ਯਨ੍ ਮਿਥ੍ਯਾ ਤਦ੍ ਭ੍ਰਮਾਯਾਲ੍ਪਂ ਕਾਲਂ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਨੋ ਚਿਰਮ੍ । ਮੋਹਾਤ੍ਮਸ਼ੁਕ੍ਤਿਰੁਪ੍ਯਾਦਿਮृਗਤृष੍ਣਾਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਵਤ੍
ਜੋ ਝੂਠ ਹੈ, ਉਹ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂਤੀ ਵਿਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਭਰਮ, ਮਿਰਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜਾਂ ਦੋ ਚੰਦਾਂ ਦੀ ਛਲ।
ਯਨ੍ ਮਿਥ੍ਯਾ ਤਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਯਾਤਿ ਯਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਤਨ੍ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਆਬਾਲਮ੍ ਏਤਜ੍ ਜਗਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍ ਅਸ਼ਨਾਦਿਵਤ੍
ਜੋ ਝੂਠ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਸਤੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭਾਵਸ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਂ ਸਿਕਤਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ । ਸਤਸ਼੍ ਚ ਦृष੍ਟੋ ਨਾਭਾਵੋ ਭੇਕਚੂਰ੍ਣਾਦ੍ ਅਣੋਰ੍ ਅਪਿ
ਜੋ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਤੇ ਜੋ ਅਸਲ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸਲ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਹੀ ਛੋਟੀ ਚੀਜ਼ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਡਕ ਦੇ ਚੂਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ।
ਯਥਾ ਭੇਕਰਜੋ ऽਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਯਾਤਿ ਪ੍ਰਾਵृषਿ ਭੇਕਤਾਮ੍ । ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤੋ ਜੀਵਸ੍ ਤਥੋਦੇਤਿ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਮੈਡਕ ਦੀ ਧੂੜ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਮੈਡਕ ਬਣ ਕੇ ਅਣਪਛਾਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜੀਵ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਕੇਵਲਂ ਭਾਵਨਾਮਾਤ੍ਰਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯੈਵਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਯ । ਆਤ੍ਮਤ੍ਵਾਯਾਙ੍ਗ ਤਾਮ੍ਰਸ੍ਯ ਹੇਮਤ੍ਵਾਯੇਵ ਕਾਲਤਾਮ੍
ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇ। ਪਿਆਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਮਬਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸੋਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਤਾ ਦੀ ਸੋਚ ਵੀ ਹੈ।
ਜਗਦ੍ਭਾਵਾਸ੍ਥਯਾ ਮੁਕ੍ਤḫ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਪਰਮਾਤ੍ਮਤਾਮ੍ । ਜੀਵੋ ਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਕਾਲਿਮ੍ਨਾ ਤਾਮ੍ਰਂ ਕਨਕਤਾਮ੍ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਸੰਸਾਰਕ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਮਬਾ ਕਾਲੀ ਮੈਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੋਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਵ ਜੀਵਾਨਾਂ ਭਾਵਨਾ ਭਵਬਨ੍ਧਨੀ । ਵਾਗੁਰੇਵ ਵਿਹਙ੍ਗਾਨਾਮ੍ ਏਕਾਵष੍ਟਮ੍ਭਕਾਰਿਣੀ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਫਸਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਜਾਲ—ਇਹੀ ਇੱਕ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ऋਤੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਦੀਯਮ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਯੁਕ੍ਤਿਤੋ ਨਿਸ਼੍ਚਯੇ ਰੂਢੇ ਨੂਨਂ ਗਲਤਿ ਭਾਵਨਾ
ਆਤਮਕ ਸੱਚ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 'ਮੈਂ' ਜਾਂ 'ਮੇਰਾ' ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਜਦੋਂ ਸਮਝ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕਲਪਨਾ ਆਪ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਂਸਾਸ੍ਥ੍ਯੋਘਸ਼੍ ਸ਼ਵੋ ਦੇਹẖ ਖਂ ਖਮ੍ ਅਦ੍ਰਿਗਣੋ ਜਗਤ੍ । ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਯੋ ਵਿਕਲ੍ਪਾਂਸ਼ਾẖ ਕੋ ऽਹਂ ਮਮ ਕਥਂ ਚ ਕਿਮ੍
ਮੁਰਦਾ ਸਿਰਫ ਮਾਸ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢੇਰ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਖਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਗਤ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਢੇਰ; ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਸਿਰਫ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਚਾਂ ਹਨ—ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਕੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ, ਤੇ ਕੀ?
ਸਂਵਿਦੋ ऽਨਨ੍ਤਸ਼ੁਦ੍ਧਾਯਾẖ ਕਿਲਾਕਲਿਤਚੇਤਸਃ । ਇਯਤ੍ਤੋਪਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ ਭਾਵਨਾਪ੍ਰਲਯੇ ਸਤਿ
ਜਿਸ ਦੀ ਚਿੱਤ ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਨੰਤ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਯਾ ਭਾਵਨਾਯਾ ਵਿਸ਼ਾਮ੍ਪਤੇ । ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਭਂ ਯਾਮਿਨ੍ਯਾ ਦਿਵਸਂ ਯਥਾ
ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਸੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਵਾਸਨੋ ਜੀਵ ਏਕਤਾਂ ਯਾਤਿ ਚਿਦ੍ਘਨੇ । ਘृਤੇ ਘृਤਂ ਜਲੇ ਤੋਯਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰੇ ਕ੍ਸ਼ੀਰਮ੍ ਇਵਾਰ੍ਪਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੀਵ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘੀ ਘੀ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਦੂਧ ਦੂਧ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤਦਾਤ੍ਮਾ ਤਦਾਤ੍ਮਾ ਚ ਜੀਵḫ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਤੀਸ਼੍ਵਰੇ । ਜ੍ਵਾਲਾਯਾਂ ਤੁ ਯਥਾਲੋਕੋ ਯਥਾ ਗਨ੍ਧਲਵẖ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ
ਜੀਵ, ਜੋ ਕਦੇ ਉਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਤੇ ਕਦੇ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧ।
ਯੇਨੈਕਤਾਂ ਭਾਵਯਤਿ ਜੀਵਸ੍ ਤਦ੍ ਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਯਚ੍ਚਿਤ੍ਤਸ੍ ਤਨ੍ਮਯੋ ਜਨ੍ਤੁẖ ਕੇਨੈਤਨ੍ ਨਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਜੋ ਜੀਵ ਇਕਤਾ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਜੀਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਕਿਸ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ?
ਬ੍ਰਹ੍ਮਭਾਵਨਯਾ ਜੀਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਮ੍ । ਅਮृਤਂ ਭਾਵ੍ਯਤੇ ਯੇਨ ਸੋ ऽਮृਤੀਭਵਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੀਵ ਸਦਾ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਖੁਦ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਭਾਵਨਾਜ੍ ਜੀਵੋ ਦੀਨਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਵਿषਭਾਵਨਯੈਵਾਙ੍ਗ ਵਿषੀਭਵਤਿ ਮਾਨਵਃ
ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੀਵ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰੀਏ, ਪਿਆਰੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਸਂਵਿਦੋ ऽਚ੍ਛਸ੍ਯ ਸਂਵੇਦ੍ਯਕਲਨਾਮਲਮ੍ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜ੍ਯੋਦਿਤਸ੍ ਸਂਵਿਦਾਤ੍ਮਾ ਵ੍ਯਵਹਰਾਨਘ
ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਸਾਫ ਹੈ, ਉਹ ਤਦ ਹੀ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਹਰ ਧਾਰਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਕਰਮ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ।
ਸ੍ਵੇਦੋਤ੍ਥਦਂਸ਼ਯੌਕਾਨ੍ਤਂ ਭੂਤਜਾਤਂ ਸੁਰਾਦ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਕਿਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਕਰ੍ਮੋਤ੍ਥਮ੍ ਉਤ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਵਦੇਤਿ ਮੇ
ਚਾਹੇ ਪਸੀਨਾ ਹੋਵੇ, ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਕਟ, ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ—ਦੱਸੋ, ਕੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਝ ਹੀ? ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਵਿਧਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਭੂਤਜਾਤਸ੍ਯ ਰਾਘਵ । ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਕਾਰਣਂ ਜਾਤਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੈਰ੍ ਆਤ੍ਮਕਰ੍ਮਭਿਃ
ਰਾਘਵ, ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨਿष੍ਕਾਰਣਂ ਜਾਤਂ ਕਚਨਂ ਸੁਮਣੇਰ੍ ਇਵ । ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ऽਧੁਨਾ ਕਰ੍ਮ ਕਾਰਣਾਤ੍ਤਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਕੁਝ ਜੀਵ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ, ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਰਤਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਕਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗੀ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰੇਗੀ।
ਹਾਰ੍ਦਾਨ੍ਧਕਾਰਮਾਰ੍ਤਾਣ੍ਡ ਸਂਸ਼ਯਾਬ੍ਦਾਨਿਲਪ੍ਰਭੋ । ਜਗਤਾਂ ਭੂਤਜਾਤਸ੍ਯ ਜਾਤਸ੍ਯਾਥ ਭਵਿष੍ਯਤਃ
ਹੇ ਉਹ ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਅਜੇ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ।
ਕਿਂ ਕਥਂ ਕਾਰਣਾਯਾਤਂ ਕਿਂ ਕਥਂ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਅਕਾਰਣਮ੍ । ਜਾਤਂ ਵਾ ਜਾਯਤੇ ਵਾਪਿ ਕਥਂ ਵਾਪਿ ਜਨਿष੍ਯਤੇ
ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਕਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਵੇਗੀ?
ਦਿਕ੍ਕਾਲਾਦ੍ਯਨਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਅਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਾਨੁਭਵਪ੍ਰਾਪ੍ਯਮ੍ ਆਮੋਦḫ ਪਵਨੇ ਯਥਾ
ਜੋ ਚਿੱਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਸ਼ਾ, ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਹੱਦਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚਿੱਤ ਦਾ ਇਹ ਅਨੁਭਵ, ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ, ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿਚ ਸੁਗੰਧ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਖ ਇਵਾਰ੍ਕੋ ऽਮ੍ਬੁਦਵ੍ਯਾਪ੍ਤੋ ਵਟਬੀਜ ਇਵਾਙ੍ਕੁਰਃ । ਵਾਯੌ ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਵਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਅਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਚ ਚੇਤਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਵਟ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿਚ ਅੰਕੁਰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਹਵਾ ਵਿਚ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕੰਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਚਲਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਮਸਮਸ੍ਥਿਤਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਪਾਰਾਮ੍ਬਰਵਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਵਿਕਾਰਿ ਚ
ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ, ਅਡੋਲ, ਸ਼ਾਂਤ, ਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਪਾਰ ਅੰਤਹੀਨ ਅਕਾਸ਼, ਉਹ ਅਟੱਲ ਤੇ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਜਾਤ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਤ੍ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਨਿਰ੍ ਇਵ ਤ੍ਵਿषਾ । ਭੂਤਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਭਾਵੇਨ ਜਗਤ੍ਤਾਂ ਸਮੁਪੇਯੁषਾ
ਕਦੇ ਕਦੇ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਕੁਦਰਤੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ, ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਤਕਦਾ ਹੈ; ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਸਮ੍ਪਨ੍ਨਭੂਤਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਰਞ੍ਜਨਾਤ੍ । ਭੂਤਤ੍ਵਂ ਸਮੁਪਾਦਤ੍ਤੇ ਹੇਮਾਙ੍ਗਦਦਸ਼ਾਮ੍ ਇਵ
ਕਦੇ ਕਦੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਵਾਲੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਮੋਟੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਗਹਿਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਉਪੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸ੍ਵਂ ਸ਼ਨੈਰ੍ ਵਿਪ੍ਰੋ ਦੁਰੀਹਯਾ । ਅਙ੍ਗੀਕਰੋਤਿ ਸ਼ੂਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਜਾਡ੍ਯਂ ਚਿਦੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਗਲਤ ਰੁਝਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਪਣਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚਿੱਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਵੀ ਜੜਤਾ ਅਪਣਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤਾਨਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਂ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਅਦ੍ਯਚਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਜਾਤਾਨਿ ਚਿਰਚਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਜਾਨਿ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੱਤ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਤੋਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਚਿੱਤ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਯੇ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵੋਤ੍ਥਸ੍ਪਨ੍ਦਜਾਸ੍ ਤੇ ਹਿ ਜੀਵਕਾਃ । ਨਿष੍ਕਾਰਣਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਰੁਚਯਸ੍ ਸਨ੍ਮਣੇਰ੍ ਇਵ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਚਿੱਤ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵ ਹਨ, ਜੋ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ, ਸੁੱਚੇ ਮਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।