ਸ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਦ੍ ਦੇਹੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਚੇਤਸਿ । ਕਾਕਤਾਲੀਯਵਦ੍ ਭਾਤਮ੍ ਆਕਾਰਂ ਤੇਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਰੂਪਤਾ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ 'ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਹਾਂ' ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਰੀਰ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਂ ਪਾਲਮ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਰਥ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਸ ਏष ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਗਾਦਾਵ੍ ਅਮ੍ਬਰੋਦਰੇ । ਸ੍ਵਯਂ ਭਾਤਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਤ੍ਵਂ ਗਤੋ ਭਾਤ੍ਯ੍ ਅਜਰਾਮਰਃ
ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ, ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਜਰ ਤੇ ਅਮਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਯ ਦੇਹੋ ਨ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਨ ਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਨ ਵਾਸਨਾ । ਏष ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਦਾਕਾਸ਼ੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨਘਨਮ੍ ਆਤਤਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਨਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਨਾ ਕਰਮ ਹਨ, ਨਾ ਕਰਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਹੀ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਵਾਸਨਾਜਾਲਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਯ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਕੇਵਲਂ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਸ੍ਯ ਭਾਰੂਪਸ੍ਯੇਵ ਤੇਜਸਃ
ਉਸ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਮਕ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਕੇਵਲਂ ਵੇਦਨਾਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ਏਵਮ੍ ਏषੋ ऽਵਲੋਕ੍ਯਤੇ । ਵੇਦਨਾਮਾਤ੍ਰਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਾਵ੍ ਈਦृਸ਼ੋ ऽਪਿ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਅਨੁਭੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਯਥਾ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਸ੍ ਤਥਾ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਯਃ । ਕੁਤਃ ਕਿਲਾਤ੍ਰ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦੇਃ ਕੀਦृਸ਼ਸ੍ ਸਮ੍ਭਵਃ ਕਥਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਵੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਏਤਦਾਕ੍ਰਮਣੇ ਮृਤ੍ਯੋ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਮਾ ਯਤ੍ਨਵਾਨ੍ ਭਵ । ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਵ੍ਯੋਮ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕੇਨਚਿਤ੍
ਇਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰ, ਮੌਤ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਮਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਲੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਕਥਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ ਤ੍ਵਯਾ ਮੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਃ । ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ ਅਜ ਏਕਾਤ੍ਮਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮੇਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ
ਮੇਰੇ ਪਰਦਾਦਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ। ਉਹ ਆਪ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਨਾ ਜੰਮਿਆ, ਇਕ ਹੀ ਸਰੂਪ, ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮਯਾ ਰਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈष ਕਥਿਤਸ੍ ਤਵ । ਵਿਵਾਦਮ੍ ਅਕਰੋਨ੍ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਯਮੇਨੈਤਤ੍ਕृਤੇ ਪੁਰਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੌਤ ਨੇ ਯਮ ਨਾਲ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਵਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਸਰ੍ਵਭਕ੍ਸ਼ੋ ਯਦਾ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਹਰਨ੍ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਬਲਮ੍ ਏਤ੍ਯ੍ ਅਬ੍ਜਜਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਵ੍ ਆਰਮ੍ਭਮ੍ ਅਕਰੋਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮੌਤ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਗਲ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਮਲ-ਜੰਮੇ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਪਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਤਦ੍ ਏਵਂ ਧਰ੍ਮਰਾਜੇਨ ਯਮੇਨਾਸ਼੍ਵ੍ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤਃ । ਯਦ੍ ਏਵ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਰਤਿਸ੍ ਤਤ੍ਰੈਵ ਜਾਯਤੇ
ਧਰਮ-ਰਾਜ ਯਮ ਵੱਲੋਂ ਸਿਖਿਆ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਕੰਮ ਰੋਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਨੰਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਿਲ ਪਰਾਕਾਸ਼ਵਪੁਰ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯਤੇ ਕਥਮ੍ । ਮਨੋਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਃ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਰਹਿਤਾਕृਤਿਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਸਮਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਕੇਵਲ ਮਨ ਹੈ, ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਨਹੀਂ।
ਯਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਚਮਤ੍ਕਾਰਃ ਕਿਲਾਕਾਸ਼ਾਨੁਭੂਤਿਮਾਨ੍ । ਸ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮੈਵ ਨੋ ਤਸ੍ਯ ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਨ ਕਾਰ੍ਯਤਾ
ਜੋ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਅਜੀਬੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ।
ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਫੁਰਦਾਕਾਰਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰੁषੋ ਯਥਾ । ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਰਹਿਤੋ ਭਾਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ ਭਾਸਤੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਕਲਪਨਾ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀਆਂ ਆਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਵੈ-ਜਨਮਿਆ, ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨੋ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ ਕੇਵਲੇ । ਸ੍ਵਯਂ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਥਾਪ੍ਯ੍ ਏष ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ ਇਤਿ ਭਾਸਤੇ
ਸਰਵੋਚਤ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਦਿਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ; ਫਿਰ ਵੀ, ਚਿੱਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਵੈ-ਜਨਮਿਆ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੈਤਨ੍ ਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਕਾਸ਼ਪੁਰੁषੋ ਨਾਸ੍ਯ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਮਨ ਸਿਰਫ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ-ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਮਨੁੱਖ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਯਥਾ ਚਿਤ੍ਰਕृਦਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਾ ਨਿਰ੍ਦੇਹਾ ਭਾਤਿ ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ । ਤਥੈਵ ਭਾਸਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਾਚ੍ਛਰਞ੍ਜਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਕਲਮ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਰੱਖੀ ਗੁੱਡੀ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਉੱਤੇ ਰੰਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਕੇਵਲਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਦਿਮਧ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਭਾਤਿ ਨਿਜਚਿਤ੍ਤਵਸ਼ਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਃ । ਆਕਾਰਵਾਨ੍ ਇਵ ਰਸਾਦ੍ ਇਹ ਵਸ੍ਤੁਤਸ੍ ਤੁ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਤਨੂਜ ਇਵ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਦੇਹਃ
ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਹੀ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸਵੈ-ਜਨਮਿਆ ਵਾਂਗ; ਇੱਥੇ ਉਹ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬਾਂਝ ਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ।
ਏਵਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮਨਸ਼੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਰਹਿਤਂ ਨਭਃ । ਮੁਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਕਥਿਤਂ ਸਤ੍ਯਂ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮਨ ਪੂਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਟੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਇਹੀ ਸੱਚੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਅਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀ ਨਾਮ ਸ੍ਮृਤਿਃ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਕਾਰਣਮ੍ । ਯਥਾ ਮਮ ਤਥਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਭੂਤਾਨਾਂ ਚੇਤਿ ਮੇ ਵਦ
ਫਿਰ ਪਿਛਲੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਯਾਦ ਇੱਥੇ ਕਾਰਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੈ, ਕੀ ਇਹ ਹੋਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ?
ਪੂਰ੍ਵਦੇਹੋ ऽਸ੍ਤਿ ਯਸ੍ਯਾਦ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਮृਤਿਸ੍ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਕਾਰਣਂ ਸਂਸृਤਿਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਰੀਰ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰੀਰ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਕਰ੍ਮ ਯਦਾ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀ ਸਂਸ੍ਮृਤਿਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਤਦੋਦੇਤਿ ਕੁਤਃ ਕਥਮ੍
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਪਿਛਲੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਯਾਦ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ, ਕਿੱਥੋਂ ਤੇ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਕਾਰਣਂ ਭਾਤਿ ਵਾ ਸ੍ਵਚਿਤ੍ਤ੍ਵੈਕਕਾਰਣਮ੍ । ਸ੍ਵਕਾਰਣਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਸ੍ ਸ੍ਵਯਮਾਤ੍ਮਵਾਨ੍
ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਦਾ ਇਕੋ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਮਨ ਹੀ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਹੀ ਕਾਰਨ ਵਾਲਾ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪ ਹੀ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਤਿਵਾਹਿਕ ਏਵਾਸੌ ਦੇਹੋ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ । ਨ ਤ੍ਵ੍ ਆਧਿਭੌਤਿਕੋ ਰਾਮ ਦੇਹੋ ऽਜਸ੍ਯੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਸਵੈਭੂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ ਸੁਖਮ (ਮਾਨਸਕ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਅਜਨਮਾ ਲਈ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਆਤਿਵਾਹਿਕ ਏਕੋ ऽਸ੍ਤਿ ਦੇਹੋ ऽਨ੍ਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਆਧਿਭੌਤਿਕਃ । ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਭੂਤਜਾਤੀਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਕ ਏਵ ਕਿਮ੍
ਇੱਕ ਸੁਕਸ਼ਮ (ਮਾਨਸਿਕ) ਸਰੀਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਸਰੀਰ ਭੌਤਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਵ ਦੇਹੌ ਦ੍ਵੌ ਭੂਤਾਨਾਂ ਕਾਰਣਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਅਜਸ੍ਯ ਕਾਰਣਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਏਕ ਏਵਾਤਿਵਾਹਿਕਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸਰੀਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਅਜਨਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰਫ ਸੁਕਸ਼ਮ (ਮਾਨਸਿਕ) ਸਰੀਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਭੂਤਜਾਤੀਨਾਮ੍ ਏਕੋ ऽਜਃ ਕਾਰਣਂ ਪਰਮ੍ । ਅਜਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤੇਨਾਸਾਵ੍ ਏਕਦੇਹਵਾਨ੍
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਨਮਾ ਪਰਮ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਅਜਨਮਾ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਭੌਤਿਕੋ ਦੇਹਃ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਆਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਾਵਭਾਤ੍ਯ੍ ਏष ਆਤਿਵਾਹਿਕਦੇਹਵਾਨ੍
ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਸੁਕਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰਸ਼ਰੀਰੋ ऽਸੌ ਨ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਮਯਾਤ੍ਮਕਃ । ਆਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ ਵ੍ਯੋਮਤਨੁਃ ਪ੍ਰਤਨੁਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਕਾਸ਼ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਸ਼੍ ਚ ਨਿਰ੍ਵਾਣਰੂਪਿਣ੍ਯੋ ਵਿਨਾਨ੍ਯੈਃ ਕਾਰਣਾਨ੍ਤਰੈਃ । ਯਦ੍ ਯਤਸ੍ ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਏਵੇਤਿ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ ਏਵਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਉਹ ਜੀਵ ਮੁਕਤੀ-ਸਰੂਪ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਜੋ ਜੋ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।