ਅਜ੍ਞਾਨਗ੍ਰਨ੍ਥਿਨਿਰ੍ਭੇਦੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ऽਨਘ । ਨ ਦੇਸ਼ੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਨਾਮਾਸ੍ਤਿ ਨ ਕਾਲੋ ਨੇਤਰਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਗੰਠ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ। ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ।
ਅਹਙ੍ਕृਤੇਰ੍ ਵਿਮੋਹਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਯੇਣੇਯਂ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਭਾਵਨਾਨਾਮ੍ਨੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਏष ਏਵ ਸਃ
ਜਦੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭੁਲੇਖਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏष ਏਵ ਸ਼ਨੈਰ੍ ਦੇਹਂ ਗਾਲਯਿਤ੍ਵੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਵਿਵੇਕੋ ਵਿषਯੇ ਵਾਚਾਂ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਭਵਨਿਂ ਗਤਃ
ਇਹੀ ਵਿਆਕਰਨਤਾ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਘਿਸ ਕੇ, ਆਰਾਮ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾਭੂਤਮ੍ ਇਦਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਜਾਗਤਂ ਵਸ੍ਤੁਵਿਭ੍ਰਮਮ੍ । ਭਾਵਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਭਟਕਣ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਆਪਣੇ ਮਨ ਚਾਹੀ ਅਨੁਸਾਰ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਵਿਚਾਰਚਾਪਲੋ ਨਿਵृਤ੍ਤਨਾਨਾਰਸਕਾਵ੍ਯਕੌਤੁਕਃ । ਨਿਰਸ੍ਤਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇषਵਿਕਲ੍ਪਵਿਪ੍ਲਵਸ੍ ਸਮਸ੍ ਸੁਖਂ ਤਿष੍ਠਸਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਾਤ੍ਮਕਃ
ਜਦੋਂ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਆਦਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਉਲਝਣਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਸੁਖੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਕਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।
ਆਤ੍ਮਾਰਾਮੋ ਵੀਤਸ਼ੋਕੋ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਸ੍ ਸੁਖੀ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਚ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਪਗਤਭ੍ਰਮਮ੍
ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰੋਂ ਟਿਕਿਆ ਤੇ ਸੁਖੀ, ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਭਟਕਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਯਾ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨਾਕੁਲਤਯਾ ਤਥਾ । ਸੋਮ੍ਯਰੂਪਤਯਾ ਪੂਰ੍ਣਸ਼੍ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕ ਇਵ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਢਾ, ਬੇਚੈਨੀ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸਮਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਨਾ ਮੌਨੀ ਕ੍ਸ਼ੀਣਵਾਦਵਿਚਾਰਣਃ । ਕਚਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਦਗ੍ਧੇਨ੍ਧਨ ਇਵਾਨਲਃ
ਸਮਾਨ-ਚਿੱਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਖੋਜ ਮੁਕਾ ਚੁੱਕਾ, ਉਹ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਆਪਣਾ ਈਂਧਨ ਸਾੜ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ।
ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਦ੍ ਆਚ੍ਛਨ੍ਨੋ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਦ੍ ਆਸ਼ਿਤਃ । ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਵਚਨ ਸ਼ਾਯੀ ਚ ਸਮ੍ਰਾਡ੍ ਇਵ ਵਿਰਾਜਤੇ
ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੋ ਮਿਲੇ ਉਹੀ ਖਾ ਲੈਂਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਮਰਜ਼ੀ ਸੌਂ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਮਹਾਰਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਵਰ੍ਣਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਰਮਾਚਾਰਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਰਾਮਯੋਜ੍ਝਿਤਃ । ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ਜਗਜ੍ਜਾਲਾਤ੍ ਪਞ੍ਜਰਾਦ੍ ਇਵ ਕੇਸਰੀ
ਜਦ ਉਹ ਜਾਤ, ਕਰਮ, ਆਸ਼ਰਮ, ਚਲਣ, ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਪਿੰਜਰੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਚਾਮ੍ ਅਤੀਤਵਿषਯਾਂ ਵਿषਯਾਸ਼ਾਦਸ਼ੋਜ੍ਝਿਤਾਮ੍ । ਕਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਪਗਤਸ਼੍ ਸ਼ੋਭਾਂ ਸ਼ਰਦੀਵ ਨਭਸ੍ਤਲਮ੍
ਉਹ ਐਸੀ ਚਮਕ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ।
ਗਮ੍ਭੀਰਸ਼੍ ਚ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸ਼੍ ਚ ਗਿਰਾਵ੍ ਇਵ ਮਹਾਹ੍ਰਦਃ । ਪਰਾਨਨ੍ਦਰਸਕ੍ਸ਼ੀਵੋ ਰਮਤੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ
ਉਹ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਹਾੜੀ ਝੀਲ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਚੱਖਦਾ ਹੋਇਆ ਰਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਭਿਮਤਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਯਥਾਭਿਮਤਕਰ੍ਮਕृਤ੍ । ਪਰਮਾਂ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ ਯਾਤਿ ਮੁਕ੍ਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਯਨ੍ਤ੍ਰਣਃ
ਜੋ ਮਨ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਫਲਤ੍ਯਾਗੀ ਨਿਤ੍ਯਤृਪ੍ਤੋ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯਃ । ਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਨ ਪਾਪੇਨ ਨੇਤਰੇਣਾਪਿ ਲਿਪ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਜੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਨਾ ਪੁੰਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਾ ਪਾਪ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਫਟਿਕḫ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬੇਨ ਯਥਾ ਨਾਯਾਤਿ ਰਞ੍ਜਨਾਮ੍ । ਤਜ੍ਜ੍ਞẖ ਕਰ੍ਮਫਲੇਨਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਥਾ ਨਾਯਾਤਿ ਰਞ੍ਜਨਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਫੈਦ ਪਥਰ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪਰਛਾਂਵੀ ਨਾਲ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰੋਂ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਹਸਨ੍ ਰੁਦਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਭृਸ਼ਂ ਦੇਹਪੂਜਾਵਿਕਰ੍ਤਨੈਃ । ਦਾਹਾਹ੍ਲਾਦੌ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਗਤਾਵ੍ ਇਵ
ਚਾਹੇ ਉਹ ਹੱਸੇ ਜਾਂ ਰੋਵੇ, ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੋਟ ਪਵੇ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਨਾ ਜਲਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਖ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਛਾਂਵੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਸ੍ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੋ ਨਿਰ੍ਵषਟ੍ਕਾਰḫ ਪੂਜ੍ਯਪੂਜਾਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਸਂਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਵਿਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਸਰ੍ਵਾਚਾਰਨਯਕ੍ਰਮੈਃ
ਉਹ ਨਾ ਕੋਈ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਵੈਦਿਕ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਅਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਹਰ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ, ਕਦੇ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨੋਦ੍ਵਿਜਤੇ ਲੋਕੋ ਲੋਕਾਨ੍ ਨੋਦ੍ਵਿਜਤੇ ਚ ਸਃ । ਹਰ੍षਾਮਰ੍षਭਯਕ੍ਰੋਧੈਰ੍ ਮੁਕ੍ਤੋ ਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ, ਗੁੱਸੇ, ਡਰ ਜਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਦੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਦੇ ਅਲੱਗ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ।
ਰਾਗਦ੍ਵੇषੋਦਯਾਰਮ੍ਭੈਸ੍ ਤ੍ਯਜ੍ਯਤੇ ऽਪਿ ਚ ਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਈਹਾਨੀਹਾਵਿਲਾਸੇਨ ਨਾਪ੍ਯਤੇ ऽਥ ਚ ਭੁਜ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਲਗਾਵਟ ਜਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜਾਂ ਅਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸੁਖ ਲੈਂਦਾ।
ਪ੍ਰਮੇਯੇ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਨਾਰੋਹਤਿ ਮਹਾਸ਼ਯਃ । ਪ੍ਰਮੇਯੀਕ੍ਰਿਯਤੇ ਵਾਪਿ ਬਾਲੇਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਦੁਰਾਸ਼ਯਃ
ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਣਨਯੋਗ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ। ਪਰ ਗੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬੱਚਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਨਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ।
ਵਿਧੂਯਾਨਨ੍ਤਨਾਨਾਤ੍ਵਂ ਯẖ ਕਿਲੈਕਤਯੋਦਿਤਃ । ਤਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਸਂਵਿਤ੍ਤਿਂ ਕੋ ਵਾ ਤੁਲਯਿਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਜੋ ਬੇਅੰਤ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਕੋ ਇਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਅਨਾਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਕੌਣ ਮਾਪ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਤਨੁਂ ਤ੍ਯਜਤਿ ਤੀਰ੍ਥੇ ਵਾ ਸ਼੍ਵਪਚਸ੍ਯ ਗृਹੇ ऽਪਿ ਵਾ । ਮਾ ਕਦਾਚਨ ਵਾ ਰਾਜਨ੍ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ऽਪਿ ਵਾ ਕ੍ਸ਼ਣੇ
ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਕਿਸੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਚੁਹੜੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਅਗਲੇ ਹੀ ਪਲ ਵਿਚ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਜ੍ਞਾਨਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸਮਯੇ ਮੁਕ੍ਤੋ ऽਸੌ ਵਿਗਤਾਮਯਃ । ਵੀਤਸ਼ੋਕਜਰਾਯਾਸੋ ਯਤ੍ ਕਰੋਤਿ ਕਰੋਤੁ ਤਤ੍
ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੋਗ-ਰਹਿਤ, ਦੁੱਖ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਪਾਰ; ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰਣ ਦੇ।
ਅਹਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਬਨ੍ਧਾਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਜਾਤੇ ਹਿ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਦੇਹੋ ऽਯਂ ਤਥਾ ਭਵਤੁ ਕਾ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ
ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਭੁਲ ਹੀ ਬੰਧਨ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਹੋਣ ਦੇ; ਇਸ ਵਿਚ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ?
ਯਤ੍ ਕਰੋਤਿ ਯਦ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਯਤ੍ਰੋਪਵਿਸ਼ਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਯਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ੍ਪृਸ਼ਤਿ ਯਤ੍ ਤਸ੍ਮੈ ਸ੍ਪृਹਯਤਿ ਪ੍ਰਜਾ
ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਜਾਂ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਉਸ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ ਪੂਜਨੀਯਸ੍ ਸ ਸ੍ਤੁਤ੍ਯੋ ਨਮਸ੍ਕਾਰ੍ਯਸ੍ ਸ ਯਤ੍ਨਤਃ । ਸ ਮਹਾਤ੍ਮਾਭਿਵਾਦ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਵਿਭੂਤ੍ਯੈ ਵਿਭਵੈषਿਣਾ
ਉਹ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨ ਯਜ੍ਞਤੀਰ੍ਥੈਰ੍ ਨ ਤਪḫਪ੍ਰਦਾਨੈਰ੍ ਆਸਾਦ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਪਰਮਂ ਪਵਿਤ੍ਰਮ੍ । ਆਸਾਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣਭਵਾਮਯਾਨਾਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਤਾਮ੍ ਆਤ੍ਮਵਿਦਾਂ ਯਦ੍ ਅਙ੍ਗ
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਜਾ ਨਾ ਤਾਂ ਯਜਨਿਆਂ, ਨਾ ਤੀਰਥਾਂ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਗਿਰਫ਼ਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ ਮਨੁਸ੍ ਤੂष੍ਣੀਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਨਾ ਨृਪੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਮੁਦਿਤੇਨਾਭਿਪੂਜਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਨੂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਆ।
ਜਗਾਮਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਵਿਸ਼੍ਯ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਪੈਤਾਮਹਂ ਗृਹਮ੍ । ਏਤਾਂ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਰਾਮਾਤ੍ਮਾਰਾਮਤਾਂ ਵ੍ਰਜ
ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਰਾਮਾ, ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।
ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਹੇ ਭਗਵਞ੍ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਮਤੇਃ । ਅਪੂਰ੍ਵੋ ऽਤਿਸ਼ਯẖ ਕੋ ऽਸੌ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਵਿਦਾਂ ਵਰ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਤੇ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਵੱਖਰਾ ਗੁਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ?