ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਮੂਢਯਾ ਯਤ੍ਰ ਸੁषੁਪ੍ਤਸਮਯਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਚਿਤ੍ਤਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਗਤਂ ਤਤ੍ਰ ਤਰੁਗੁਲ੍ਮਤृਣਾਦਿਤਾਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਆਦਮੀ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਉਥੇ ਉਹ ਮਨ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਬੂਟਿਆਂ, ਘਾਹ ਆਦਿ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੀਣਦੇਹਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਚਿਰਮੂਢਸ੍ਯ ਚੇਤਸਃ । ਸ਼ਿਲਾਦ੍ਯ੍ ਅਵਯਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਯ ਵਾ
ਅਨੇਕਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂੜ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪਹਾੜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਮੋਦੇਨ ਕੁਸੁਮਂ ਮਾਧੁਰ੍ਯੇਣ ਗੁਡੋ ਯਥਾ । ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਸਪਰ੍ਵਤਾਕਾਸ਼ਂ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਜਗਤ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਗੁੜ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾਸ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਸਮੇਤ, ਚਿੱਤ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਂ ਪਯẖ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸੋਮ੍ਯਰੂਪਂ ਯਥਾਮ੍ਬੁਧੇਃ । ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਪਨ੍ਦਿ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚ ਸ੍ਪਨ੍ਦਿਰੂਪਂ ਤਥਾ ਚਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ, ਕੁਝ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ ਤੇ ਕੁਝ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ ਵੀ ਕਦੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਕਦੇ ਨਿਸ਼ਚਲ, ਕਦੇ ਚਲਾਇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਦੈਵੈਵਂ ਚਿਤੋ ਰੂਪਂ ਤਤਂ ਬੁਦ੍ਧਮ੍ ਅਖਣ੍ਡਿਤਮ੍ । ਤਦੈਵ ਤੀਰ੍ਣਸ੍ ਸਂਸਾਰḫ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਤਾਂ ਗਤੈਃ
ਜਦੋਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸੁਰਤ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਵਿष੍ਣੁਵਰੁਣਾ ਯਦ੍ ਯਤ੍ ਕਰ੍ਤੁਂ ਸਮੁਦ੍ਯਤਾਃ । ਤਦ੍ ਅਹਂ ਚਿਦ੍ਵਪੁਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਕਰੋਮੀਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਭਾਵਯੇਤ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜਾਂ ਵਰੁਣ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚੋ ਕਿ 'ਮੈਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।'
ਯੇषੁ ਯੇषੁ ਯਥਾ ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇषੁ ਨਿਗਦ੍ਯਤੇ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਙ੍ਗ ਤਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਹਿ ਸਰ੍ਵਗਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ, ਜਿਸ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਸੱਚ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਯਂ ਯਂ ਦੇਸ਼ਂ ਵਿਦੇਸ਼ਂ ਵਾ ਕਾਲਂ ਵਾ ਕਲਨਾਂ ਚ ਵਾ । ਵੇਤ੍ਸਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਤਥਾ ਕੁਰੁ
ਤੂੰ ਜਿਸ ਵੀ ਥਾਂ, ਵਿਦੇਸ਼, ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਗਣਨਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ।
ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ ਰੂਪਂ ਤਤ੍ਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਚਿਦੀਸ਼੍ਵਰਃ । ਤਾਂ ਤਾਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਂ ਪੂਰਯਿਤੁਂ ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਵਦ੍ ਆਤਤਃ
ਜੋ ਜੋ ਰੂਪ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਿੱਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਉਹੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਹਰ ਮਨਚਾਹੀ ਚੀਜ਼ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਤੇਨ ਵਿਵਸ੍ਵਤਾ । ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਭੂष੍ਯਤੇ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਯੋਜ੍ਯਤੇ ਚਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਹਸਤਿ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਯਾਤਸ੍ਯ ਤੀਰ੍ਣਮृਤ੍ਯੋਸ੍ ਸ੍ਵਚੇਤਸਃ । ਯੋ ਭਵੇਤ੍ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦẖ ਕੇਨਾਸਾਵ੍ ਉਪਮੀਯਤੇ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਿਸ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਸੀਮਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਦੁẖਖਾਨਾਂ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਏਵ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ । ਤਂ ਜਿਤ੍ਵਾ ਯḫ ਪਰਾਨਨ੍ਦਸ੍ ਸ ਵਕ੍ਤੁਂ ਕੇਨ ਪਾਰ੍ਯਤੇ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਮੌਤ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਕੌਣ ਵਰਣਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵਾਸਾਮ੍ ਏਵ ਦृष੍ਟੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵਾਸਾਮ੍ ਏਵ ਸਮ੍ਪਦਾਮ੍ । ਪਰਿਜ੍ਞਾਯ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਉਪਰਿ ਸ੍ਥੀਯਤੇ ਚਿਰਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਧੀਕਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਠਿਕਾਣਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਾ ਮਹਾਨ੍ਤੋ ऽਪਿ ਵਜ੍ਰਭੇਦਕਰਾ ਅਪਿ । ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਖਮ੍ ਇਵ ਬਾਧਨ੍ਤੇ ਤਜ੍ਜ੍ਞਂ ਦੋषਾ ਨ ਕੇਚਨ
ਅੰਤਹੀਨ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਜਰਾਮਰਣਜਨ੍ਮਾਦ੍ਯਾਸ੍ ਸਮਸ੍ਤਾ ਦੋषਦृष੍ਟਯਃ । ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨੈਕਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾ ਯਥਾਬ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਾਸ੍ ਸਰਿਦ੍ਰਯਾਃ
ਬੁਢਾਪਾ, ਮੌਤ, ਜਨਮ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਆਖਰਕਾਰ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਾਵਤ੍ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਆਲੋਲਾ ਯਤਤੇ ਦੁẖਖਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਯਾਵਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤਮ੍ ਆਲੋਕ੍ਯੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਕੁਦਰਤ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅੰਤ ਲਈ ਤਕ ਉਲਝੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ; ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਠੰਢੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਪੁष੍ਪਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ਼ਰਵੇਣਵਃ । ਤਥਾਤ੍ਮਤ੍ਵਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਮਨੋਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਤੀਰ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਛੁਹ ਕੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਆਤਮਕ ਸਚਾਈ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਆਦਿ ਵੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਦੌ ਜਗਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਤੇ ਚ ਭੂਪਤੇ । ਅਤਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਹ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਧ੍ਯੇ ऽਪਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਕਮ੍
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਖਾਲੀ ਸੀ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖਾਲੀ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਮਝ ਲਓ ਕਿ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਹੀ ਹੈ।
ਨਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਸ਼ੂਨਂ ਚ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਚ ਨਾਚਿਦ੍ਰੂਪਂ ਨ ਚਿਨ੍ਮਯਮ੍ । ਨਾਤ੍ਮਰੂਪਂ ਨਾਨ੍ਯਰੂਪਂ ਭੁਵਨਂ ਭਾਵਯਨ੍ ਭਵ
ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਾ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਸਮਝੋ, ਨਾ ਬਾਹਰੋਂ; ਨਾ ਇਹ ਜੜ ਹੈ, ਨਾ ਚੇਤਨ; ਨਾ ਇਹ ਆਤਮਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
ਏਤਤ੍ ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਕृਤਿḫ ਪਰਿਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਸ੍ਵਭਾਵਾਚ੍ ਚਲਿਤਂ ਵਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸ਼ੋਭਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਕ੍ਵ ਤਿष੍ਠਤੁ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਬ ਕੁਦਰਤ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਮੂਲਤਾ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਅਜ੍ਞਾਨਗ੍ਰਨ੍ਥਿਨਿਰ੍ਭੇਦੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ऽਨਘ । ਨ ਦੇਸ਼ੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਨਾਮਾਸ੍ਤਿ ਨ ਕਾਲੋ ਨੇਤਰਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਗੰਠ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ। ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ।
ਅਹਙ੍ਕृਤੇਰ੍ ਵਿਮੋਹਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਯੇਣੇਯਂ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਭਾਵਨਾਨਾਮ੍ਨੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਏष ਏਵ ਸਃ
ਜਦੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭੁਲੇਖਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏष ਏਵ ਸ਼ਨੈਰ੍ ਦੇਹਂ ਗਾਲਯਿਤ੍ਵੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਵਿਵੇਕੋ ਵਿषਯੇ ਵਾਚਾਂ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਭਵਨਿਂ ਗਤਃ
ਇਹੀ ਵਿਆਕਰਨਤਾ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਘਿਸ ਕੇ, ਆਰਾਮ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾਭੂਤਮ੍ ਇਦਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਜਾਗਤਂ ਵਸ੍ਤੁਵਿਭ੍ਰਮਮ੍ । ਭਾਵਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਭਟਕਣ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਆਪਣੇ ਮਨ ਚਾਹੀ ਅਨੁਸਾਰ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਵਿਚਾਰਚਾਪਲੋ ਨਿਵृਤ੍ਤਨਾਨਾਰਸਕਾਵ੍ਯਕੌਤੁਕਃ । ਨਿਰਸ੍ਤਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇषਵਿਕਲ੍ਪਵਿਪ੍ਲਵਸ੍ ਸਮਸ੍ ਸੁਖਂ ਤਿष੍ਠਸਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਾਤ੍ਮਕਃ
ਜਦੋਂ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਆਦਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਉਲਝਣਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਸੁਖੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਕਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।
ਆਤ੍ਮਾਰਾਮੋ ਵੀਤਸ਼ੋਕੋ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਸ੍ ਸੁਖੀ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਚ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਪਗਤਭ੍ਰਮਮ੍
ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰੋਂ ਟਿਕਿਆ ਤੇ ਸੁਖੀ, ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਭਟਕਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਯਾ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨਾਕੁਲਤਯਾ ਤਥਾ । ਸੋਮ੍ਯਰੂਪਤਯਾ ਪੂਰ੍ਣਸ਼੍ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕ ਇਵ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਢਾ, ਬੇਚੈਨੀ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸਮਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਨਾ ਮੌਨੀ ਕ੍ਸ਼ੀਣਵਾਦਵਿਚਾਰਣਃ । ਕਚਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਦਗ੍ਧੇਨ੍ਧਨ ਇਵਾਨਲਃ
ਸਮਾਨ-ਚਿੱਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਖੋਜ ਮੁਕਾ ਚੁੱਕਾ, ਉਹ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਆਪਣਾ ਈਂਧਨ ਸਾੜ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ।
ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਦ੍ ਆਚ੍ਛਨ੍ਨੋ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਦ੍ ਆਸ਼ਿਤਃ । ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਵਚਨ ਸ਼ਾਯੀ ਚ ਸਮ੍ਰਾਡ੍ ਇਵ ਵਿਰਾਜਤੇ
ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੋ ਮਿਲੇ ਉਹੀ ਖਾ ਲੈਂਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਮਰਜ਼ੀ ਸੌਂ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਮਹਾਰਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਵਰ੍ਣਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਰਮਾਚਾਰਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਰਾਮਯੋਜ੍ਝਿਤਃ । ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ਜਗਜ੍ਜਾਲਾਤ੍ ਪਞ੍ਜਰਾਦ੍ ਇਵ ਕੇਸਰੀ
ਜਦ ਉਹ ਜਾਤ, ਕਰਮ, ਆਸ਼ਰਮ, ਚਲਣ, ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਪਿੰਜਰੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।