ਹਾਰ੍ਦਾਨ੍ਧਕਾਰਮਾਰ੍ਤਾਣ੍ਡ ਸਂਸ਼ਯਾਬ੍ਦਾਨਿਲਪ੍ਰਭੋ । ਜਗਤਾਂ ਭੂਤਜਾਤਸ੍ਯ ਜਾਤਸ੍ਯਾਥ ਭਵਿष੍ਯਤਃ
ਹੇ ਉਹ ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਅਜੇ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ।
ਕਿਂ ਕਥਂ ਕਾਰਣਾਯਾਤਂ ਕਿਂ ਕਥਂ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਅਕਾਰਣਮ੍ । ਜਾਤਂ ਵਾ ਜਾਯਤੇ ਵਾਪਿ ਕਥਂ ਵਾਪਿ ਜਨਿष੍ਯਤੇ
ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਕਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਵੇਗੀ?
ਦਿਕ੍ਕਾਲਾਦ੍ਯਨਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਅਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਾਨੁਭਵਪ੍ਰਾਪ੍ਯਮ੍ ਆਮੋਦḫ ਪਵਨੇ ਯਥਾ
ਜੋ ਚਿੱਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਸ਼ਾ, ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਹੱਦਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚਿੱਤ ਦਾ ਇਹ ਅਨੁਭਵ, ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ, ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿਚ ਸੁਗੰਧ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਖ ਇਵਾਰ੍ਕੋ ऽਮ੍ਬੁਦਵ੍ਯਾਪ੍ਤੋ ਵਟਬੀਜ ਇਵਾਙ੍ਕੁਰਃ । ਵਾਯੌ ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਵਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਅਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਚ ਚੇਤਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਵਟ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿਚ ਅੰਕੁਰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਹਵਾ ਵਿਚ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕੰਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਚਲਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਮਸਮਸ੍ਥਿਤਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਪਾਰਾਮ੍ਬਰਵਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਵਿਕਾਰਿ ਚ
ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ, ਅਡੋਲ, ਸ਼ਾਂਤ, ਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਪਾਰ ਅੰਤਹੀਨ ਅਕਾਸ਼, ਉਹ ਅਟੱਲ ਤੇ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਜਾਤ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਤ੍ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਨਿਰ੍ ਇਵ ਤ੍ਵਿषਾ । ਭੂਤਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਭਾਵੇਨ ਜਗਤ੍ਤਾਂ ਸਮੁਪੇਯੁषਾ
ਕਦੇ ਕਦੇ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਕੁਦਰਤੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ, ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਤਕਦਾ ਹੈ; ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਸਮ੍ਪਨ੍ਨਭੂਤਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਰਞ੍ਜਨਾਤ੍ । ਭੂਤਤ੍ਵਂ ਸਮੁਪਾਦਤ੍ਤੇ ਹੇਮਾਙ੍ਗਦਦਸ਼ਾਮ੍ ਇਵ
ਕਦੇ ਕਦੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਵਾਲੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਮੋਟੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਗਹਿਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਉਪੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸ੍ਵਂ ਸ਼ਨੈਰ੍ ਵਿਪ੍ਰੋ ਦੁਰੀਹਯਾ । ਅਙ੍ਗੀਕਰੋਤਿ ਸ਼ੂਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਜਾਡ੍ਯਂ ਚਿਦੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਗਲਤ ਰੁਝਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਪਣਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚਿੱਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਵੀ ਜੜਤਾ ਅਪਣਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤਾਨਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਂ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਅਦ੍ਯਚਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਜਾਤਾਨਿ ਚਿਰਚਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਜਾਨਿ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੱਤ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਤੋਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਚਿੱਤ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਯੇ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵੋਤ੍ਥਸ੍ਪਨ੍ਦਜਾਸ੍ ਤੇ ਹਿ ਜੀਵਕਾਃ । ਨਿष੍ਕਾਰਣਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਰੁਚਯਸ੍ ਸਨ੍ਮਣੇਰ੍ ਇਵ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਚਿੱਤ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵ ਹਨ, ਜੋ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ, ਸੁੱਚੇ ਮਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਕਾਰਣਤ੍ਵਮ੍ ਅਧੁਨਾ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤੈਸ੍ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਦਸ਼ਾਸੁ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਾਸੁ ਨਾਸ਼ੇ ਜਨ੍ਮਨਿ ਕਰ੍ਮਣਿ
ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਾਰਨ-ਮੰਦਾ ਵਿਚ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ—ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾਸ, ਜਨਮ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ।
ਈਸ਼੍ਵਰਾਤ੍ ਸਮੁਪਾਗਤ੍ਯ ਭੁਕ੍ਤਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਾਸ੍ ਤੁ ਯੇ । ਜਾਤਾ ਜਨ੍ਮਨਿ ਤੇषਾਂ ਹਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਕਰ੍ਮਕਾਰਣਮ੍
ਪਰ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਅਧੁਨੈਵ ਹਿ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਯੇ ਜੀਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣḫ ਪਦਾਤ੍ । ਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਕਾਰਣਜਨ੍ਮਾਨੋ ਭਵਿष੍ਯਜ੍ਜਨ੍ਮਕਾਰਣਮ੍
ਜੋ ਜੀਵ ਹੁਣ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਭਾਵੋ ऽਯਮ੍ ਈਦृਸ਼ੋ ਜੀਵਕਰ੍ਮਣੋਃ । ਜੀਵੋ ऽਕਾਰਣਜḫ ਪੁਣ੍ਯੋ ਧਨ੍ਯẖ ਕਾਰਣਜਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਇਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ: ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਧੰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੇਚਿਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਾḫ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕੇਚਿਦ੍ ਧਨ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਜੀਵਕਾਃ । ਪੁਣ੍ਯਾ ਧਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਨ ਧਨ੍ਯਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪੁਣ੍ਯਤਾਮ੍
ਕੁਝ ਨੇਕ ਲੋਕ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਜੀਵ ਸੁਭਾਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨੇਕ ਲੋਕ ਸੁਭਾਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੁਭਾਗੇ ਲੋਕ ਨੇਕ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ।
ਧਨ੍ਯਾḫ ਪੁਣ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਅਗਤਾ ਏਵ ਕੇਚਿਦ੍ ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਣਾਃ । ਧਨ੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਿਣẖ ਕੇਚਿਦ੍ ਧਨ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਪਿ ਨੇਤਰੇ
ਕੁਝ ਸੁਭਾਗੇ ਲੋਕ ਨੇਕ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ, ਪਰ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੁਭਾਗਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੁਭਾਗਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਵੀਰੁਤ੍ਤृਣਲਤਾਗੁਲ੍ਮਯੌਕਕੀਟਖਗਾਦਯਃ । ਸੁਰਾਸੁਰਨਰਾਹੀਨ੍ਦ੍ਰਪਿਸ਼ਾਚਾਸ਼ੀਵਿषਾਦਯਃ
ਘਾਹ, ਬੂਟੇ, ਬੇਲਾਂ, ਝਾੜੀਆਂ, ਕੀੜੇ, ਪਤੰਗੇ, ਪੰਛੀ, ਦੇਵਤੇ, ਰਾਖਸ਼, ਮਨੁੱਖ, ਸੱਪ, ਭੂਤ, ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਜੀਵ—
ਕੇਚਿਦ੍ ਧਨ੍ਯਾẖ ਕੇਚਿਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਾẖ ਕੇਚਿਦ੍ ਧਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪੁਣ੍ਯਤਾਮ੍ । ਪੁਣ੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਿਣẖ ਕੇਚਿਦ੍ ਧਨ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਾ ਤਤੋ ऽਪਿ ਨੋ
ਕੁਝ ਸੁਭਾਗੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਨੇਕ ਹਨ, ਕੁਝ ਨੇਕਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨਗੇ। ਕੁਝ ਨੇਕਤਾ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਸੁਭਾਗਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਯਥਾ ਰਤ੍ਨਸ੍ਯ ਕਚਨਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਪਵਨਸ੍ਯ ਚ । ਯਥੌष੍ਣ੍ਯਮ੍ ਅਨਲਾਦੇਸ਼੍ ਚ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤਥਾ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਰਤਨ ਦੀ ਚਮਕ, ਹਵਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ, ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ ਉਸ-ਉਸ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਣੌ ਯਥੋਦਿਤਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਸਮ੍ਯਗਾਲੋਕਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਤਥਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਪਥਰ ਨੂੰ ਗਲਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਮਰਦ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਉਹ ਭ੍ਰਮ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂਪਨ ਵੀ ਸਹੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯਾਤਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਨਿਸ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋਦਿਤਾਤ੍ਮਨਃ । ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਦ੍ ਰਘੂਦ੍ਵਹ
ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਅੰਤਹੀਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਖਾਦ੍ ਏਵ ਜਾਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਲੀਯਤੇ । ਜੀਵਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਮਧਾਵ੍ ਇਵ ਜਰਦ੍ਘਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਉਪਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਹਸਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਬਸ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਧੁੰਦ ਵਾਂਗ ਉਪਜਦਾ ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਯẖ ਖ ਏਵ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਨ ਸ ਸਨ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਭੂਯੋ ਹਿਮਂ ਤਾਪਦ੍ਰੁਤਂ ਯਥਾ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਚਮੁਚ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਖ਼ਾਲੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪਿਘਲਿਆ ਬਰਫ਼ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸਸ੍ਪਨ੍ਦẖ ਕਲਨਾਤ੍ਮਭਿਃ । ਕਰ੍ਮਭਿਸ੍ ਸ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਵਿਲੀਨੋ ਜਾਯਤੇ ਪੁਨਃ
ਪਰ ਜੋ ਆਪਣਾ ਆਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਦੀਆਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁੜ ਉਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਲੀਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।
ਯਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦੈਸ੍ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਮ੍ ਏਤਿ ਜਡਾਤ੍ਮਕਃ । ਪ੍ਰਾਵृषੀਵ ਪਯੋਵਾਹẖ ਕ੍ਸ਼ੀਣਕ੍ਸ਼ੀਣੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਉਥਲ-ਪਥਲ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਤੇ ਸੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਘਟ-ਘਟ ਕੇ ਵੀ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਤ੍ਵਾਂਸ਼ਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ਅਪਿ ਚਿਤ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਂ ਰਘੂਦ੍ਵਹ । ਦੂਰੀਕੁਰੁ ਮਹਾਸਿਦ੍ਧ੍ਯੈ ਵਿषਸਿਕ੍ਤਮ੍ ਇਵਾਸ਼ਨਮ੍
ਰਘੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਚਿੱਤ ਦੇ ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਦੂਰ ਰੱਖੋ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਉਦਾਸੀਨਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮੈਕਂ ਸਮੁਦਿਤਂ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਭਵ ਭੂਤਯੇ
ਚਿੱਤ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਬਣ ਜਾ — ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਆਤਮਾ ਵਾਂਗ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਕਾਰਣਮ੍ ਉਪਾਯਾਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਜੀਵਾḫ ਪਰਾਤ੍ ਪਦਾਤ੍ । ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕਾਰਣਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਦਸ਼ਾਸ੍ਵ੍ ਇਹ
ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਰਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤ੍ਵਂ ਹਿ ਬਨ੍ਧਸ੍ਯ ਕਾਰਨਂ ਤਤ੍ ਪਰਿਤ੍ਯਜ । ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਤੁ ਨਿਸ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਤ੍ਵਂ ਤਦਭ੍ਯਾਸਂ ਧਿਯਾ ਕੁਰੁ
ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਬੰਧਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਮੁਕਤੀ ਤਾਂ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਹੈ — ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕਰ।
ਅਕਾਰਣਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਕਰਣਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਕਾਰਣਕਾਰਣਾਤ੍ । ਯਾਵਨ੍ ਨਿਮੇषਮ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਜ੍ ਜੀਵਸ੍ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਸ਼ਿਵਾਤ੍
ਜੋ ਅਪਰਗਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਜੀਵ ਸਿਰਫ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।