ਦੇਹਾਦਯੋ ਜਡਾਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਙ੍ਗ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ । ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਏਵ ਕੁਰੁਤੇ ਸੁਕृਤੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਕਰ੍ਮਸੁ
ਸਾਰੇ ਦੇਹ ਆਦਿ ਜੜ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਪਿਆਰੇ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—even ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਵੀ।
ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੇ ਤਯਾਸਂਸਕ੍ਤਯਾ ਧਿਯਾ । ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਦੇਹਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਕੇਵਲਮ੍
ਜਦੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਲੱਗਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਬ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਸਿਰਫ ਦੇਹ ਹੀ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਤੂष੍ਣੀਮ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਥਿਤੋ ਮੂਢਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਤਾਸਂਸਕ੍ਤਯਾ ਧਿਯਾ । ਕਰੋਤਿ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ੈਲਾਭਂ ਯਦ੍ ਯੁਗੈਰ੍ ਅਪਿ ਨ ਕ੍ਸ਼ਯਿ
ਜੇ ਕੋਈ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬੈਠਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸਦੀਓਂ ਤੱਕ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ।
ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਸਂਯਮ੍ਯ ਯ ਆਸ੍ਤੇ ਮਨਸਾ ਸ੍ਮਰਨ੍ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਵਿਮੂਢਾਤ੍ਮਾ ਤਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤੇਹ ਕਰ੍ਤृਤਾ
ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਨ ਵਿਚ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕਰਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਅੰਤਹੀਨ ਹੈ।
ਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਮਨਸਾ ਨਿਯਮ੍ਯਾਰਭਤੇ ऽਨਘ । ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈẖ ਕਰ੍ਮਯੋਗਮ੍ ਅਕਰ੍ਤੈਵ ਸ ਮੋਕ੍ਸ਼ਭਾਕ੍
ਪਰ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਜੋ ਮਨ ਨਾਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਕਰਮ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕਰਮ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਂ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਨ ਕਰ੍ਤਾਰਂ ਸ੍ਪृਸ਼ਤ੍ਯ੍ ਅਜਮ੍ । ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਤ੍ਰਂ ਜਲਮ੍ ਇਵ ਨਭਸ੍ਤਲਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਦਃ
ਜੋ ਕਰਮ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਨਮ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ ਜਾਂ ਅੰਬਰ ਨੂੰ ਬੱਦਲ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਫਲਾਨਿ ਨਾਨੁਧਾਵਨ੍ਤਿ ਯਦਾ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯ੍ ਅਵਾਸਨਮ੍ । ਤਦਾ ਜੀਵਂ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ਤਿ ਕਰ੍ਮ ਜਨ੍ਮੈਕਕਾਰਣਮ੍
ਜਦੋਂ ਕੰਮ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ; ਫਿਰ ਕਰਮ, ਜੋ ਜਨਮ ਦਾ ਇਕੋ-ਇਕ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜੀਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੁੰਢਦਾ।
ਕਰ੍ਮਣੋ ਜਨ੍ਮਬੀਜਸ੍ਯ ਰਸਸ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਾਸਨਾ । ਸਾ ਯਦ੍ਭਵਾ ਚ ਤਸ੍ਯੈਵ ਗਰ੍ਭੇ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਦੇਹਕਮ੍
ਕਰਮ ਦਾ ਮੂਲ, ਜਨਮ ਦਾ ਬੀਜ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਾਸਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਜਿਹੜੀ ਵਾਸਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਜੀਵ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਜਾਯਤੇ ਤਤ ਏਵਾਸ਼ੁ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ ਭ੍ਰਮਤਿ ਸਂਸृਤੌ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਾਸਨਯੈਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਵਿਯੋਗਸ੍ ਤੇ ऽਸ੍ਤੁ ਭੂਤਯੇ
ਇਸੇ ਤੋਂ ਹੀ ਜੀਵ ਤੁਰੰਤ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਅੰਦਰੋਂ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਵਿਛੋੜਾ ਹੋਵੇ।
ਭਾਵਨਾਸ੍ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇਭ੍ਯਸ੍ ਸਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ । ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਸ਼ੀਤਲḫ ਪੂਰ੍ਣੋ ਭਾਸਿ ਭਾਸੇਵ ਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਚਾਂਦ ਵਾਂਗ ਠੰਢਾ ਤੇ ਪੂਰਾ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ।
ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾ ਕृਤਾ ਕਰ੍ਮਤੂਲਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਦੇਹਸ਼ਲ੍ਮਲੇਃ । ਜ੍ਞਾਨਾਨਿਲਸਮੁਦ੍ਧੂਤਾ ਵਿਲਯਂ ਕ੍ਵਾਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜੋ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੇਮਲ ਦੇ ਰੂਈ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਹਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਤੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਤਾਂ ਪ੍ਰਯਾਤਸ੍ਯ ਤੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਭਵਸਾਗਰਾਤ੍ । ਇਚ੍ਛਤੋ ऽਪਿ ਸਮਾਯਾਤਿ ਪੁਨਰ੍ ਨਾਜ੍ਞਤ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆਤਮ-ਅਗਿਆਨ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਚਾਹਵੇ ਵੀ।
ਯਥਾ ਦੂਰਗਤੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਥਾਨਂ ਰਯਵਤੀ ਸਰਿਤ੍ । ਨ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਮਤਿਰ੍ ਬੁਦ੍ਧਾ ਪੁਨਰ੍ ਮੋਹਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਆਪਣੀ ਦੂਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੜ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਜਾਗ ਚੁੱਕੀ ਮੱਤ ਫਿਰ ਮੋਹ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਸਰ੍ਵੈਵ ਹਿ ਕਲਾ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਅਨਭ੍ਯਾਸੇਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਫਲਦਾਪਿ ਮਨੋਜ੍ਞਾਪਿ ਲਤੇਵਾਸੇਕਵਰ੍ਜਿਤਾ
ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਲਾ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਫਲਦਾਇਕ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਬੇਸਾਹਾਰੇ ਬੇਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏषਾ ਜ੍ਞਾਨਕਲਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸਕृਜ੍ਜਾਤਾ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ । ਵृਦ੍ਧਿਮ੍ ਏਤਿ ਬਲਾਦ੍ ਏਵ ਸਤਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਪ੍ਤਸ਼ਾਲਿਵਤ੍
ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਕਲਾ ਜਦ ਅੰਦਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜਿਆ ਹੋਇਆ ਚਾਵਲ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਦਧ੍ਯੁਦ੍ਧृਤਂ ਨੈਤਿ ਪੁਨਰ੍ ਦਧ੍ਨੈਕਤਾਂ ਘृਤਮ੍ । ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨੋਦ੍ਧृਤਾ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਨਾਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਤਾਂ ਪੁਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਦਹੀਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ ਘੀ ਮੁੜ ਦਹੀਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਝ ਮੁੜ ਅਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਯਥਾ ਪਰਭਟਵ੍ਯੂਹਂ ਵਿਭਿਦ੍ਯੋਦੇਤਿ ਸਦ੍ਭਟਃ । ਤਥਾਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਨ੍ਧ੍ਯਮ੍ ਉਦੇਤਿ ਜ੍ਞਾਨਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਜਿਵੇਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਚੀਰ ਕੇ ਸੱਚਾ ਸੂਹਾ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਘਨਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਇਦਂ ਤਤਮ੍ । ਅਦ੍ਵੈਤਂ ਦ੍ਵੈਤਵਦ੍ ਭਾਤਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍
ਚਿੱਤ ਦੀ ਘਣਤਾ, ਨਿਰਮਲਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਇਹ ਅਦਵੈਤ ਹੈ, ਪਰ ਦਵੈਤ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਇਕ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।
ਏਕਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਖਿਲਵਸ੍ਤੁषੁ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪ ਆਤ੍ਮਾ ਪਰਸ੍ ਸ੍ਵਜਲਧਿष੍ਵ੍ ਇਵ ਤੋਯਮ੍ ਅਚ੍ਛਮ੍ । ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਸਙ੍ਕਲਨਭੂਰਿਕਲਾਪਮ੍ ਏਕਂ ਸਤ੍ਤਾਂਸ਼ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਜਗਦ੍ ਅਙ੍ਗ ਵਿਦ੍ਧਿ
ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨ ਰੂਪ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਇੱਕੋ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ। ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ, ਮਿੱਤਰ, ਇੱਕ ਹੀ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਪੂੰਜ ਵਜੋਂ ਸਮਝੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਠਜੋੜ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਪਰਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਾਰਣਾਦ੍ ਏਕੋ ਜੀਵḫ ਪ੍ਰਥਮਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਃ । ਤਸ੍ਮਾਜ੍ ਜੀਵਕਣਾ ਜਾਤਾẖ ਕਣਾਸ੍ ਤਪ੍ਤਾਯਸੋ ਯਥਾ
ਉੱਚਤਮ ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲਏ, ਜਿਵੇਂ ਤਪੇ ਲੋਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤੇ ਦੇਵਨਾਗਗਨ੍ਧਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਧਰਸ਼ਤਾਭਿਧਾਃ । ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਮृਤਾਮ੍ਭੋਦਨਿਰ੍ਮਲਾਮृਤਬਿਨ੍ਦਵਃ
ਇਹ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ, ਨਾਗ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵੈਰਸਙ੍ਕਲ੍ਪਜਾਲੇਨ ਵਲਿਤਾ ਬਨ੍ਧਮ੍ ਆਗਤਾਃ । ਸ੍ਵਲਾਲਯੇਵ ਤਨ੍ਤੁਤ੍ਵਂ ਗਤਯਾ ਕੋਸ਼ਕਾਰਕਾਃ
ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਇਹ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੀੜੇ ਆਪਣੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇਨ ਭੂਤਾਨਿ ਬਦ੍ਧਾਨੀਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਸ੍ਵਤੁषੇਣੇਵ ਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਦੁẖਖਾਨ੍ਯ੍ ਅਨੁਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਤਃ
ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੀਵ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਧਾਣੇ ਆਪਣੀ ਛਿਲਕ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਉਂ ਹੀ ਉਹ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
ਸ ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਤੁषੋ ਦਹ੍ਯਤੇ ਜ੍ਞਾਨਵਹ੍ਨਿਨਾ । ਯਦਾ ਤਦਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਚ੍ਛਾ ਨਵਾ ਮੁਕ੍ਤਾਕਣਾ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦੀ ਛਿਲਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਨਵੇਂ ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭੂਯੋ ਜਗਤਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕੇਚਨ । ਤੇ ਤਤਾਤ੍ਮਪਦਾਰੂਢਾ ਮੂਢਤ੍ਵਾਦ੍ ਉਦ੍ਧृਤਾਸ਼ਯਾਃ
ਜੋ ਆਤਮਕ ਅਵਸਥਾ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਉਹ ਮੂੜਤਾ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਗਦ੍ਵृਤ੍ਤਾਵ੍ ਅਵਯਵੈਰ੍ ਮਿਥẖ ਕਾਰਣਤਾਂ ਗਤਮ੍ । ਅਕਾਰਣਂ ਜਗਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨਾਸ਼ੋਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯੋਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਕਾਰਣ ਰਹਿਤ ਸਮਝੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਨਾਸ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਹੈ।
ਯਥਾਮ੍ਬੁਕੁਮ੍ਭੇषੁ ਨਭੋ ਨਾਰ੍ਪਿਤਂ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਨਰ੍ਪਿਤਮ੍ । ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਦੇਹੇषੁ ਨ ਸ੍ਥਿਤੋ ਨਾਪਿ ਚਾਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਘੜਿਆਂ ਵਿਚ ਆਕਾਸ਼ ਨਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਨਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਨਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਤਿ ਕੁਮ੍ਭੇ ਸਤਿ ਚ ਖੇ ਕੁਮ੍ਭਾਕਾਸ਼ਾਭਿਧਾ ਯਥਾ । ਸਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਚ ਦੇਹੇ ਚ ਦੇਹਸਂਵੇਦਨਂ ਤਥਾ
ਜਦੋਂ ਘੜਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ 'ਘੜਾ-ਆਕਾਸ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੋਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਚੇਤਨਾਚੇਤਨਕਲਾ ਨृਪ ਸਨ੍ਤਿ ਨ ਕਾਸ਼੍ਚਨ । ਕਾਚਿਦ੍ ਆਤ੍ਮਾਭਿਧਾ ਸਤ੍ਤਾ ਦੇਹੇ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਕੇਵਲਮ੍
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਕੋਈ ਚੇਤਨ ਜਾਂ ਅਚੇਤਨ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਕੇਵਲ 'ਆਤਮਾ' ਨਾਮ ਦੀ ਹਸਤੀਆਂ ਹੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਦृਙ੍ ਨਿਰ੍ਮਲੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਚਿਰਨ੍ਯਸ੍ਤੋਲ੍ਲਸਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਤਥਾ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਦੇਹਾਭਾ ਸਤ੍ਤਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਮਿਕਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਚੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਨਿਗਾਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜਰੀ ਵਿਚ, ਆਤਮਾ ਵਿਚ 'ਆਤਮਾ' ਨਾਮ ਦੀ ਹਸਤੀਆਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।