ਤਥਾਮ੍ਬਰਤ੍ਵਾਤ੍ ਕੁਡ੍ਯਤ੍ਵੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸ਼ੋਚਨਮ੍ । ਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਵ੍ਯੋਮਸਂਵਿਦ੍ ਵੈ ਮृਤਾ ਸਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਧੀਮਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਕੰਧ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੰਧ ਟੁੱਟਣ 'ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਸਮਝਦਾਰ ਲਈ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕੰਧ ਮਿਟਣ 'ਤੇ ਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਦੇਹਸਂਵਿਤ੍ ਖਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਖਸਂਵਿਦ੍ ਦੇਹਸਂਵਿਦਮ੍ । ਯਦਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤਦ੍ ਧਰ੍षਵਿषਾਦਾਨਾਂ ਕ ਆਗਮਃ
ਜੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਬਣ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸਰੀਰ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਿਰਭੈ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਘਾਟ ਜਾਂ ਲਾਭ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਚੇਤਨਮ੍ ਆਭਾਸਸ੍ ਸਂਵਿਦ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯੇ । ਭਾਵਾਨਾਂ ਸਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਜਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵਨਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਟਕਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ, ਬਦਲਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਬਲੇਨ ਸ੍ਵਚਮਤ੍ਕृਤ੍ਯਾ ਨੂਨਂ ਨੀਤੇ ਚਿਰੋਦਯਮ੍ । ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਤ੍ਵੇ ਹृਦਯੇ ਕੁਤੋ ਜੀਵਸ੍ਯ ਸਂਸृਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਅਸਚਰਜ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਦਿਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਲਈ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸ੍ਵਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਸਾਧ੍ਯੇ ਸਂਸृਤਿਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਯਤ੍ ਸਂਰਮ੍ਭ ਉਪਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅਜੀਬ ਰੂਹੀ ਚੋੜ-ਚੋੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੋਪਸ਼ਮਨਂ ਜੀਵੋ ਯẖ ਕੁਰੁਤੇ ਬਲਾਤ੍ । ਜਡਤ੍ਵਮ੍ ਅਵ੍ਰਜਨ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛਸ੍ ਸ ਤੀਰ੍ਣੋ ਭਵਸਾਗਰਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਹਲਚਲ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਸਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਰਹਿ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਵਿਚ੍ਚਾਪਲਜੇਯਂ ਵਸ੍ ਸਂਸृਤਿਰ੍ ਭਵਬਨ੍ਧਨੀ । ਸ਼ਮਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸ਼ਮਾਦ੍ ਏਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਕੁਰੁ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਇਹ ਬੇਚੈਨੀ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਗਿਰਫ਼ਤ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਠੰਢੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਪਾ।
ਯੈਵ ਸਂਵਿਚ੍ ਛਮਂ ਯਾਤਿ ਸੈਵ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਯੈਵ ਪ੍ਰਾਲੇਯਕਣਿਕਾ ਸੈਵ ਤਾਪੇ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਮ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਮ੍ਰਿਯੇ ਨ ਚ ਜੀਵਾਮਿ ਨਾਹਂ ਸਨ੍ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ ਨ ਖਮ੍ । ਅਹਂ ਨਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚਿਦ੍ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਜੀਵੋ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ
ਮੈਂ ਨਾ ਮਰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਨਾ ਮੈਂ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ, ਨਾ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿ 'ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ', ਤਾਂ ਜੀਵ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਲੇਪਕੋ ऽਹਮ੍ ਅਜਰੋ ਨੀਰਾਗਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਵਾਸਨਃ । ਨਿਰ੍ਮਲੋ ऽਸ੍ਮਿ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ
ਮੈਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹਾਂ, ਬੁਢਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਮੋਹ-ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਸ਼ਾਂਤ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਂ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਜੀਵ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਹਮ੍ ਅਨ੍ਤਾਦਿਰਹਿਤਸ਼੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਬੁਦ੍ਧੋ ऽਜਰਾਮਰਃ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਮਸਮਾਭਾਸ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ
ਮੈਂ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਜਾਗਰੂਕ, ਬੁਢਾ ਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਜੀਵ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਚਿਦ੍ਦੀਪੋ ऽਹਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਮ੍ । ਕੇ ਤੇ ਮੇ ਜਨ੍ਮਮਰਣੇ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ
ਮੈਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਜੋਤ ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਜਦ ਇਹ ਸੋਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਕਿ 'ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਕੀ ਹਨ?', ਤਾਂ ਜੀਵ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤृਣੇ ऽਗ੍ਨਾਵ੍ ਅਮ੍ਬਰੇ ਭਾਨੌ ਨਰਨਾਗਾਮਰੇषੁ ਚ । ਯਚ੍ ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਤਦ੍ ਏਵੇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਕ ਇਵ ਸ਼ੋਚਤਿ
ਘਾਹ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ — ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਜਿਸ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਸਭ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੌਣ ਦੁਖੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਤਿਰ੍ਯਗ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮ੍ ਅਧਸ੍ਤਾਨ੍ ਮੇ ਵ੍ਯਾਪਕੋ ਮਹਿਮਾ ਚਿਤਃ । ਅਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਵਿਲਾਸਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵੇਤਿ ਕ ਇਵ ਕ੍ਸ਼ਯੀ
ਮੇਰੀ ਚੇਤਨਾ ਸਿੱਧੀ, ਉਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ — ਇਸ ਦੀ ਅੰਤਹੀਣ ਲੀਲਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਫਿਰ ਕੌਣ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤਮਹਾਤਾਪਾਂ ਪਰਾਂ ਨਿष੍ਠਾਮ੍ ਅਹਂ ਗਤਃ । ਅਥ ਕੋ ऽਯਮ੍ ਅਹਂ ਨਾਮ ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋਦਿਤਃ
ਮੈਂ ਸੰਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਠੰਢਕ ਦੀ ਉੱਚੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਫਿਰ ਇਹ 'ਮੈਂ' ਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਝੂਠੀ ਧਾਰਨਾ ਵਜੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਅਜੇਨਾਤ੍ਮਾ ਕਿਲ ਜ੍ਞਾਤੋ ਯਦ੍ ਅਹਂ ਬੁਦ੍ਧ ਈਸ਼੍ਵਰਃ । ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਜਲੇਨੇਵ ਜਲਾਰ੍ਣਵੇ
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਤਮਾ ਅਜਨਮ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਮੈਂ ਜਾਗਰੂਕ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ; ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ੋਭਂ ਸਮਤਾਂ ਗਤਮ੍ । ਜਲਮ੍ ਊਰ੍ਮਿਵਪੁਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਂ ਸੋਮ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਇਵਾਗਤਮ੍
ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਸਮਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਂਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰਹਙ੍ਕਾਰਰੂਪੋ ऽਸ੍ਮਿ ਗਲਿਤੋ ऽਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਃ । ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਾਮਿ ਮृਗਤृष੍ਣੇਵ ਪ੍ਰਾਵृषਿ
ਮੈਂ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਘਟਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਸਦਾ ਲਈ ਅਟੱਲ ਹਾਂ; ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਢਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਖੇ ਮੀਂਹ ਪੈਣ 'ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵृਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਚਿਰਾਯੈਵ ਜਾਤੋ ऽਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਜਵਪੁਰ੍ ਮਹਾਨ੍ । ਇਤਿ ਜਾਨਨ੍ ਭृਸ਼ਂ ਜੀਵੋ ਬਦ੍ਧੋ ऽਪਿ ਨ ਨਿਬਧ੍ਯਤੇ
ਮੈਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਾਂ, ਅਜਨਮਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੀਵ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਨ ਮੇ ਬਨ੍ਧੋ ਨ ਮੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਨਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਨ ਚੇਤਰਤ੍ । ਯਥਾਭੂਤਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਇਤਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ
ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਬੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ; ਨਾ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ; ਜਿਵੇਂ ਜਿਹੜਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੋਈ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਕੁਰ੍ਵਤੋ ऽਪਿ ਨ ਬਨ੍ਧਾਯ ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦੋ ਭਵੇਤ੍ । ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ऽਪਿ ਵਿषਂ ਤਜ੍ਜ੍ਞੋ ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍
ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਜਦੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੰਮ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਂਧਦੇ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਹੜਾ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਰੀਰਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਮੂਲਕਾषੇਣ ਦਹ੍ਯਤੇ । ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਵਬੋਧੇਨ ਸ਼ੁष੍ਕਂ ਤृਣਮ੍ ਇਵਾਗ੍ਨਿਨਾ
ਜੋ ਕਰਮ ਸਰੀਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੁੱਕੇ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਦ੍ਧਵਾਸਨਮ੍ ਅਰ੍ਥੋ ਯਸ੍ ਸੇਵ੍ਯਤੇ ਸੁਖਯਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ । ਦਦਾਤਿ ਚ ਫਲਾਨੀਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਜਿਸ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਪੱਕੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਲ ਮਿਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਸੁਖਾਯ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਵਸ੍ਤੁ ਦੁẖਖਾਯ ਨਾਸ਼ਤਃ । ਅਵਿਨਾਭਾਵਿਨਿष੍ਠਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਸੁਖਦੁẖਖਯੋਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਸਤੂ ਨਾਸ ਹੋਣ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਨਾਤਾ ਹੋਣਾ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ।
ਤਨੁਵਾਸਨਮ੍ ਅਰ੍ਥੋ ਯਸ੍ ਸੇਵ੍ਯਤੇ ਵਾ ਵਿਵਾਸਨਮ੍ । ਨਾਸੌ ਸੁਖਾਯ ਨੈਵਾਤੋ ਨਾਸ਼ਾਤ੍ ਕਾਲੇਨ ਦੁẖਖਦਃ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਥੋੜ੍ਹੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਲੱਭੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਤੇ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਤਯਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਕੁਰ੍ਵਤੋ ऽਸੁਪ੍ਤਬਾਲਵਤ੍ । ਕਰ੍ਮਣੋ ਯੋਗਿਨਸ੍ ਤੇਨ ਤੇ ਨ ਕਰ੍ਮਫਲਾਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਇੱਛਾ ਦੇ, ਸੁੱਤੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦੇ।
ਕ੍ਸ਼ੀਣਵਾਸਨਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕਰ੍ਮ ਯਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ऽਨਘ । ਤਦ੍ ਭृष੍ਟਬੀਜਵਦ੍ ਭੂਯੋ ਨਾਙ੍ਕੁਰਂ ਪ੍ਰਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੁੰਨਿਆ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੜ ਅੰਕੁਰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
ਦੇਹੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਨਾ ਕਰ੍ਮ ਕਰਣੌਘੇਨ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ । ਏਕẖ ਕਰ੍ਤਾਤ੍ਰ ਭੋਕ੍ਤਾ ਵਾ ਕ ਇਵਾਙ੍ਗੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਸਰੀਰ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰਮ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਇੱਕ ਕਰਤਾ ਜਾਂ ਭੋਗਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?
ਅਨ੍ਯḫ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ऽਨ੍ਯḫ ਪਰੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਣੁਃ । ਅਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸੁਖਦੁẖਖਾਦਿ ਕਸ੍ਯੈਕਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਕਰ੍ਤृਤਾ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਆਦਿ ਦਾ ਕਰਤਾ ਕੌਣ ਹੈ?
ਆਤ੍ਮਾ ਕਰ੍ਤਾਪ੍ਯ੍ ਅਕਰ੍ਤਾਯਮ੍ ਔਦਾਸੀਨ੍ਯੇਨ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬੇष੍ਵ੍ ਇਵਾਦਰ੍ਸ਼ੋ ਮਨष੍षष੍ਠੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਤਿਗਃ
ਆਤਮਾ ਕਰਤਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਅਕਰਤਾ ਵੀ, ਉਹ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਤੇ ਛੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਪਣ ਵਿਚ ਪਰਛਾਵੇਂ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।