ਸਕਾਰਣਤ੍ਵਮ੍ ਅਧੁਨਾ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤੈਸ੍ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਦਸ਼ਾਸੁ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਾਸੁ ਨਾਸ਼ੇ ਜਨ੍ਮਨਿ ਕਰ੍ਮਣਿ
ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਾਰਨ-ਮੰਦਾ ਵਿਚ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ—ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾਸ, ਜਨਮ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ।
ਈਸ਼੍ਵਰਾਤ੍ ਸਮੁਪਾਗਤ੍ਯ ਭੁਕ੍ਤਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਾਸ੍ ਤੁ ਯੇ । ਜਾਤਾ ਜਨ੍ਮਨਿ ਤੇषਾਂ ਹਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਕਰ੍ਮਕਾਰਣਮ੍
ਪਰ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਅਧੁਨੈਵ ਹਿ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਯੇ ਜੀਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣḫ ਪਦਾਤ੍ । ਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਕਾਰਣਜਨ੍ਮਾਨੋ ਭਵਿष੍ਯਜ੍ਜਨ੍ਮਕਾਰਣਮ੍
ਜੋ ਜੀਵ ਹੁਣ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਭਾਵੋ ऽਯਮ੍ ਈਦृਸ਼ੋ ਜੀਵਕਰ੍ਮਣੋਃ । ਜੀਵੋ ऽਕਾਰਣਜḫ ਪੁਣ੍ਯੋ ਧਨ੍ਯẖ ਕਾਰਣਜਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਇਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ: ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਧੰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੇਚਿਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਾḫ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕੇਚਿਦ੍ ਧਨ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਜੀਵਕਾਃ । ਪੁਣ੍ਯਾ ਧਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਨ ਧਨ੍ਯਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪੁਣ੍ਯਤਾਮ੍
ਕੁਝ ਨੇਕ ਲੋਕ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਜੀਵ ਸੁਭਾਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨੇਕ ਲੋਕ ਸੁਭਾਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੁਭਾਗੇ ਲੋਕ ਨੇਕ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ।
ਧਨ੍ਯਾḫ ਪੁਣ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਅਗਤਾ ਏਵ ਕੇਚਿਦ੍ ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਣਾਃ । ਧਨ੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਿਣẖ ਕੇਚਿਦ੍ ਧਨ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਪਿ ਨੇਤਰੇ
ਕੁਝ ਸੁਭਾਗੇ ਲੋਕ ਨੇਕ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ, ਪਰ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੁਭਾਗਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੁਭਾਗਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਵੀਰੁਤ੍ਤृਣਲਤਾਗੁਲ੍ਮਯੌਕਕੀਟਖਗਾਦਯਃ । ਸੁਰਾਸੁਰਨਰਾਹੀਨ੍ਦ੍ਰਪਿਸ਼ਾਚਾਸ਼ੀਵਿषਾਦਯਃ
ਘਾਹ, ਬੂਟੇ, ਬੇਲਾਂ, ਝਾੜੀਆਂ, ਕੀੜੇ, ਪਤੰਗੇ, ਪੰਛੀ, ਦੇਵਤੇ, ਰਾਖਸ਼, ਮਨੁੱਖ, ਸੱਪ, ਭੂਤ, ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਜੀਵ—
ਕੇਚਿਦ੍ ਧਨ੍ਯਾẖ ਕੇਚਿਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਾẖ ਕੇਚਿਦ੍ ਧਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪੁਣ੍ਯਤਾਮ੍ । ਪੁਣ੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਿਣẖ ਕੇਚਿਦ੍ ਧਨ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਾ ਤਤੋ ऽਪਿ ਨੋ
ਕੁਝ ਸੁਭਾਗੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਨੇਕ ਹਨ, ਕੁਝ ਨੇਕਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨਗੇ। ਕੁਝ ਨੇਕਤਾ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਸੁਭਾਗਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਯਥਾ ਰਤ੍ਨਸ੍ਯ ਕਚਨਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਪਵਨਸ੍ਯ ਚ । ਯਥੌष੍ਣ੍ਯਮ੍ ਅਨਲਾਦੇਸ਼੍ ਚ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤਥਾ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਰਤਨ ਦੀ ਚਮਕ, ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ, ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ ਉਸ-ਉਸ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਣੌ ਯਥੋਦਿਤਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਸਮ੍ਯਗਾਲੋਕਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਤਥਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਪਥਰ ਨੂੰ ਗਲਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਮਰਦ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਉਹ ਭ੍ਰਮ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂਪਨ ਵੀ ਸਹੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯਾਤਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਨਿਸ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋਦਿਤਾਤ੍ਮਨਃ । ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਦ੍ ਰਘੂਦ੍ਵਹ
ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਅੰਤਹੀਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਖਾਦ੍ ਏਵ ਜਾਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਲੀਯਤੇ । ਜੀਵਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਮਧਾਵ੍ ਇਵ ਜਰਦ੍ਘਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਉਪਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਹਸਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਬਸ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਧੁੰਦ ਵਾਂਗ ਉਪਜਦਾ ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਯẖ ਖ ਏਵ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਨ ਸ ਸਨ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਭੂਯੋ ਹਿਮਂ ਤਾਪਦ੍ਰੁਤਂ ਯਥਾ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਚਮੁਚ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਖ਼ਾਲੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪਿਘਲਿਆ ਬਰਫ਼ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸਸ੍ਪਨ੍ਦẖ ਕਲਨਾਤ੍ਮਭਿਃ । ਕਰ੍ਮਭਿਸ੍ ਸ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਵਿਲੀਨੋ ਜਾਯਤੇ ਪੁਨਃ
ਪਰ ਜੋ ਆਪਣਾ ਆਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਦੀਆਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁੜ ਉਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਲੀਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।
ਯਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦੈਸ੍ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਮ੍ ਏਤਿ ਜਡਾਤ੍ਮਕਃ । ਪ੍ਰਾਵृषੀਵ ਪਯੋਵਾਹẖ ਕ੍ਸ਼ੀਣਕ੍ਸ਼ੀਣੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਉਥਲ-ਪਥਲ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਤੇ ਸੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਘਟ-ਘਟ ਕੇ ਵੀ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਤ੍ਵਾਂਸ਼ਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ਅਪਿ ਚਿਤ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਂ ਰਘੂਦ੍ਵਹ । ਦੂਰੀਕੁਰੁ ਮਹਾਸਿਦ੍ਧ੍ਯੈ ਵਿषਸਿਕ੍ਤਮ੍ ਇਵਾਸ਼ਨਮ੍
ਰਘੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਚਿੱਤ ਦੇ ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਦੂਰ ਰੱਖੋ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਉਦਾਸੀਨਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮੈਕਂ ਸਮੁਦਿਤਂ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਭਵ ਭੂਤਯੇ
ਚਿੱਤ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਬਣ ਜਾ — ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਆਤਮਾ ਵਾਂਗ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਕਾਰਣਮ੍ ਉਪਾਯਾਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਜੀਵਾḫ ਪਰਾਤ੍ ਪਦਾਤ੍ । ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕਾਰਣਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਦਸ਼ਾਸ੍ਵ੍ ਇਹ
ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਰਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤ੍ਵਂ ਹਿ ਬਨ੍ਧਸ੍ਯ ਕਾਰਨਂ ਤਤ੍ ਪਰਿਤ੍ਯਜ । ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਤੁ ਨਿਸ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਤ੍ਵਂ ਤਦਭ੍ਯਾਸਂ ਧਿਯਾ ਕੁਰੁ
ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਬੰਧਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਮੁਕਤੀ ਤਾਂ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਹੈ — ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕਰ।
ਅਕਾਰਣਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਕਰਣਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਕਾਰਣਕਾਰਣਾਤ੍ । ਯਾਵਨ੍ ਨਿਮੇषਮ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਜ੍ ਜੀਵਸ੍ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਸ਼ਿਵਾਤ੍
ਜੋ ਅਪਰਗਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਜੀਵ ਸਿਰਫ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਾਵਨ੍ ਨਿਮੇष ਏਵਾਸੌ ਯਾਤਿ ਕਾਰਣਤਾਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਸਂਸृਤੌ ਸ੍ਵਾਸ੍ਵ੍ ਅਵਸ੍ਥਾਸੁ ਵੀਚਿष੍ਵ੍ ਇਵ ਚਲਜ੍ਜਲਮ੍
ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਆਪ ਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਸਾਵਧਾਨੋ ਭਵਾਤਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਗ੍ਰਾਹਕਸਙ੍ਗਮੇ । ਅਜਸ੍ਰਮ੍ ਏਵ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਦਸ਼ਾḫ ਪਰਿਹਰਞ੍ ਸ਼ਨੈਃ
ਜਦੋਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਜਾ।
ਮਾ ਭਵ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਭਾਵਾਤ੍ਮਾ ਗ੍ਰਾਹਕਾਤ੍ਮਾ ਚ ਮਾ ਭਵ । ਭਾਵਨਾਮ੍ ਅਖਿਲਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਚ੍ ਛਿष੍ਟਂ ਤਨ੍ਮਯੋ ਭਵ
ਨਾ ਤਾਂ ਤੂੰ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ, ਨਾ ਹੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਬਣ। ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ।
ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਗ੍ਰਾਹਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸਾਵਧਾਨੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਨਾਰਤਮ੍ । ਅਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਾਪਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਾ ਮੁਕ੍ਤਿਮ੍ ਏਵਾਨੁਧਾਵਤਿ
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਕੁਝ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਹੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਗ੍ਰਾਹਕਰੂਪਾਤ੍ਮਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞੋ ਰਾਮ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਨਵਂ ਨਵਮ੍ ਉਪਾਯਾਤਿ ਬਨ੍ਧਨਂ ਭਾਵਨਾਵਸ਼ਾਤ੍
ਰਾਮਾ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਬਣ ਕੇ, ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਪਲ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਗ੍ਰਾਹਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਰਸਭਾਵਨਯਾ ਸ੍ਵਯਾ । ਨਿਮੇषਂ ਪ੍ਰਤਿ ਜੀਵਸ੍ਯ ਬਨ੍ਧੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪੀਨਤਾਮ੍
ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਰੁਚੀ ਨਾਲ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਜੀਵ ਦਾ ਬੰਧਨ ਹਰ ਪਲ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਗ੍ਰਾਹਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਵਿਨੈਵ ਰਸਭਾਵਨਾਮ੍ । ਨਿਮੇषਂ ਪ੍ਰਤਿ ਜੀਵੋ ऽਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਭਾਕ੍
ਜੇਕਰ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਬ ਵੀ ਰੁਚੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਜਸ੍ਰਂ ਯਂ ਯਮ੍ ਏਵਾਰ੍ਥਂ ਪਤਤ੍ਯ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਗਣੋ ऽਨਘ । ਬਧ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਰਾਗੇਣ ਤਤ੍ਰਾਰਾਗੇਣ ਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਵਸਤੂ ਸਦਾ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਧਾਰਾ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਰਾਗ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਰਾਗ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚੇਦ੍ ਰੋਚਤੇ ਤੁਭ੍ਯਂ ਤਦ੍ ਬਦ੍ਧੋ ऽਸਿ ਭਵਸ੍ਥਿਤੌ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਰੋਚਤੇ ਤੇ ਚੇਤ੍ ਤਨ੍ ਮੁਕ੍ਤੋ ऽਸਿ ਭਵਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਜੇ ਕੁਝ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੇ ਕੁਝ ਵੀ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਦਾਰ੍ਥਨਿਚਯਾਤ੍ ਸਹਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਾਤ੍ । ਤृਣਾਦੇਰ੍ ਦੇਵਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਨ੍ ਮਾ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਵ ਰੋਚਤਾਮ੍
ਇਸ ਸਾਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿਚ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਹਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਘਾਹ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ, ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਤੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਾ ਆਵੇ।