ਵਾਚਾਮ੍ ਅਤੀਤਵਿषਯਾਂ ਵਿषਯਾਸ਼ਾਦਸ਼ੋਜ੍ਝਿਤਾਮ੍ । ਕਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਪਗਤਸ਼੍ ਸ਼ੋਭਾਂ ਸ਼ਰਦੀਵ ਨਭਸ੍ਤਲਮ੍
ਉਹ ਐਸੀ ਚਮਕ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ।
ਗਮ੍ਭੀਰਸ਼੍ ਚ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸ਼੍ ਚ ਗਿਰਾਵ੍ ਇਵ ਮਹਾਹ੍ਰਦਃ । ਪਰਾਨਨ੍ਦਰਸਕ੍ਸ਼ੀਵੋ ਰਮਤੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ
ਉਹ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਹਾੜੀ ਝੀਲ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਚੱਖਦਾ ਹੋਇਆ ਰਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਭਿਮਤਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਯਥਾਭਿਮਤਕਰ੍ਮਕृਤ੍ । ਪਰਮਾਂ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ ਯਾਤਿ ਮੁਕ੍ਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਯਨ੍ਤ੍ਰਣਃ
ਜੋ ਮਨ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਫਲਤ੍ਯਾਗੀ ਨਿਤ੍ਯਤृਪ੍ਤੋ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯਃ । ਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਨ ਪਾਪੇਨ ਨੇਤਰੇਣਾਪਿ ਲਿਪ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਜੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਨਾ ਪੁੰਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਾ ਪਾਪ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਫਟਿਕḫ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬੇਨ ਯਥਾ ਨਾਯਾਤਿ ਰਞ੍ਜਨਾਮ੍ । ਤਜ੍ਜ੍ਞẖ ਕਰ੍ਮਫਲੇਨਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਥਾ ਨਾਯਾਤਿ ਰਞ੍ਜਨਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਫੈਦ ਪਥਰ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪਰਛਾਂਵੀ ਨਾਲ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰੋਂ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਹਸਨ੍ ਰੁਦਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਭृਸ਼ਂ ਦੇਹਪੂਜਾਵਿਕਰ੍ਤਨੈਃ । ਦਾਹਾਹ੍ਲਾਦੌ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਗਤਾਵ੍ ਇਵ
ਚਾਹੇ ਉਹ ਹੱਸੇ ਜਾਂ ਰੋਵੇ, ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੋਟ ਪਵੇ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਨਾ ਜਲਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਖ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਛਾਂਵੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਸ੍ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੋ ਨਿਰ੍ਵषਟ੍ਕਾਰḫ ਪੂਜ੍ਯਪੂਜਾਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਸਂਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਵਿਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਸਰ੍ਵਾਚਾਰਨਯਕ੍ਰਮੈਃ
ਉਹ ਨਾ ਕੋਈ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਵੈਦਿਕ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਅਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਹਰ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ, ਕਦੇ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨੋਦ੍ਵਿਜਤੇ ਲੋਕੋ ਲੋਕਾਨ੍ ਨੋਦ੍ਵਿਜਤੇ ਚ ਸਃ । ਹਰ੍षਾਮਰ੍षਭਯਕ੍ਰੋਧੈਰ੍ ਮੁਕ੍ਤੋ ਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ, ਗੁੱਸੇ, ਡਰ ਜਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਦੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਦੇ ਅਲੱਗ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ।
ਰਾਗਦ੍ਵੇषੋਦਯਾਰਮ੍ਭੈਸ੍ ਤ੍ਯਜ੍ਯਤੇ ऽਪਿ ਚ ਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਈਹਾਨੀਹਾਵਿਲਾਸੇਨ ਨਾਪ੍ਯਤੇ ऽਥ ਚ ਭੁਜ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਲਗਾਵਟ ਜਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜਾਂ ਅਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸੁਖ ਲੈਂਦਾ।
ਪ੍ਰਮੇਯੇ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਨਾਰੋਹਤਿ ਮਹਾਸ਼ਯਃ । ਪ੍ਰਮੇਯੀਕ੍ਰਿਯਤੇ ਵਾਪਿ ਬਾਲੇਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਦੁਰਾਸ਼ਯਃ
ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਣਨਯੋਗ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ। ਪਰ ਗੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬੱਚਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਨਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ।
ਵਿਧੂਯਾਨਨ੍ਤਨਾਨਾਤ੍ਵਂ ਯẖ ਕਿਲੈਕਤਯੋਦਿਤਃ । ਤਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਸਂਵਿਤ੍ਤਿਂ ਕੋ ਵਾ ਤੁਲਯਿਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਜੋ ਬੇਅੰਤ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਕੋ ਇਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਅਨਾਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਕੌਣ ਮਾਪ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਤਨੁਂ ਤ੍ਯਜਤਿ ਤੀਰ੍ਥੇ ਵਾ ਸ਼੍ਵਪਚਸ੍ਯ ਗृਹੇ ऽਪਿ ਵਾ । ਮਾ ਕਦਾਚਨ ਵਾ ਰਾਜਨ੍ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ऽਪਿ ਵਾ ਕ੍ਸ਼ਣੇ
ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਕਿਸੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਚੁਹੜੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਅਗਲੇ ਹੀ ਪਲ ਵਿਚ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਜ੍ਞਾਨਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸਮਯੇ ਮੁਕ੍ਤੋ ऽਸੌ ਵਿਗਤਾਮਯਃ । ਵੀਤਸ਼ੋਕਜਰਾਯਾਸੋ ਯਤ੍ ਕਰੋਤਿ ਕਰੋਤੁ ਤਤ੍
ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੋਗ-ਰਹਿਤ, ਦੁੱਖ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਪਾਰ; ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰਣ ਦੇ।
ਅਹਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਬਨ੍ਧਾਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਜਾਤੇ ਹਿ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਦੇਹੋ ऽਯਂ ਤਥਾ ਭਵਤੁ ਕਾ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ
ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਭੁਲ ਹੀ ਬੰਧਨ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਹੋਣ ਦੇ; ਇਸ ਵਿਚ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ?
ਯਤ੍ ਕਰੋਤਿ ਯਦ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਯਤ੍ਰੋਪਵਿਸ਼ਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਯਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ੍ਪृਸ਼ਤਿ ਯਤ੍ ਤਸ੍ਮੈ ਸ੍ਪृਹਯਤਿ ਪ੍ਰਜਾ
ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਜਾਂ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਉਸ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ ਪੂਜਨੀਯਸ੍ ਸ ਸ੍ਤੁਤ੍ਯੋ ਨਮਸ੍ਕਾਰ੍ਯਸ੍ ਸ ਯਤ੍ਨਤਃ । ਸ ਮਹਾਤ੍ਮਾਭਿਵਾਦ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਵਿਭੂਤ੍ਯੈ ਵਿਭਵੈषਿਣਾ
ਉਹ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨ ਯਜ੍ਞਤੀਰ੍ਥੈਰ੍ ਨ ਤਪḫਪ੍ਰਦਾਨੈਰ੍ ਆਸਾਦ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਪਰਮਂ ਪਵਿਤ੍ਰਮ੍ । ਆਸਾਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣਭਵਾਮਯਾਨਾਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਤਾਮ੍ ਆਤ੍ਮਵਿਦਾਂ ਯਦ੍ ਅਙ੍ਗ
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਜਾ ਨਾ ਤਾਂ ਯਜਨਿਆਂ, ਨਾ ਤੀਰਥਾਂ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਗਿਰਫ਼ਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ ਮਨੁਸ੍ ਤੂष੍ਣੀਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਨਾ ਨृਪੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਮੁਦਿਤੇਨਾਭਿਪੂਜਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਨੂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਆ।
ਜਗਾਮਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਵਿਸ਼੍ਯ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਪੈਤਾਮਹਂ ਗृਹਮ੍ । ਏਤਾਂ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਰਾਮਾਤ੍ਮਾਰਾਮਤਾਂ ਵ੍ਰਜ
ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਰਾਮਾ, ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।
ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਹੇ ਭਗਵਞ੍ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਮਤੇਃ । ਅਪੂਰ੍ਵੋ ऽਤਿਸ਼ਯẖ ਕੋ ऽਸੌ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਵਿਦਾਂ ਵਰ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਤੇ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਵੱਖਰਾ ਗੁਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ?
ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਏਵਾਙ੍ਗ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਤਿਸ਼ਯੇ ਨ ਧੀਃ । ਨਿਤ੍ਯਤृਪ੍ਤḫ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਸ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਉਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਖਾਸ ਵਧੀਆ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਪੂਰ੍ਵੋ ऽਤਿਸ਼ਯẖ ਕੋ ਵਾ ਸਾਧੋਰ੍ ਜਗਤਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਸਰ੍ਵੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਤਿਸ਼ਯਾ ਲੋਕੇ ਸ਼ਤਸ਼ḫ ਪੂਰ੍ਵਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਾਧੂ ਲਈ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਨਵਾਂ ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਗੁਣ ਹੈ? ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਧੀਆ ਗੁਣ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਧੂਰ੍ਤੈਸ੍ ਸਿਦ੍ਧੈਸ਼੍ ਚ ਤਜ੍ਜ੍ਞੈਸ਼੍ ਚ ਤਥਾਨ੍ਯੈਰ੍ ਮृਗਪਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ । ਕृਤਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਯਾਨਾਦਿ ਕਾ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਪੂਰ੍ਵਤਾ
ਚਲਾਕ ਲੋਕਾਂ, ਸਿਧਾਂ, ਉਸ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਤਬ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਕੇਵਲਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸਂਰਮ੍ਭਂ ਪ੍ਰਕृਤਵ੍ਯਵਹਾਰਵਾਨ੍ । ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਪਯਨ੍ ਦੇਹਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥ ਆਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਕੁਝ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜਾਂ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਜੀਵਨ-ਚਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਉਹ ਸੱਚ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਘੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨੋਤ੍ਤਮਂ ਨ ਚ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਨਾਸ਼੍ਰੁਤਂ ਨ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਨ ਸੁਵृਤ੍ਤਂ ਨ ਦੁਰ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਜ੍ਞਂ ਵਿਦਨ੍ਤਿ ਜਨਾ ਇਮੇ
ਲੋਕ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਾਂ ਉੱਚਾ, ਨਾਂ ਆਮ, ਨਾਂ ਅਣਪੜ੍ਹਿਆ, ਨਾਂ ਬਹੁਤ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਨਾਂ ਚੰਗਾ, ਨਾਂ ਮਾੜਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕਾਚਾਰਗਤਸ੍ਯਾਪਿ ਲੋਕਵਤ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਚ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਵਿਦਿਤਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਬ੍ਰੂਹਿ ਚਿਹ੍ਨਂ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੇ ਕੋਈ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਕੀ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਪੂਰ੍ਵਤ੍ਵਂ ਜਨਾਤ੍ ਤਸ੍ਯਾਙ੍ਗ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਯਚ੍ ਚ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਸ੍ਯ ਵਾ ਚਿਤ੍ਰਂ ਤਦ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਜਾਂ ਅਜਿਹਾ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਸ੍ਯੇਹ ਹੇ ਰਾਮ ਨ ਲੋਕਾਲੋਕਨਕ੍ਸ਼ਮਮ੍ । ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ ਅਣਿਮਾਦ੍ਯ੍ ਅਪਦਾਦਿ ਵਾ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਵ੍ਯਵਹਾਰੀ ਯਥੈਵਾਜ੍ਞਸ੍ ਤਜ੍ਜ੍ਞੋ ਲੋਕੇ ਤਥੈਵ ਹਿ । ਵ੍ਯਵਹਾਰਵਸ਼ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸੁਖੇ ਦੁẖਖੇ ਚ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਤੀਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਵਤੀਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਵਹਾਵ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਕ ਏਵ ਵਿਸ਼ੇषੋ ऽਤ੍ਰ ਸ ਚਾਦृਸ਼੍ਯੋ ਜਨਸ੍ਥਿਤੌ । ਸਤਿ ਵਾਸਤਿ ਵਾ ਦੇਹੇ ਯਦ੍ ਅਨ੍ਤẖਕ੍ਸ਼ੀਣਦੁẖਖਤਾ
ਇਥੇ ਇੱਕ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਗੁਣ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ; ਚਾਹੇ ਸਰੀਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਦੁੱਖ ਮੁਕ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।