ਤਦ੍ ਏਵਂ ਧਰ੍ਮਰਾਜੇਨ ਯਮੇਨਾਸ਼੍ਵ੍ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤਃ । ਯਦ੍ ਏਵ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਰਤਿਸ੍ ਤਤ੍ਰੈਵ ਜਾਯਤੇ
ਧਰਮ-ਰਾਜ ਯਮ ਵੱਲੋਂ ਸਿਖਿਆ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਕੰਮ ਰੋਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਨੰਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਿਲ ਪਰਾਕਾਸ਼ਵਪੁਰ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯਤੇ ਕਥਮ੍ । ਮਨੋਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਃ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਰਹਿਤਾਕृਤਿਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਸਮਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਕੇਵਲ ਮਨ ਹੈ, ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਨਹੀਂ।
ਯਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਚਮਤ੍ਕਾਰਃ ਕਿਲਾਕਾਸ਼ਾਨੁਭੂਤਿਮਾਨ੍ । ਸ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮੈਵ ਨੋ ਤਸ੍ਯ ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਨ ਕਾਰ੍ਯਤਾ
ਜੋ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਅਜੀਬੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ।
ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਫੁਰਦਾਕਾਰਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰੁषੋ ਯਥਾ । ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਰਹਿਤੋ ਭਾਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ ਭਾਸਤੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਕਲਪਨਾ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀਆਂ ਆਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਵੈ-ਜਨਮਿਆ, ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨੋ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ ਕੇਵਲੇ । ਸ੍ਵਯਂ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਥਾਪ੍ਯ੍ ਏष ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ ਇਤਿ ਭਾਸਤੇ
ਸਰਵੋਚਤ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਦਿਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ; ਫਿਰ ਵੀ, ਚਿੱਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਵੈ-ਜਨਮਿਆ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੈਤਨ੍ ਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਕਾਸ਼ਪੁਰੁषੋ ਨਾਸ੍ਯ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਮਨ ਸਿਰਫ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ-ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਮਨੁੱਖ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਯਥਾ ਚਿਤ੍ਰਕृਦਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਾ ਨਿਰ੍ਦੇਹਾ ਭਾਤਿ ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ । ਤਥੈਵ ਭਾਸਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਾਚ੍ਛਰਞ੍ਜਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਕਲਮ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਰੱਖੀ ਗੁੱਡੀ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਉੱਤੇ ਰੰਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਕੇਵਲਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਦਿਮਧ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਭਾਤਿ ਨਿਜਚਿਤ੍ਤਵਸ਼ਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਃ । ਆਕਾਰਵਾਨ੍ ਇਵ ਰਸਾਦ੍ ਇਹ ਵਸ੍ਤੁਤਸ੍ ਤੁ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਤਨੂਜ ਇਵ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਦੇਹਃ
ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਹੀ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸਵੈ-ਜਨਮਿਆ ਵਾਂਗ; ਇੱਥੇ ਉਹ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬਾਂਝ ਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ।
ਏਵਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮਨਸ਼੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਰਹਿਤਂ ਨਭਃ । ਮੁਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਕਥਿਤਂ ਸਤ੍ਯਂ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮਨ ਪੂਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਟੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਇਹੀ ਸੱਚੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਅਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀ ਨਾਮ ਸ੍ਮृਤਿਃ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਕਾਰਣਮ੍ । ਯਥਾ ਮਮ ਤਥਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਭੂਤਾਨਾਂ ਚੇਤਿ ਮੇ ਵਦ
ਫਿਰ ਪਿਛਲੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਯਾਦ ਇੱਥੇ ਕਾਰਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੈ, ਕੀ ਇਹ ਹੋਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ?
ਪੂਰ੍ਵਦੇਹੋ ऽਸ੍ਤਿ ਯਸ੍ਯਾਦ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਮृਤਿਸ੍ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਕਾਰਣਂ ਸਂਸृਤਿਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਰੀਰ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰੀਰ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਕਰ੍ਮ ਯਦਾ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀ ਸਂਸ੍ਮृਤਿਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਤਦੋਦੇਤਿ ਕੁਤਃ ਕਥਮ੍
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਪਿਛਲੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਯਾਦ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ, ਕਿੱਥੋਂ ਤੇ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਕਾਰਣਂ ਭਾਤਿ ਵਾ ਸ੍ਵਚਿਤ੍ਤ੍ਵੈਕਕਾਰਣਮ੍ । ਸ੍ਵਕਾਰਣਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਸ੍ ਸ੍ਵਯਮਾਤ੍ਮਵਾਨ੍
ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਦਾ ਇਕੋ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਮਨ ਹੀ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਹੀ ਕਾਰਨ ਵਾਲਾ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪ ਹੀ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਤਿਵਾਹਿਕ ਏਵਾਸੌ ਦੇਹੋ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ । ਨ ਤ੍ਵ੍ ਆਧਿਭੌਤਿਕੋ ਰਾਮ ਦੇਹੋ ऽਜਸ੍ਯੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਸਵੈਭੂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ ਸੁਖਮ (ਮਾਨਸਕ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਅਜਨਮਾ ਲਈ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਆਤਿਵਾਹਿਕ ਏਕੋ ऽਸ੍ਤਿ ਦੇਹੋ ऽਨ੍ਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਆਧਿਭੌਤਿਕਃ । ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਭੂਤਜਾਤੀਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਕ ਏਵ ਕਿਮ੍
ਇੱਕ ਸੁਕਸ਼ਮ (ਮਾਨਸਿਕ) ਸਰੀਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਸਰੀਰ ਭੌਤਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਵ ਦੇਹੌ ਦ੍ਵੌ ਭੂਤਾਨਾਂ ਕਾਰਣਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਅਜਸ੍ਯ ਕਾਰਣਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਏਕ ਏਵਾਤਿਵਾਹਿਕਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸਰੀਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਅਜਨਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰਫ ਸੁਕਸ਼ਮ (ਮਾਨਸਿਕ) ਸਰੀਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਭੂਤਜਾਤੀਨਾਮ੍ ਏਕੋ ऽਜਃ ਕਾਰਣਂ ਪਰਮ੍ । ਅਜਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤੇਨਾਸਾਵ੍ ਏਕਦੇਹਵਾਨ੍
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਨਮਾ ਪਰਮ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਅਜਨਮਾ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਭੌਤਿਕੋ ਦੇਹਃ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਆਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਾਵਭਾਤ੍ਯ੍ ਏष ਆਤਿਵਾਹਿਕਦੇਹਵਾਨ੍
ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਸੁਕਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰਸ਼ਰੀਰੋ ऽਸੌ ਨ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਮਯਾਤ੍ਮਕਃ । ਆਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ ਵ੍ਯੋਮਤਨੁਃ ਪ੍ਰਤਨੁਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਕਾਸ਼ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਸ਼੍ ਚ ਨਿਰ੍ਵਾਣਰੂਪਿਣ੍ਯੋ ਵਿਨਾਨ੍ਯੈਃ ਕਾਰਣਾਨ੍ਤਰੈਃ । ਯਦ੍ ਯਤਸ੍ ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਏਵੇਤਿ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ ਏਵਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਉਹ ਜੀਵ ਮੁਕਤੀ-ਸਰੂਪ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਜੋ ਜੋ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਾਣਮਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਰਂ ਬੋਧਸ੍ ਤਦ੍ ਏਵ ਚ । ਚਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰਂ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ੍ਤੇ ਨ ਯਾਤਿ ਵਸੁਧਾਦਿਤਾਮ੍
ਪਹਿਲਾ ਸੁੱਧ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਉੱਚੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਮਨ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਵਜੋਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਭੂਤਮਨਸਾਂ ਸਂਸਾਰਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣਾਂ । ਪ੍ਰਥਮੋ ऽਸੌ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਦਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਦੇਹਸ੍ ਸ੍ਵਤੋਦਯਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਪਰਛਾਵਾਂ, ਮਨ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਯੈਤਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ । ਇਯਂ ਪ੍ਰਵਿਸृਤਾ ਸृष੍ਟਿਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਦृष੍ਟਿਰ੍ ਇਵਾਨਿਲਾਤ੍
ਉਸ ਪਹਿਲੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਤੋਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਫੈਲ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਾਕृਤੇਰ੍ ਅਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਭਾਮਾਤ੍ਰਰੂਪਧृਤ੍ । ਵਿਭਾਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਅਯਂ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਸਤ੍ਯਾਨੁਭਵਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਸੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਇਸ ਰੂਪ ਤੋਂ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਸੱਚੀ ਅਨੁਭਵ ਵਜੋਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ।
ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ऽਤ੍ਰ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰੀਸੁਰਤਂ ਤਥਾ । ਅਸਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਸਮ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਾ ਸਤ੍ਯਾਨੁਭਵਭਾਸੁਰਮ੍
ਇਥੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਭੋਗ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਭਰਪੂਰੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸੱਚੀ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਅਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਮਯੋ ਭਾਤਿ ਵ੍ਯੋਮਾਕृਤਿਰ੍ ਅਦੇਹਕਃ । ਸਦੇਹ ਇਵ ਭੂਤੇਸ਼ਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਭੂਃ ਪੁਰੁषਾਕृਤਿਃ
ਉਹ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਾਂਗ, ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਚਿਤ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਥ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਸ੍ਵਾਯਤ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਨੋਦੇਤਿ ਨ ਚ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਉਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਅਤੇ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨਾ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਠੰਢਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰਹਿਤਃ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਰਹਿਤਾਕृਤਿਃ । ਕੇਵਲਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਕਾਰਣਂ ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਇਰਾਦੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ ਏष ਕਚਤਿ ਯਥਾ ਨਾਮ ਸ੍ਵਸਮ੍ਭਵਃ । ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮੈष ਤਥਾ ਭਾਤਿ ਭਵਤ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ਼ੈਲਵਤ੍
ਇਹ ਇਰਾਦਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਆਤਿਵਾਹਿਕਤੈਕਾਨ੍ਤਵਿਸ੍ਮृਤ੍ਯਾ ਦृਢਰੂਢਯਾ । ਆਧਿਭੌਤਿਕਬੋਧੇਨ ਮੁਧਾ ਭਾਤਿ ਪਿਸ਼ਾਚਵਤ੍
ਆਕਾਸ਼ੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੱਲ ਜਾਣ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਜਗਤ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਝੂਠਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭੂਤ।