ਤਾਵਨ੍ ਨਿਮੇष ਏਵਾਸੌ ਯਾਤਿ ਕਾਰਣਤਾਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਸਂਸृਤੌ ਸ੍ਵਾਸ੍ਵ੍ ਅਵਸ੍ਥਾਸੁ ਵੀਚਿष੍ਵ੍ ਇਵ ਚਲਜ੍ਜਲਮ੍
ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਆਪ ਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਸਾਵਧਾਨੋ ਭਵਾਤਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਗ੍ਰਾਹਕਸਙ੍ਗਮੇ । ਅਜਸ੍ਰਮ੍ ਏਵ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਦਸ਼ਾḫ ਪਰਿਹਰਞ੍ ਸ਼ਨੈਃ
ਜਦੋਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਜਾ।
ਮਾ ਭਵ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਭਾਵਾਤ੍ਮਾ ਗ੍ਰਾਹਕਾਤ੍ਮਾ ਚ ਮਾ ਭਵ । ਭਾਵਨਾਮ੍ ਅਖਿਲਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਚ੍ ਛਿष੍ਟਂ ਤਨ੍ਮਯੋ ਭਵ
ਨਾ ਤਾਂ ਤੂੰ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ, ਨਾ ਹੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਬਣ। ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ।
ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਗ੍ਰਾਹਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸਾਵਧਾਨੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਨਾਰਤਮ੍ । ਅਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਾਪਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਾ ਮੁਕ੍ਤਿਮ੍ ਏਵਾਨੁਧਾਵਤਿ
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਕੁਝ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਹੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਗ੍ਰਾਹਕਰੂਪਾਤ੍ਮਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞੋ ਰਾਮ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਨਵਂ ਨਵਮ੍ ਉਪਾਯਾਤਿ ਬਨ੍ਧਨਂ ਭਾਵਨਾਵਸ਼ਾਤ੍
ਰਾਮਾ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਬਣ ਕੇ, ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਪਲ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਗ੍ਰਾਹਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਰਸਭਾਵਨਯਾ ਸ੍ਵਯਾ । ਨਿਮੇषਂ ਪ੍ਰਤਿ ਜੀਵਸ੍ਯ ਬਨ੍ਧੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪੀਨਤਾਮ੍
ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਰੁਚੀ ਨਾਲ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਜੀਵ ਦਾ ਬੰਧਨ ਹਰ ਪਲ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਗ੍ਰਾਹਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਵਿਨੈਵ ਰਸਭਾਵਨਾਮ੍ । ਨਿਮੇषਂ ਪ੍ਰਤਿ ਜੀਵੋ ऽਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਭਾਕ੍
ਜੇਕਰ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਬ ਵੀ ਰੁਚੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਜਸ੍ਰਂ ਯਂ ਯਮ੍ ਏਵਾਰ੍ਥਂ ਪਤਤ੍ਯ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਗਣੋ ऽਨਘ । ਬਧ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਰਾਗੇਣ ਤਤ੍ਰਾਰਾਗੇਣ ਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਵਸਤੂ ਸਦਾ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਧਾਰਾ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਰਾਗ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਰਾਗ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚੇਦ੍ ਰੋਚਤੇ ਤੁਭ੍ਯਂ ਤਦ੍ ਬਦ੍ਧੋ ऽਸਿ ਭਵਸ੍ਥਿਤੌ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਰੋਚਤੇ ਤੇ ਚੇਤ੍ ਤਨ੍ ਮੁਕ੍ਤੋ ऽਸਿ ਭਵਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਜੇ ਕੁਝ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੇ ਕੁਝ ਵੀ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਦਾਰ੍ਥਨਿਚਯਾਤ੍ ਸਹਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਾਤ੍ । ਤृਣਾਦੇਰ੍ ਦੇਵਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਨ੍ ਮਾ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਵ ਰੋਚਤਾਮ੍
ਇਸ ਸਾਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿਚ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਹਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਘਾਹ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ, ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਤੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਾ ਆਵੇ।
ਰਤਿਰ੍ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨਰ੍ਥਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਰਤਿਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਨृਣਾਮ੍ । ਅਨ੍ਤਵਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਰਤਿਰ੍ ਦੁẖਖੈਰ੍ ਅਨਨ੍ਤੈਰ੍ ਯੋਜਯੇਨ੍ ਨਰਮ੍
ਸੁਖ ਸਦਾ ਵਿਅਰਥ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ। ਸੁਖ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮੇਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਣਗਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਰਤਿਸ੍ ਸਨ੍ ਯਦ੍ ਅਸ਼੍ਨਾਸਿ ਯਤ੍ ਕਰੋषਿ ਜਹਾਸਿ ਯਤ੍ । ਨ ਕਰ੍ਤਾਸਿ ਨ ਭੋਕ੍ਤਾਸਿ ਤਤ੍ਰ ਮੁਕ੍ਤਮਤਿਸ਼੍ ਸ਼ਮੀ
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਬੇਰੁਖੀ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ, ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਛੱਡਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਨਾ ਤੂੰ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਨਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਮਨ ਆਜ਼ਾਦ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੇਹ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨੇਹ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਨਿਰਾਲਮ੍ਬਂ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਾਮਲਮ੍ ਆਤਤਮ੍
ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਸਨ੍ਤੋ ऽਤੀਤਂ ਨ ਸ਼ੋਚਨ੍ਤਿ ਭਵਿष੍ਯਚ੍ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤਿ ਨੋ । ਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਚ ਗृਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਕ੍ਰਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸਦਾਨਘ
ਸੰਤ ਲੋਕ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਤੇ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।
ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਜੀਵਪੁष੍ਪਾਣਿ ਜਾਤਾਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਾਦਪੇ । ਤਜ੍ਜਾਨ੍ਯਤਨ੍ਮਯਾਨੀਵ ਫੇਨਾ ਇਵ ਮਹਾਰ੍ਣਵੇ
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਉਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਉਸੀ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਵਾਲੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਫੇਨ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬੇਨ ਚਿਦਰ੍ਣਵਤਰਙ੍ਗਕਾਃ । ਏਕਾਤ੍ਮਕਾ ਅਪਿ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਜੀਵਾ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੌ
ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵੀਂ, ਚਿੱਤ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਭ ਜੀਵ ਇਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦਵੈਤਤਾ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦृਢਭਾਵਨਯਾ ਜੀਵੋ ਮਨਸ੍ਤਾਮ੍ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ । ਸ਼ੀਤਾਤਿਸ਼ਯਤਸ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਪਯḫ ਪਾषਾਣਤਾਮ੍ ਇਵ
ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜੀਵ ਆਪਣਾ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਠੰਢ ਹੋਣ ਤੇ ਸਾਫ ਹੋ ਕੇ ਪੱਥਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨਸਿ ਗ੍ਰਥਿਤਾḫ ਪਾਸ਼ਾਸ੍ ਤृष੍ਣਾਮੋਹਮਦਾਦਯਃ । ਵਾਗੁਰਾਯਾਮ੍ ਇਵ ਖਗਾḫ ਮੇਥ੍ਯਾਮ੍ ਇਵ ਚ ਤਰ੍ਣਕਾਃ
ਮਨ ਵਿਚ ਪਿਆਸ, ਭੁਲੇਖਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਫੰਦੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਵਾਲੀ ਜਾਲ ਵਿਚ।
ਮਨਸੈਵ ਮਨੋ ਰਾਮ ਚ੍ਛੇਦਨੀਯਂ ਵਿਜਾਨਤਾ । ਵਿਵੇਕਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣੇਨਾਤਪ੍ਤਮ੍ ਅਯਸੇਵ ਬਲਾਦ੍ ਅਯਃ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਮਨ ਨੂੰ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਤੀਖੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਕੱਟਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਲੋਹਾ ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕੱਟਦਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਯਦਵਿਕਾਰਾਦਿਜਨਿਤਂ ਸ੍ਵਸ੍ਵਭਾਵਜਮ੍ । ਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਸ਼ਿਖਿਪਿਞ੍ਛਸ੍ਯ ਯਥਾ ਭਾਤਿ ਤਥਾਤ੍ਮਨਃ
ਆਤਮਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਰ ਦੇ ਪੰਖ ਵਿਚ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ ਝਲਕ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਸਤ੍ਯਾਕਾਰੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ਵਪੁਃ । ਆਕਾਸ਼ਾਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਲਕ੍ਸ਼੍ਯੋ ऽਸੌ ਜਗਦ੍ਰੂਪੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਰੂਪਵਾਨ੍
ਆਤਮਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਰੂਪ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਝੂਠਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤੇ ਜਗਤ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਸਾਲਮ੍ਬੇ ऽਪਿ ਨਿਰਾਲਮ੍ਬੋ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰੋ ਵਿਕਾਰਿਣਿ । ਸਾਭਾਸੇ ऽਪਿ ਨਿਰਾਭਾਸੋ ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥੇ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਸਹਾਰੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ ਹੈ; ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਵਿਚ ਵੀ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੀ; ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਬਿਨਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਵਸਤੂ ਵਿਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਚ ਗ੍ਰਾਹਕਂ ਚੈਵ ਗ੍ਰਹਣਂ ਚ ਰਘੂਦ੍ਵਹ । ਯਤ੍ਰ ਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਉਪਗਤਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭਵ
ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਜਿੱਥੇ ਵਸਤੂ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਅਸਲ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਤੂੰ ਉਸ ਸੱਚ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾ।
ਮਨਸੈਵ ਮਨਸ਼੍ ਛਿਨ੍ਦ੍ਧਿ ਸਂਸਾਰਭ੍ਰਮਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ । ਕ੍ਸ਼ਾਲਯਨ੍ਤਿ ਮਲੇਨੈਵ ਮਲਂ ਕ੍ਸ਼ਾਲਨਕੋਵਿਦਾਃ
ਮਨ ਨੂੰ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਖ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਜਿਵੇਂ ਮੈਲ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਾਹਰ ਮੈਲ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਲ ਧੋ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਮਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਯਾਤਸ੍ਯ ਨ ਭੂਯਸ੍ ਤੇ ਭਵੋ ਭਵੇਤ੍ । ਮਨਨਂ ਹਿ ਭਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦ੍ ਯਤ੍ ਤਨ੍ ਨ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਸੋਚ ਹੀ ਜਨਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਪਨਾ ਮੁਕਣ 'ਤੇ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਾ ਕਲਨੇਤਿ ਵਾ । ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਨ ਜਾਯਸੇ ਭੂਯਸ੍ ਸਤਿ ਚਾਸਤਿ ਚੇਤਸਿ
ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇੱਥੇ ਤਕ ਕਿ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਇਤਿ ਯਾ ਮਤਿਃ । ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਰਮਮ੍ ਉਨ੍ਮਨਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਜਨ੍ਮਨੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ, ਮਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਜਨਮ ਰਹਿਤ ਹਾਲਤ ਸਮਝੋ।
ਸਤਿ ਚਿਤ੍ਤੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਤ੍ਵੈਕਭਾਵਨਾਤ੍ । ਤਦ੍ ਅਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਮ੍ ਆਕਾਰੇ ਸਤਿ ਵਾਸਤਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਮ੍
ਮਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮਨ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ, ਰੂਪ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਦ੍ ਇਤਿ ਭਾਵੇਨ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਦृਸ਼ੋẖ ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਤ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵੇ ਜਾਤੇ ਭੂਯੋਭਵẖ ਕੁਤਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਲਗਾਵ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਭਾਵੇਂ ਮਨ ਰਹਿ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਜਦ ਮਨ-ਰਹਿਤਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁੜ ਹੋਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਸੁਖਾਸ਼ਯੈਤਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਂ ਜੀਵੋ ਦੁẖਖਂ ਤਤੋ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਜੀਵੋ ਹਿ ਯਤਤੇ ਭੂਤ੍ਯੈ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯ੍ ਆਪਦਂ ਪਰਾਮ੍
ਜੀਵ ਸੁਖ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੁਖ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।