ਤਦ੍ ਇਮਂ ਸਂਸ਼ਯਂ ਸ਼ੇषਮ੍ ਏਕਂ ਮੇ ਛੇਤ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਸਿ । ਭਗਵਨ੍ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਪ੍ਰੋਦ੍ਵਿਜਨ੍ਤੇ ਹਿ ਨੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਇਕ ਬਚਾ ਹੋਇਆ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਕਦੇ ਘਬਰਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮਮਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯਦਿ ਨਾਮ ਸਦੈਵ ਹਿ । ਇਦਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਨੇਤਿ ਤਤ੍ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਕृਤẖ ਕ੍ਰਮਃ
ਜੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ 'ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ' ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਕਿਉਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ?
ਯਥੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨ ਵੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਜੀਵਾḫ ਪਰਮਕਾਰਣਾਤ੍ । ਦ੍ਵੈਤਵਨ੍ਤੋ ऽਥ ਵਾਦ੍ਵੈਤਾਸ੍ ਤਤ੍ ਤਾਵਜ੍ ਜ੍ਞਾਤਵਾਨ੍ ਭਵਾਨ੍
ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹੋਣ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਚਾਹੇ ਉਹ ਦਵੈਤ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਦਵੈਤ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਹੋ।
ਤਤ੍ਰ ਤਾਵਤ੍ ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਦ੍ ਯੇषਾਂ ਦ੍ਵੈਤਮ੍ ਅਲਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤੈਸ੍ ਤਾਵਤ੍ ਸਂਸृਤੌ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਂਸਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ ਅਸਂਸ਼ਯਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਕਰਕੇ ਦਵੈਤ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਰੂਰ ਭਟਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਕੇਚਿਦ੍ ਬਾਲ੍ਯ ਏਵ ਸ੍ਵਚਮਤ੍ਕਾਰਯੋਗਤਃ । ਵਿਦਨ੍ਤਿ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੀ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨੀਸ਼੍ਵਰਾਸ੍ ਸੇਸ਼੍ਵਰਾਸ਼੍ ਚ ਯੇ ਜੀਵਾ ਦੇਹਤਾਂ ਗਤਾਃ । ਗृਹੀਤਦ੍ਵੈਤਵਿਸ੍ਤਾਰਾẖ ਕਾਲੇਨਾਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇ ਪਦਮ੍
ਜੋ ਜੀਵ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਹ ਧਾਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦਵੈਤ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰਤਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਤਿਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਕਸ੍ਯ ਚ । ਸੁਚਿਰਾਤ੍ ਕੇਵਲਂ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਚਿਰਾਦ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਰਾਮ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਲਈ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੇਚਿਦ੍ ਵਿਦਿਤਵੇਦ੍ਯਤ੍ਵਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਰਾਘਵ ਯੌਵਨੇ । ਜਰਾਵਨ੍ਤḫ ਪਰਂ ਵਸ੍ਤੁ ਵਿਦਨ੍ਤੀਹਾਪਰੇ ਜਨਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ, ਰਾਘਵ, ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਵਧੇਰੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਸ੍ ਤਥਾਜ੍ਞਾਸ਼੍ ਚ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਸ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਵਹृਤੌ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਬਦ੍ਧਾਸ਼੍ ਚ ਮਾਨਵਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹਨ ਤੇ ਕੁਝ ਬੰਦੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਇਦਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਨੇਤਿ ਤੇषਾਂ ਯਦਿ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਨੋਨ੍ਨੀਯਤੇ ਤਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਯਕृਨ੍ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯੋ ਨ੍ਯਾਯḫ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, 'ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ' ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੱਛੀ ਵਾਲਾ ਕਾਨੂੰਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡਾ ਛੋਟੇ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੀ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਵਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਤਾਵਤ੍ ਕਦਰ੍ਥਨਾਮ੍ । ਮਾ ਯਾਤੁ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਯਾਯੇਨ ਕਿਲੇਤਿ ਵਿਹਿਤਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਜਦ ਤਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਹਲਚਲ ਹੁੰਦੀ ਰਹੇ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਭਟਕਾਵਾ ਵੀ ਬਣਿਆ ਰਹੇ। ਇਸ ਲਈ, ਕਾਇਦਾ-ਕਨੂਨ ਬਣਿਆ ਰਹੇ ਤਾਂ ਜੋ ਮੱਛੀ ਵਾਲਾ ਨਿਆਇ ਨਾ ਆਵੇ।
ਨਿष੍ਪੁਣ੍ਯਪਾਪਂ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਰ੍ਮਮੋ ऽਮਨਨਕ੍ਰਿਯਮ੍ । ਕਾਲਾਤਿਵਾਹਨਾਯੈਵ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ऽਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਜੋ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਲਈ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੁੰਨ-ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਨ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਮਲਕੀਅਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਤੇ ਸੋਚ-ਕਰਤਬ ਤੋਂ ਵੀ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਾਯਾਗ੍ਰਸ੍ਤਮਤਿਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਆਤ੍ਮਵਾਸਨਾਵਸ਼ਤḫ ਫਲਮ੍ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤੀਹਾਮੁਤ੍ਰ ਚੈਵ ਤਦਰ੍ਥਂ ਯਤਤੇ ਚ ਸਃ
ਪਰ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਫਲਾਂ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਏਤਾਵਤ੍ ਤਾਵਦ੍ ਆਬਾਲਪਣ੍ਡਿਤਾਮਰਮਾਨਵਮ੍ । ਅਵਿਸਂਵਾਦਿ ਯਦ੍ ਯਾਦृਕ੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਨ੍ਮਯਤਾਤ੍ਮਨਃ
ਇਸ ਹੱਦ ਤਕ, ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਵਿਦਵਾਨ, ਦੇਵਤਾ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਤਕ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਵੀ ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪੈਕਬੀਜਾਯ ਨਰਕਸ੍ਵਰ੍ਗਸ਼ਾਖਿਨੇ । ਫਲਾਯਾਜ੍ਞਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਮ੍ ਅਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਚ ਰਾਘਵ
ਸਵਰਗ ਤੇ ਨਰਕ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਇਕੋ ਬੀਜ ਤੋਂ ਉੱਗਦੇ ਹਨ; ਰਾਘਵ, ਅਗਿਆਨੀ ਲਈ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਤੇ ਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਫਲ ਵਜੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਯਤ੍ ਤੁ ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਮ੍ ਅਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਚ ਵਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਤਤ੍ ਪ੍ਰਮੇਯਦਸ਼ਾਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਪਰ ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕਰਣ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਵੇ ਦੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਲਈ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਕਰ੍ਤਾ ਭਵਤ੍ਵ੍ ਅਕਰ੍ਤਾ ਵਾ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵਾਙ੍ਗ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍ । ਭੂਯੋ ਮਜ੍ਜਤਿ ਨਾਜ੍ਞਾਨੇ ਪਯḫਫੇਨ ਇਵਾਮ੍ਭਸਿ
ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮੁੜ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਫੇਨ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ।
ਕਰ੍ਤਾ ਭਵਤ੍ਵ੍ ਅਕਰ੍ਤਾ ਵਾ ਬਦ੍ਧ ਏਵਾਯਥਾਰ੍ਥਵਿਤ੍ । ਅਰਣ੍ਯਕੂਪਾਚ੍ ਛ੍ਵੇਵਾਸ੍ਮਾਨ੍ ਮੋਹਾਨ੍ ਨੋਤ੍ਤਰਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਜੋ ਅਸਲ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਉਹ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੂਏ 'ਚ ਫਸਿਆ ਕੁੱਤਾ ਕਦੇ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਨਿਰ੍ਦੇਹੋ ਨਿਰ੍ਮਨਾ ਮੌਨੀ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਨਿਰੇषਣਃ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਚ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਤਿष੍ਠੋਤ੍ਤਿष੍ਠਸ੍ਵ ਤਤ੍ਪਦੇ
ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ, ਬਿਨਾ ਮਨ, ਚੁਪ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸੁਖੀ, ਤੇ ਕੋਈ ਚਾਹ ਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ—ਫਿਰ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਜੀਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਰ੍ਣਵੇ ਵੀਚਿਰ੍ ਜੀਵਾਮ੍ਭੋਧਾਵ੍ ਅਹਙ੍ਕृਤਿਃ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਮ੍ਬੁਧੌ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਬ੍ਧੌ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਆਬਿਲਮ੍
ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਇਕ ਲਹਿਰ ਹੈ; ਅਹੰਕਾਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਇਕ ਲਹਿਰ ਹੈ; ਬੁੱਧੀ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਇਕ ਲਹਿਰ ਹੈ; ਮਨ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਗੰਦਲਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਾਬ੍ਧੌ ਵਾਸਨਾ ਵੀਚਿਰ੍ ਵਾਸਨਾਬ੍ਧੌ ਤੁ ਸਂਸृਤਿਃ । ਸਂਸਾਰਾਬ੍ਧੌ ਸ਼ਰੀਰਂ ਚ ਸ਼ਰੀਰਾਬ੍ਧੌ ਚ ਜੀਵਿਤਮ੍
ਮਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਇੱਛਾ ਇਕ ਲਹਿਰ ਹੈ; ਇੱਛਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਮਰਨ ਇਕ ਲਹਿਰ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਇਕ ਲਹਿਰ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਇਕ ਲਹਿਰ ਹੈ।
ਜੀਵਿਤਾਬ੍ਧੌ ਚ ਯੁਵਤਾ ਚਞ੍ਚਲੇ ਯੌਵਨਾਰ੍ਣਵੇ । ਵੀਚਿਰ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਙ੍ਘਾਤਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਾਰਿਧੌ
ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਨੌਜਵਾਨੀ ਚੰਚਲ ਹੈ; ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਜੋੜ ਇਕ ਲਹਿਰ ਹੈ; ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਹਿਲਚਲ ਇਕ ਲਹਿਰ ਹੈ।
ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਮ੍ਭੋਧਾਵ੍ ਅਨੁਭਵਸ੍ ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤ੍ਯਾਮ੍ਬੁਧੌ ਤਤਃ । ਤਰਙ੍ਗਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਸਮੁਲ੍ਲਾਸ ਇਤੀਦਂ ਸਰ੍ਗਵੇਦਨਮ੍
ਹਲਚਲ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਖੁਸ਼ੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਾਦਿ ਯੇਨੇਦਮ੍ ਅਵਬੁਧ੍ਯਤੇ । ਤਚ੍ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਸਾਰਤ੍ਵਾਦ੍ ਰਘੂਦ੍ਵਹ
ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਧੁਨੀ, ਛੂਹ, ਰੂਪ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਸੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਇਸ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ।
ਅਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੋ ऽਵ੍ਯਪਦੇਸ਼੍ਯੋ ऽਸਾਵ੍ ਅਸਰ੍ਗਕਰਣੋਨ੍ਮੁਖਃ । ਉਨ੍ਨੀਯਤੇ ਚਿਦਮ੍ਭੋਧਿਸ੍ ਸਦ੍ਭਿਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਕੇਵਲਮ੍
ਜੋ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਵਿਵਰਣਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਅਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਮ੍ ਅਪਿ ਤਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਮ੍ ਇਵ ਚੇਤ੍ ਕृਤਵੇਦਨਮ੍ । ਤਚ੍ ਚਿਦਂਸ਼ਮ੍ ਉਪਾਰੁਹ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਗ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਲਦੀਆਂ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਜੋਂ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੋ ऽਸਾਵ੍ ਅਵਾਚ੍ਯੋ ਹਿ ਸਮਸ਼੍ ਚਿਤਿਮਹਾਰ੍ਣਵਃ । ਵਕ੍ਤੁਂ ਨ ਕੇਨਚਿਨ੍ ਨਾਮ੍ਨਾ ਕਲਯਾ ਵਾਪਿ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਵੱਡਾ ਚਿੱਤ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਜਾਂ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਵੀ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਨ ਚ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਬਾਹੋ ਕ੍ਸ਼ੋਭਸ੍ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਪृਥਕ੍ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਜਗਤੋ ਗਤੇਃ
ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚਲਚਲ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰੂਪੇ ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਕੇਵਲਂ ਯਾ ਵਿਲਾਸਿਤਾ । ਸੈषੋਕ੍ਤਾ ਕ੍ਸ਼ੋਭਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚਿਚ੍ਛਬ੍ਦੇਨ ਚ ਵਾਨਘ
ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਖੇਡ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ 'ਉਥਲ-ਪੁਥਲ' ਅਤੇ 'ਚਿੱਤ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।
ਪਰਮਾਰ੍ਥਮਹਾਮ੍ਭੋਧੌ ਚਿਚ੍ ਚੇਤ੍ਯਲਵਰੂਪਿਣੀ । ਊਰ੍ਮਿਵਤ੍ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਤ੍ ਤੇਨੇਦਂ ਜਾਯਤੇ ਜਗਤ੍
ਪਰਮ ਸਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਚਿੱਤ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਿਸ਼ਯ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਕੰਪਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਇਥੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।