ਨਿਰਿਚ੍ਛੇਨਾਚ੍ਛਸ਼ਾਨ੍ਤੇਨ ਚਿਦਾਦਿਤ੍ਯੇਨ ਚੇਤ੍ਯਤੇ । ਸਰ੍ਗਾਦਿषੁ ਸ੍ਵਤਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯਂ ਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਮੁਕ੍ਤਾਵਲੀਵ ਖੇ
ਸਾਫ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ, ਦੇਖਣ ਦੀ ਸਮਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਦੇਖਣਯੋਗ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ।
ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਤਦ੍ ਏਵੇਦਂ ਸ਼ਤਸ਼ਾਖਂ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਭ੍ਰਮੇ ਕਾਰਣਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਜਗਜ੍ਜਾਲਤਯੇਦ੍ਧਯਾ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹੀ ਚੀਜ਼ ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ਾਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਭੁਲੇਖੇ ਨਾਲ ਇਹ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜਾਲ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ ਇਤਰਤ੍ ਕਾਰਣਂ ਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਸ਼ੂਨ੍ਯਦृਙ੍ਮੌਕ੍ਤਿਕਾਲੋਕੇ ਤਥਾ ਚਿਚ੍ ਚੇਤ੍ਯਵੇਦਨੇ
ਜਿਵੇਂ ਖਾਲੀ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਚਿਚ੍ਚੇਤ੍ਯਯੋਰ੍ ਨ ਭੇਦੋ ऽਸ੍ਤਿ ਯਚ੍ ਚਿਚ੍ ਚੇਤ੍ਯਂ ਤਦ੍ ਏਵ ਹਿ । ਯੈਵ ਦृਕ੍ ਸੈਵ ਮੁਕ੍ਤਾਲੀ ਬੀਜਮ੍ ਏਵਾਙ੍ਕੁਰਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਜੋ ਚਿੱਤ ਹੈ, ਓਹੀ ਵਿਸ਼ਿਆ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ, ਬੀਜ ਹੀ ਅੰਕੁਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੀਜਮ੍ ਏਵ ਫਲਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਸ਼ੇषਵਿਸ਼ੇषਣਮ੍ । ਵਿਸ਼ੇषਕਲ੍ਪਨਾਦ੍ ਅਸ੍ਯ ਨ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਤਾ
ਬੀਜ ਨੂੰ ਹੀ ਫਲ ਸਮਝੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵੱਖਰੇ ਪਾਸੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਖਰੇ ਪਾਸੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਅਸਲियत ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯਤਾ ਯਦਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਜ੍ਜਾ ਤਦ੍ ਏਵ ਵਾ । ਸ ਚ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ ਏਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਆਦ੍ਯਾਦ੍ ਏਵੋਦਿਤਸ਼੍ ਸ਼ਿਵਾਤ੍
ਜੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਅਸਲियत ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਵੀ ਆਦਿ ਸਰੋਤ, ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਯਦ੍ ਏਵ ਪਰਮਂ ਪਦਂ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵ ਸਵਿਕਲ੍ਪਾ ਚਿਚ੍ ਚੇਤ੍ਯਮ੍ ਆਦ੍ਯਂ ਤਦ੍ ਏਵ ਚ
ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਸਰਵੋਚਤ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹੀ ਪਹਿਲਾ ਚੇਤਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਆਉਣ।
ਤਦ੍ ਏਵ ਜੀਵਕਲਨਂ ਤਦ੍ ਏਵਾਹਙ੍ਕृਤਿਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ । ਤਦ੍ ਏਵ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ ਤਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼੍ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਤਤ੍
ਉਹੀ ਜਿੰਦ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਹੰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਕੰਪਨ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਇੰਦਰੇ ਹਨ।
ਤਦ੍ ਦੇਹਸ੍ ਤਜ੍ ਜਗਤ੍ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਤਦ੍ ਦਿਸ਼ਸ੍ ਤਚ੍ ਚ ਰੋਦਸੀ । ਤਦ੍ ਅਦ੍ਰ੍ਯੁਰ੍ਵੀਨਦੀਸ਼ਾਦਿ ਤृਣਾਨ੍ਤਂ ਵਾਬ੍ਜਜਾਦਿ ਚ
ਉਹੀ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ; ਉਹੀ ਪਹਾੜ, ਧਰਤੀ, ਦਰਿਆ ਆਦਿ ਹਨ, ਘਾਹ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਮਲ ਤੱਕ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ।
ਜਡੋ ਦੇਹੋ ਜਡੋ ऽਕ੍ਸ਼ੌਘੋ ਜਡਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਜਡਾ ਮਤਿਃ । ਜਡੈਵਾਹਙ੍ਕਲਾ ਚੇਤਿ ਤਥਾ ਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਜਡਮ੍
ਸਰੀਰ ਮੂਰਖ ਹੈ, ਇੰਦਰੇ ਮੂਰਖ ਹਨ, ਮਨ ਮੂਰਖ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਮੂਰਖ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਮੂਰਖ ਹੈ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਵੀ ਮੂਰਖ ਹੈ।
ਏਤੇषਾਂ ਯੋ ऽਨੁਭਵਿਤਾ ਸੋ ऽਸਿ ਸਰ੍ਵਗਤੋ ऽਸਿ ਚ । ਤਚ੍ ਚ ਨਿष੍ਕਲਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਮਾਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਦਾਚ੍ ਚਲ
ਇਹ ਸਭ ਦੀ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ, ਵੰਡ-ਰਹਿਤ ਚੇਤਨਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋ।
ਏਵਮ੍ ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਰਹਿਤਮ੍ ਏਕਮ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਆਤਤਮ੍ । ਇਤ੍ਥਮ੍ ਆਭਾਸਤੇ ਭਾਸਾ ਸ੍ਵਯਾ ਨਾਨ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਕਲ੍ਪਨਾ
ਇਹ ਇਕੋ ਹੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ੍ਵਭਾਸੇਦਂ ਭਾਸਤੇ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਕਮ੍ । ਤ੍ਵਤ੍ਤਾਮਤ੍ਤਾਜਗਜ੍ਜਨ੍ਮਮਰਣਾਦਿ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ; ਇਹ ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਦਾ ਜਨਮ ਜਾਂ ਮਰਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ ਸਮੋ ਭਵ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰੋ ਨਿਤ੍ਯੋਦਿਤੋ ਨਿਰਵਲਮ੍ਬਨਮ੍ ਅਸ੍ਤਭਾਵਃ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਮਸ੍ਤਮ੍ ਅਵਿਕਾਰਮ੍ ਅਨਾਦਿਮਧ੍ਯਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਪਰੇਣ ਤਵਾਲਮ੍ ਅਸ੍ਤੁ
ਭ੍ਰਮ ਛੱਡ ਦੇ, ਸਮਾਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਜਾ, ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਜਾਗਦੇ ਰਹੋ, ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਾ ਹੋ, ਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹੋ। ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ, ਅਟੱਲ, ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ — ਇਹੀ ਸਚ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ।
ਏਵਂ ਵਾਸਿष੍ਠਮ੍ ਆਕਰ੍ਣ੍ਯ ਵਚੋ ਵਿਕਸਿਤਾਸ਼ਯਃ । ਉਚ੍ਛ੍ਵਸਨ੍ਨ੍ ਇਵ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਰਾਮੋ ਵਚਨਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਖਿੜ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੁਆਸ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਬੋਲਿਆ।
ਅਹੋ ਨੁ ਭਾਰੋ ਭਰਵਾਂਸ਼੍ ਚੇਤਸਾ ਪ੍ਰੋਜ੍ਝਿਤਸ਼੍ ਚਿਰਾਤ੍ । ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਇਦਂ ਮੇ ऽਦ੍ਯ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿਸ੍ ਤ੍ਵਗ੍ ਇਵਾਹਿਨਾ
ਅਹੋ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਿਆ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਹੁਣ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ', 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ', 'ਇਹ ਅੱਜ ਦਾ ਹੈ' — ਇਹ ਸਭ ਵਿਚਾਰ ਸੱਪ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਚਮੜੀ ਵਾਂਗ ਹਟ ਗਏ ਹਨ।
ਸ੍ਵਚ੍ਛਤਾਮ੍ ਉਪਯਾਤੇ ऽਯਮ੍ ਅਨ੍ਤẖਕਰਣਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਸ਼ੋਭਤੇ ਸ਼ਰਦੀਵ ਦ੍ਯੌਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਵਾਰਿਦਵਿਪ੍ਲਵਾ
ਹੁਣ ਅੰਦਰਲੀ ਹਾਲਤ ਸਾਫ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਉਲਝਣ ਨਹੀਂ।
ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਇਦਂ ਮੇ ऽਦ੍ਯ ਇਤਿ ਭਾਰਂ ਮਹਾਭਰਮ੍ । ਅਪਿ ਮੇਰੋਰ੍ ਗੁਰੁਤਰਂ ਧਾਰਯਨ੍ ਕੋ ਨ ਸੀਦਤਿ
'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ', 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ', 'ਇਹ ਅੱਜ ਦਾ ਹੈ' — ਇਹ ਬੋਝ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਵੀ ਭਾਰੀ। ਇਹਨੂੰ ਕੌਣ ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ ਝਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ਾਮ੍ਯਾਮਿ ਪਰਿਨਿਰ੍ਵਾਮਿ ਜਾਗਰ੍ਮ੍ਯ੍ ਆਸ਼੍ਵਾਸਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍ । ਅਧ੍ਵਗਸ੍ਯੇਵ ਮੇ ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਦ੍ ਗृਹੀਤਾ ਮਹਤੀ ਸ਼ਿਲਾ
ਮੈਂ ਠੰਢਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮਿਟ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਾਗ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਤੇ ਆਰਾਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਰਾਹੀ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਥਰ ਉਠਾ ਲਈ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਏਤਾਵਨ੍ਤਮ੍ ਅਹਂ ਕਾਲਮ੍ ਅਹੋ ਨੁ ਖਲੁ ਵਞ੍ਚਿਤਃ । ਯਦ੍ ਇਮਾਂ ਪਦਵੀਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਂ ਸ਼ੀਤਲਾਚ੍ਛਾਂ ਨ ਲਬ੍ਧਵਾਨ੍
ਇਤਨਾ ਸਮਾਂ ਮੈਂ ਧੋਖਾ ਖਾਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਠੰਢੀ ਤੇ ਸਾਫ ਰਾਹ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ।
ਤਦ੍ ਇਮਂ ਸਂਸ਼ਯਂ ਸ਼ੇषਮ੍ ਏਕਂ ਮੇ ਛੇਤ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਸਿ । ਭਗਵਨ੍ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਪ੍ਰੋਦ੍ਵਿਜਨ੍ਤੇ ਹਿ ਨੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਇਕ ਬਚਾ ਹੋਇਆ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਕਦੇ ਘਬਰਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮਮਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯਦਿ ਨਾਮ ਸਦੈਵ ਹਿ । ਇਦਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਨੇਤਿ ਤਤ੍ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਕृਤẖ ਕ੍ਰਮਃ
ਜੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ 'ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ' ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਕਿਉਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ?
ਯਥੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨ ਵੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਜੀਵਾḫ ਪਰਮਕਾਰਣਾਤ੍ । ਦ੍ਵੈਤਵਨ੍ਤੋ ऽਥ ਵਾਦ੍ਵੈਤਾਸ੍ ਤਤ੍ ਤਾਵਜ੍ ਜ੍ਞਾਤਵਾਨ੍ ਭਵਾਨ੍
ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹੋਣ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਚਾਹੇ ਉਹ ਦਵੈਤ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਦਵੈਤ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਹੋ।
ਤਤ੍ਰ ਤਾਵਤ੍ ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਦ੍ ਯੇषਾਂ ਦ੍ਵੈਤਮ੍ ਅਲਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤੈਸ੍ ਤਾਵਤ੍ ਸਂਸृਤੌ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਂਸਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ ਅਸਂਸ਼ਯਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਕਰਕੇ ਦਵੈਤ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਰੂਰ ਭਟਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਕੇਚਿਦ੍ ਬਾਲ੍ਯ ਏਵ ਸ੍ਵਚਮਤ੍ਕਾਰਯੋਗਤਃ । ਵਿਦਨ੍ਤਿ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੀ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨੀਸ਼੍ਵਰਾਸ੍ ਸੇਸ਼੍ਵਰਾਸ਼੍ ਚ ਯੇ ਜੀਵਾ ਦੇਹਤਾਂ ਗਤਾਃ । ਗृਹੀਤਦ੍ਵੈਤਵਿਸ੍ਤਾਰਾẖ ਕਾਲੇਨਾਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇ ਪਦਮ੍
ਜੋ ਜੀਵ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਹ ਧਾਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦਵੈਤ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰਤਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਤਿਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਕਸ੍ਯ ਚ । ਸੁਚਿਰਾਤ੍ ਕੇਵਲਂ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਚਿਰਾਦ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਰਾਮ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਲਈ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੇਚਿਦ੍ ਵਿਦਿਤਵੇਦ੍ਯਤ੍ਵਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਰਾਘਵ ਯੌਵਨੇ । ਜਰਾਵਨ੍ਤḫ ਪਰਂ ਵਸ੍ਤੁ ਵਿਦਨ੍ਤੀਹਾਪਰੇ ਜਨਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ, ਰਾਘਵ, ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਵਧੇਰੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਸ੍ ਤਥਾਜ੍ਞਾਸ਼੍ ਚ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਸ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਵਹृਤੌ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਬਦ੍ਧਾਸ਼੍ ਚ ਮਾਨਵਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹਨ ਤੇ ਕੁਝ ਬੰਦੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਇਦਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਨੇਤਿ ਤੇषਾਂ ਯਦਿ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਨੋਨ੍ਨੀਯਤੇ ਤਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਯਕृਨ੍ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯੋ ਨ੍ਯਾਯḫ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, 'ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ' ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੱਛੀ ਵਾਲਾ ਕਾਨੂੰਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡਾ ਛੋਟੇ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੀ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।