ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯਤਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਸਞ੍ਚਿਤਾਨਿ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਨ ਪੂਰ੍ਵਾਣ੍ਯ੍ ਏਵ ਤੇਨੇਹ ਨ ਸਂਸਾਰਵਸ਼ਂ ਗਤਃ
ਇਸ ਦੇ ਕੋਲ ਨਾ ਤਾਂ ਹੁਣ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਦੀ ਸੰਚਿਤੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਇੱਥੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
ਸਹਕਾਰਿਕਾਰਣਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵੇ ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ । ਨਾਸੌ ਸ੍ਵਕਾਰਣਾਦ੍ ਭਿਨ੍ਨੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਹਾਇਕ ਕਾਰਣਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਨਿਰ੍ਮਲਾਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਦ੍ਵਿਜ ਏष ਸ੍ਵਯਮ੍ਭਵਃ । ਕਰ੍ਤਾ ਨ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯ ਕਥਮ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯਤੇ ਵਦ
ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨਿਰਮਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਨਾ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕਰਤਾ ਸੀ, ਨਾ ਹੁਣ; ਦੱਸ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯਦੈष ਕਲਨਾਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਮृਤ੍ਯੁਨਾਮ੍ਨੀਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ । ਤਦੈਵ ਰਹਿਤੋ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਮਰਿष੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ।
ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਮਾਨ੍ ਅਹਮ੍ ਅਯਮ੍ ਇਤਿ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਸ ਪਾਰ੍ਥਿਵੋ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਸ ਚ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਪੱਕਾ ਯਕੀਨ ਹੋਵੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹਾਂ', ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਇਕਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਏष ਤ੍ਵ੍ ਅਪਾਰ੍ਥਿਵਾਕਾਰਸ਼੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਿਜ੍ਞਾਨਰੂਪਵਾਨ੍ । ਦृਢਰਜ੍ਜ੍ਵੇਵ ਗਗਨਂ ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਨੈਵ ਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਧਰਤੀ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਭਗਵਞ੍ ਜਾਯਤੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਃ ਕਥਂ ਨਾਮ ਵਦੇਤਿ ਮੇ । ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਯਃ ਕਥਂ ਸਨ੍ਤਿ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਵਦ ਵਾ ਕਥਮ੍
ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ ਜੀ, ਇਹ ਖਾਲੀਪਣ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ?
ਨ ਕਦਾਚਨ ਜਾਤੋ ऽਸੌ ਨ ਚ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਦਾਚਨ । ਦ੍ਵਿਜਃ ਕੇਵਲਵਿਜ੍ਞਾਨਭਾਮਾਤ੍ਰਂ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਦੇ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਉਹ ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਝ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤੌ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਜਰਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਤ੍ਮੈਵ ਕੇਵਲਮ੍
ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਲੈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ; ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤ, ਨਾਂ ਢੁਕਣ ਵਾਲਾ, ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚੇਤ੍ਯਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਣੂਨਾਮ੍ ਅਣੁ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਤ੍ । ਤਥਾ ਤਦ੍ ਅਣੁ ਯੇਨਾਸ੍ਯ ਨਿਕਟੇ ऽਦ੍ਰਿਨਿਭਂ ਨਭਃ
ਇਹ ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਵੇਖੀਏ, ਇੰਝ ਹੀ ਉਹ ਸੁਖਮਤਾ ਹੈ।
ਸ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਦ੍ ਦੇਹੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਚੇਤਸਿ । ਕਾਕਤਾਲੀਯਵਦ੍ ਭਾਤਮ੍ ਆਕਾਰਂ ਤੇਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਰੂਪਤਾ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ 'ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਹਾਂ' ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਰੀਰ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਂ ਪਾਲਮ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਰਥ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਸ ਏष ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਗਾਦਾਵ੍ ਅਮ੍ਬਰੋਦਰੇ । ਸ੍ਵਯਂ ਭਾਤਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਤ੍ਵਂ ਗਤੋ ਭਾਤ੍ਯ੍ ਅਜਰਾਮਰਃ
ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ, ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਜਰ ਤੇ ਅਮਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਯ ਦੇਹੋ ਨ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਨ ਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਨ ਵਾਸਨਾ । ਏष ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਦਾਕਾਸ਼ੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨਘਨਮ੍ ਆਤਤਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਨਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਨਾ ਕਰਮ ਹਨ, ਨਾ ਕਰਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਹੀ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਵਾਸਨਾਜਾਲਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਯ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਕੇਵਲਂ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਸ੍ਯ ਭਾਰੂਪਸ੍ਯੇਵ ਤੇਜਸਃ
ਉਸ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਮਕ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਕੇਵਲਂ ਵੇਦਨਾਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ਏਵਮ੍ ਏषੋ ऽਵਲੋਕ੍ਯਤੇ । ਵੇਦਨਾਮਾਤ੍ਰਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਾਵ੍ ਈਦृਸ਼ੋ ऽਪਿ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਅਨੁਭੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਯਥਾ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਸ੍ ਤਥਾ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਯਃ । ਕੁਤਃ ਕਿਲਾਤ੍ਰ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦੇਃ ਕੀਦृਸ਼ਸ੍ ਸਮ੍ਭਵਃ ਕਥਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਵੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਏਤਦਾਕ੍ਰਮਣੇ ਮृਤ੍ਯੋ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਮਾ ਯਤ੍ਨਵਾਨ੍ ਭਵ । ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਵ੍ਯੋਮ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕੇਨਚਿਤ੍
ਇਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰ, ਮੌਤ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਮਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਲੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਕਥਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ ਤ੍ਵਯਾ ਮੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਃ । ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ ਅਜ ਏਕਾਤ੍ਮਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮੇਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ
ਮੇਰੇ ਪਰਦਾਦਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ। ਉਹ ਆਪ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਨਾ ਜੰਮਿਆ, ਇਕ ਹੀ ਸਰੂਪ, ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮਯਾ ਰਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈष ਕਥਿਤਸ੍ ਤਵ । ਵਿਵਾਦਮ੍ ਅਕਰੋਨ੍ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਯਮੇਨੈਤਤ੍ਕृਤੇ ਪੁਰਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੌਤ ਨੇ ਯਮ ਨਾਲ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਵਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਸਰ੍ਵਭਕ੍ਸ਼ੋ ਯਦਾ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਹਰਨ੍ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਬਲਮ੍ ਏਤ੍ਯ੍ ਅਬ੍ਜਜਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਵ੍ ਆਰਮ੍ਭਮ੍ ਅਕਰੋਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮੌਤ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਗਲ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਮਲ-ਜੰਮੇ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਪਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਤਦ੍ ਏਵਂ ਧਰ੍ਮਰਾਜੇਨ ਯਮੇਨਾਸ਼੍ਵ੍ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤਃ । ਯਦ੍ ਏਵ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਰਤਿਸ੍ ਤਤ੍ਰੈਵ ਜਾਯਤੇ
ਧਰਮ-ਰਾਜ ਯਮ ਵੱਲੋਂ ਸਿਖਿਆ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਕੰਮ ਰੋਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਨੰਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਿਲ ਪਰਾਕਾਸ਼ਵਪੁਰ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯਤੇ ਕਥਮ੍ । ਮਨੋਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਃ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਰਹਿਤਾਕृਤਿਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਸਮਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਕੇਵਲ ਮਨ ਹੈ, ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਨਹੀਂ।
ਯਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਚਮਤ੍ਕਾਰਃ ਕਿਲਾਕਾਸ਼ਾਨੁਭੂਤਿਮਾਨ੍ । ਸ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮੈਵ ਨੋ ਤਸ੍ਯ ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਨ ਕਾਰ੍ਯਤਾ
ਜੋ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਅਜੀਬੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ।
ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਫੁਰਦਾਕਾਰਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰੁषੋ ਯਥਾ । ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਰਹਿਤੋ ਭਾਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ ਭਾਸਤੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਕਲਪਨਾ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀਆਂ ਆਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਵੈ-ਜਨਮਿਆ, ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨੋ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ ਕੇਵਲੇ । ਸ੍ਵਯਂ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਥਾਪ੍ਯ੍ ਏष ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ ਇਤਿ ਭਾਸਤੇ
ਸਰਵੋਚਤ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਦਿਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ; ਫਿਰ ਵੀ, ਚਿੱਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਵੈ-ਜਨਮਿਆ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੈਤਨ੍ ਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਕਾਸ਼ਪੁਰੁषੋ ਨਾਸ੍ਯ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਮਨ ਸਿਰਫ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ-ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਮਨੁੱਖ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਯਥਾ ਚਿਤ੍ਰਕृਦਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਾ ਨਿਰ੍ਦੇਹਾ ਭਾਤਿ ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ । ਤਥੈਵ ਭਾਸਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਾਚ੍ਛਰਞ੍ਜਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਕਲਮ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਰੱਖੀ ਗੁੱਡੀ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਉੱਤੇ ਰੰਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਕੇਵਲਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਦਿਮਧ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਭਾਤਿ ਨਿਜਚਿਤ੍ਤਵਸ਼ਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਃ । ਆਕਾਰਵਾਨ੍ ਇਵ ਰਸਾਦ੍ ਇਹ ਵਸ੍ਤੁਤਸ੍ ਤੁ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਤਨੂਜ ਇਵ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਦੇਹਃ
ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਹੀ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸਵੈ-ਜਨਮਿਆ ਵਾਂਗ; ਇੱਥੇ ਉਹ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬਾਂਝ ਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ।
ਏਵਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮਨਸ਼੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਰਹਿਤਂ ਨਭਃ । ਮੁਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਕਥਿਤਂ ਸਤ੍ਯਂ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮਨ ਪੂਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਟੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਇਹੀ ਸੱਚੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਅਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀ ਨਾਮ ਸ੍ਮृਤਿਃ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਕਾਰਣਮ੍ । ਯਥਾ ਮਮ ਤਥਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਭੂਤਾਨਾਂ ਚੇਤਿ ਮੇ ਵਦ
ਫਿਰ ਪਿਛਲੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਯਾਦ ਇੱਥੇ ਕਾਰਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੈ, ਕੀ ਇਹ ਹੋਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ?