ਦ੍ਰਵਂ ਸ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਮ੍ਬੁ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਲੇਖਾ ਇਵੋਪਲਃ । ਸ੍ਵਮ੍ ਇਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਇਵ ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਂ ਚੇਤਯਤੇ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਤਰਲਤਾ, ਪੱਥਰ ਵਿਚ ਲਕੀਰ, ਜਾਂ ਗੰਨੇ ਵਿਚ ਮਿੱਠਾਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣਾ ਸਵਭਾਵ ਸੰਸਾਰ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
ਯਥੌष੍ਣ੍ਯਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਸ੍ ਤੁਹਿਨਂ ਚ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਨਭਸ੍ਵਾਨ੍ ਦ੍ਰਵਮ੍ ਅਬ੍ਧਿਰ੍ ਏਵਮ੍ । ਅਨਨ੍ਯਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਇਵਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਦਸ੍ ਤਤ੍ ਤੁ ਨ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਤਜ੍ਜ੍ਞਃ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿਚ ਗਰਮੀ, ਹਿਮ ਵਿਚ ਠੰਡ, ਹਵਾ ਵਿਚ ਹਿਲਚਲ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਤਰਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਕ ਸਵਭਾਵ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਵੱਖਰਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਅਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਆਤ੍ਮਨੈਵਾਤ੍ਮਨੋ ਲੇਪẖ ਕ ਇਵ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਥਂ ਕਿਲ । ਅਤੋ ਨਿਰ੍ਲੇਪ ਏਵਾਤ੍ਮਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਯਾਤ੍ਯਸਮ੍ਭਵਾਤ੍
ਆਤਮਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲਗ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ? ਇਸ ਲਈ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਸਪ੍ਰਸ਼ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਵਾਸਨਾਦਿਵਿਕਲ੍ਪੋ ऽਸ੍ਤਿ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਨਾਤ੍ਮਨਃ । ਆਤ੍ਮੈਵ ਵਾਸਨਾਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਜਲਮ੍ ਏਵ ਯਥੋਰ੍ਮਯਃ
ਵਾਸਨਾ ਆਦਿ ਵੱਖਰੇ ਭਾਵ ਜ਼ਰੂਰ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ; ਆਤਮਾ ਹੀ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਾ ਦੇਹੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਯਾ ਸ੍ਫੁਰਦ੍ਭਾਵਵਿਕਾਰਿਤਾਮ੍ । ਧਤ੍ਤੇ ऽਭਾਵਵਿਕਾਰੋ ऽਪਿ ਤਰਙ੍ਗਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਪਯਃ
ਆਤਮਾ, ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਖੁਦ ਬਦਲਦੀ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਲਹਿਰਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਵਿਕਾਰੋ ऽਪਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯ ਵਿਕਾਰਕਲਨਾਂ ਮੁਧਾ । ਵਿਕਾਰੀਵ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈḫ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍
ਆਤਮਾ ਬਦਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਬਦਲਦੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਰਾਜਨ੍ ਯਦ੍ ਵਿਕਾਰੋ ऽਵਿਕਾਰਿਣਃ । ਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਤਦ੍ ਵਿਚਾਰਯ
ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਵੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਟੱਲ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਝੂਠ ਹੈ; ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਸੋਚੋ।
ਕਟਕਾਦਿ ਯਥਾ ਹੇਮ੍ਨੋ ਵਿਵਰ੍ਤਾਦਿ ਤਥਾਤ੍ਮਨਃ । ਨ ਵਿਕਾਰੋ ऽਵਿਕਾਰਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਨਾਸ਼ਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੜਾ ਆਦਿ ਗਹਨੇ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਨ ਵਿਕਾਰੋ ਯਥੋਰ੍ਮਿਤ੍ਵਂ ਵਾਰ ਏਵਂ ਜਗਚ੍ ਚਿਤਃ । ਅਸਤ੍ਯਾਲੋਕਨਾਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਦृष੍ਟੇਰ੍ ਏਵ ਨ ਵਸ੍ਤੁਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਰੂਪ-ਬਦਲੀ ਨਹੀਂ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚਿੱਤ ਦੀ ਕੋਈ ਰੂਪ-ਬਦਲੀ ਨਹੀਂ; ਭੁੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਝੂਠੀ ਦਿੱਖ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾਙ੍ਗਦਤ੍ਵਾਦ੍ ਦਣ੍ਡਤ੍ਵਂ ਗਤੇ ਹੇਮ੍ਨਿ ਨ ਸ਼ੋਚ੍ਯਤੇ । ਮृਤਮ੍ ਅਙ੍ਗਦਹੇਮੇਤਿ ਨ ਵਿਕਾਰਾਦ੍ਯ੍ ਅਪੀਤਿ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਪਿਘਲਣ 'ਤੇ ਕੜਾ ਜਾਂ ਡੰਡਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰੂਪ ਲਈ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਨਾ ਤਾਂ ਕੜਾ ਮਰਿਆ, ਨਾ ਸੋਨਾ, ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਥਾਮ੍ਬਰਤ੍ਵਾਤ੍ ਕੁਡ੍ਯਤ੍ਵੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸ਼ੋਚਨਮ੍ । ਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਵ੍ਯੋਮਸਂਵਿਦ੍ ਵੈ ਮृਤਾ ਸਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਧੀਮਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਕੰਧ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੰਧ ਟੁੱਟਣ 'ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਸਮਝਦਾਰ ਲਈ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕੰਧ ਮਿਟਣ 'ਤੇ ਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਦੇਹਸਂਵਿਤ੍ ਖਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਖਸਂਵਿਦ੍ ਦੇਹਸਂਵਿਦਮ੍ । ਯਦਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤਦ੍ ਧਰ੍षਵਿषਾਦਾਨਾਂ ਕ ਆਗਮਃ
ਜੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਬਣ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸਰੀਰ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਿਰਭੈ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਘਾਟ ਜਾਂ ਲਾਭ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਚੇਤਨਮ੍ ਆਭਾਸਸ੍ ਸਂਵਿਦ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯੇ । ਭਾਵਾਨਾਂ ਸਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਜਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵਨਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਟਕਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ, ਬਦਲਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਬਲੇਨ ਸ੍ਵਚਮਤ੍ਕृਤ੍ਯਾ ਨੂਨਂ ਨੀਤੇ ਚਿਰੋਦਯਮ੍ । ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਤ੍ਵੇ ਹृਦਯੇ ਕੁਤੋ ਜੀਵਸ੍ਯ ਸਂਸृਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਅਸਚਰਜ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਦਿਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਲਈ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸ੍ਵਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਸਾਧ੍ਯੇ ਸਂਸृਤਿਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਯਤ੍ ਸਂਰਮ੍ਭ ਉਪਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅਜੀਬ ਰੂਹੀ ਚੋੜ-ਚੋੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੋਪਸ਼ਮਨਂ ਜੀਵੋ ਯẖ ਕੁਰੁਤੇ ਬਲਾਤ੍ । ਜਡਤ੍ਵਮ੍ ਅਵ੍ਰਜਨ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛਸ੍ ਸ ਤੀਰ੍ਣੋ ਭਵਸਾਗਰਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਹਲਚਲ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਸਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਰਹਿ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਵਿਚ੍ਚਾਪਲਜੇਯਂ ਵਸ੍ ਸਂਸृਤਿਰ੍ ਭਵਬਨ੍ਧਨੀ । ਸ਼ਮਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸ਼ਮਾਦ੍ ਏਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਕੁਰੁ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਇਹ ਬੇਚੈਨੀ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਗਿਰਫ਼ਤ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਠੰਢੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਪਾ।
ਯੈਵ ਸਂਵਿਚ੍ ਛਮਂ ਯਾਤਿ ਸੈਵ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਯੈਵ ਪ੍ਰਾਲੇਯਕਣਿਕਾ ਸੈਵ ਤਾਪੇ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਮ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਮ੍ਰਿਯੇ ਨ ਚ ਜੀਵਾਮਿ ਨਾਹਂ ਸਨ੍ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ ਨ ਖਮ੍ । ਅਹਂ ਨਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚਿਦ੍ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਜੀਵੋ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ
ਮੈਂ ਨਾ ਮਰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਨਾ ਮੈਂ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ, ਨਾ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿ 'ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ', ਤਾਂ ਜੀਵ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਲੇਪਕੋ ऽਹਮ੍ ਅਜਰੋ ਨੀਰਾਗਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਵਾਸਨਃ । ਨਿਰ੍ਮਲੋ ऽਸ੍ਮਿ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ
ਮੈਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹਾਂ, ਬੁਢਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਮੋਹ-ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਸ਼ਾਂਤ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਂ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਜੀਵ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਹਮ੍ ਅਨ੍ਤਾਦਿਰਹਿਤਸ਼੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਬੁਦ੍ਧੋ ऽਜਰਾਮਰਃ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਮਸਮਾਭਾਸ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ
ਮੈਂ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਜਾਗਰੂਕ, ਬੁਢਾ ਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਜੀਵ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਚਿਦ੍ਦੀਪੋ ऽਹਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਮ੍ । ਕੇ ਤੇ ਮੇ ਜਨ੍ਮਮਰਣੇ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ
ਮੈਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਜੋਤ ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਜਦ ਇਹ ਸੋਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਕਿ 'ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਕੀ ਹਨ?', ਤਾਂ ਜੀਵ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤृਣੇ ऽਗ੍ਨਾਵ੍ ਅਮ੍ਬਰੇ ਭਾਨੌ ਨਰਨਾਗਾਮਰੇषੁ ਚ । ਯਚ੍ ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਤਦ੍ ਏਵੇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਕ ਇਵ ਸ਼ੋਚਤਿ
ਘਾਹ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ — ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਜਿਸ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਸਭ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੌਣ ਦੁਖੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਤਿਰ੍ਯਗ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮ੍ ਅਧਸ੍ਤਾਨ੍ ਮੇ ਵ੍ਯਾਪਕੋ ਮਹਿਮਾ ਚਿਤਃ । ਅਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਵਿਲਾਸਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵੇਤਿ ਕ ਇਵ ਕ੍ਸ਼ਯੀ
ਮੇਰੀ ਚੇਤਨਾ ਸਿੱਧੀ, ਉਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ — ਇਸ ਦੀ ਅੰਤਹੀਣ ਲੀਲਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਫਿਰ ਕੌਣ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤਮਹਾਤਾਪਾਂ ਪਰਾਂ ਨਿष੍ਠਾਮ੍ ਅਹਂ ਗਤਃ । ਅਥ ਕੋ ऽਯਮ੍ ਅਹਂ ਨਾਮ ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋਦਿਤਃ
ਮੈਂ ਸੰਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਠੰਢਕ ਦੀ ਉੱਚੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਫਿਰ ਇਹ 'ਮੈਂ' ਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਝੂਠੀ ਧਾਰਨਾ ਵਜੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਅਜੇਨਾਤ੍ਮਾ ਕਿਲ ਜ੍ਞਾਤੋ ਯਦ੍ ਅਹਂ ਬੁਦ੍ਧ ਈਸ਼੍ਵਰਃ । ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਜਲੇਨੇਵ ਜਲਾਰ੍ਣਵੇ
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਤਮਾ ਅਜਨਮ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਮੈਂ ਜਾਗਰੂਕ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ; ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ੋਭਂ ਸਮਤਾਂ ਗਤਮ੍ । ਜਲਮ੍ ਊਰ੍ਮਿਵਪੁਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਂ ਸੋਮ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਇਵਾਗਤਮ੍
ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਸਮਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਂਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰਹਙ੍ਕਾਰਰੂਪੋ ऽਸ੍ਮਿ ਗਲਿਤੋ ऽਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਃ । ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਾਮਿ ਮृਗਤृष੍ਣੇਵ ਪ੍ਰਾਵृषਿ
ਮੈਂ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਘਟਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਸਦਾ ਲਈ ਅਟੱਲ ਹਾਂ; ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਢਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਖੇ ਮੀਂਹ ਪੈਣ 'ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵृਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਚਿਰਾਯੈਵ ਜਾਤੋ ऽਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਜਵਪੁਰ੍ ਮਹਾਨ੍ । ਇਤਿ ਜਾਨਨ੍ ਭृਸ਼ਂ ਜੀਵੋ ਬਦ੍ਧੋ ऽਪਿ ਨ ਨਿਬਧ੍ਯਤੇ
ਮੈਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਾਂ, ਅਜਨਮਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੀਵ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਨ ਮੇ ਬਨ੍ਧੋ ਨ ਮੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਨਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਨ ਚੇਤਰਤ੍ । ਯਥਾਭੂਤਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਇਤਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ
ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਬੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ; ਨਾ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ; ਜਿਵੇਂ ਜਿਹੜਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੋਈ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।