵੀ ਵੇਖੋ, ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਸਥਿਰ ਤੇ ਸਮ ਰਹੋ। ਐਸਾ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵੇਨੈਵ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥੇਨ ਪਦਾਰ੍ਥਾਮਜ੍ਜਨਾਤ੍ਮਨਾ । ਤੀਰ੍ਯਤੇ ਗੋष੍ਪਦਮ੍ ਇਵ ਨ ਤੁ ਦੈਵਾਦ੍ ਭਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਛਾਪ ਵਾਂਗ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਵਸ੍ਤੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਚਿਦੀਹਾਯਾਮ੍ ਉਦਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇ । ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤੁਂ ਕੇਨ ਸ਼ਕ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਸ੍ ਸਂਸृਤਿਵਿਭ੍ਰਮਾਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਨਾਲ ਜੋ ਖਾਲੀ ਭਟਕਾਵਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਤਸ਼੍ ਚਿਤਮ੍ ਅਧਾਵਨ੍ਤੀਂ ਧਾਰਯਨ੍ਨ੍ ਅਵਿਦਨ੍ਨ੍ ਇਵ । ਕਾष੍ਠਲੋष੍ਟਸਮਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਯਥਾਗਤਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਦੀ ਉਡਦ-ਭੱਜ ਨੂੰ ਬੇਖ਼ਬਰ ਹੋ ਕੇ ਰੋਕ, ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਪਥਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕ ਕੇ, ਜੋ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਦੇ ਜਾ।
ਸਂਵੇਦਨੀਯਂ ਨ ਸੁਖਂ ਨਾਸੁਖਂ ਨੈਵ ਮਧ੍ਯਮਮ੍ । ਏਤਾਵਤਾ ਤੁ ਯਤ੍ਨੇਨ ਦੁẖਖਾਨ੍ਤੋ ऽਨਨ੍ਤ ਆਪ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਸੁਖ ਹੈ, ਨਾ ਦੁਖ, ਨਾ ਹੀ ਠੰਡਾ-ਮੱਧਮ। ਪਰ ਐਸੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਦੁਖ ਦਾ ਅੰਤ—ਅਸੀਮ—ਹਾਸਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਸ੍ਤ੍ਵਸਨ੍ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਜੀਵੋ ਵਸ੍ਤੁਤਯਾ ਲਿਹਨ੍ । ਚਿਤ੍ਤਯਕ੍ਸ਼ੋਦਯੇ ਭੀਮਾਮ੍ ਇਮਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਂਸृਤਿਮ੍
ਜੀਵ, ਜੋ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਅਸਲ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਚੱਖਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਉਠਣ ਤੇ, ਇਸ ਡਰਾਉਣੀ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੀ ਚੱਕੀ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਪਸ਼੍ਯਂਸ਼੍ ਚਿਤਾ ਚੈਤ੍ਤਂ ਦृषਦ੍ਦृਢਃ । ਭੂਮਿਕਾਕ੍ਰਮਯੋਗੇਨ ਮੁਕ੍ਤੋ ਭਵ ਭਵਾਰ੍ਣਵਾਤ੍
ਜੋ ਮਨ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਕੇ, ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭੂਮੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਵ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।