ਸ੍ਵਸ੍ਥḫ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹृਤਿਵਸ਼ਾਚ੍ ਚੇਤ੍ਯਂ ਚੇਨ੍ ਨ ਚਿਨੋषਿ ਤਤ੍ । ਮੁਕ੍ਤ ਏਵਾਸ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਦੇਹਂ ਮਹਾਸਮਤਯਾਨਯਾ
ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੱਡੀ ਸਮਤਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਿਸਚਿਤ ਮੁਕਤੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਭੋਗਸੁਖਦੁẖਖਾਂਸ਼ੈਰ੍ ਅਨਾਤ੍ਮੀਕृਤਪੂਰ੍ਣਧੀਃ । ਆਤ੍ਮਾਰਾਮੋ ਮੁਨਿਸ੍ ਤਿष੍ਠੇਤ੍ ਤਨ੍ ਮੁਕ੍ਤਤ੍ਵਮ੍ ਉਦਾਹृਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਗਿਆਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦੇ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯ੍ ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਵਾ ਗृਹਸ੍ਥੋ ਵਾਥ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕਃ । ਸਸ਼ਰੀਰੋ ऽਸ਼ਰੀਰੋ ਵਾ ਭਵਤ੍ਵ੍ ਏਵਮ੍ਮਤਿḫ ਪੁਮਾਨ੍
ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਜਾਂ ਭਿਖਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਦੇ, ਮਨ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸੁਖਦੁẖਖੈਰ੍ ਅਨਾਲੀਢਾ ਸਂਵਿਦ੍ ਭਵਤਿ ਚੇਤ੍ ਸਮਾ । ਅਸਂਵਿਦ੍ ਇਵ ਤਦ੍ ਦੇਹੋ ਯਤ੍ ਕਰੋਤਿ ਕਰੋਤੁ ਤਤ੍
ਜੇ ਚੇਤਨਾ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਮृਗਤृष੍ਣੋਪਮੇ ਦੇਹੇ ऽਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿ ਤਤੇ ਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਭਾਵਾਭਾਵਭ੍ਰਮੇ ऽਸਤ੍ਯੇ ਸੁਖਦੁẖਖਕ੍ਰਮẖ ਕੁਤਃ
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਰਗਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਆਤਮ ਵਿਚ ਜਖਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਹੋਣ-ਅਣਹੋਣ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵਿਚ ਸੱਚਾਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਲੜੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਝੂਠਾ ਹੈ?
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਪਨਾਮੇਦਮ੍ ਅਚਿਦਾਭਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਕਮ੍ । ਅਤਸ਼੍ ਚਾਸਮ੍ਭਵਦ੍ਵੇਦ੍ਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਮਲਂ ਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਤਹੀਨ ਜੜਤਾ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਆਤਮ ਨੂੰ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜਾਗ੍ਰਤੋ ਜੀਵਤਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯਚਯਨਾਦ੍ ਅਸ੍ਖਲਚ੍ਚਿਤੇਃ । ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਯੋਪਲਕੋਸ਼ਾਭਾ ਸਾ ਤੁਰ੍ਯਂ ਸਾ ਵਿਮੁਕ੍ਤਤਾ
ਜਾਗਦੇ ਤੇ ਜੀਵਦੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਮਨ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਨਣ ਦੇ ਪਰਤ ਵਾਂਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਚੌਥਾ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਏਵੇਦਂ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਾਤ੍ਮੋਪਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਜਗਨ੍ ਮਿਥ੍ਯਾਨੁਭਵਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਛਿਨ੍ਨਸ਼ਿਰਾ ਇਵ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਝੂਠਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਿਰ ਵਿੱਹੂਣ ਸਰੀਰ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਤਤ ਵਿਚ ਕਲਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਨ੍ ਮਿਥ੍ਯਾ ਤਤ੍ ਕ੍ਵ ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮ ਕ੍ਵ ਸਤ੍ਯਾ ਮਰੁਵਾਰਿਤਾ । ਅਤੋ ऽਸਂਵੇਦਨਾਦ੍ ਏਵ ਭ੍ਰਮਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਜਿੱਥੇ ਅਸਲ ਸਵਭਾਵ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਝੂਠਾ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਦਾ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਸਲ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਿਰਫ਼ ਨਾ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਭਟਕਣਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਚਯਨਾਜ੍ ਜਗਤ੍ਸਂਸृਤਿਵਿਭ੍ਰਮਃ । ਅਸ੍ਯੈਵਾਚਯਨਾਨ੍ ਨਾਹਂ ਨ ਜਗਨ੍ ਨ ਚ ਵਿਭ੍ਰਮਃ
ਸਿਰਫ਼ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੇ ਇਕੱਠ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਇਕੱਠ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਾ 'ਮੈਂ' ਰਹਿੰਦਾ, ਨਾ ਸੰਸਾਰ, ਤੇ ਨਾ ਭਟਕਣ।
ਦ੍ਰਵਂ ਸ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਮ੍ਬੁ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਲੇਖਾ ਇਵੋਪਲਃ । ਸ੍ਵਮ੍ ਇਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਇਵ ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਂ ਚੇਤਯਤੇ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਤਰਲਤਾ, ਪੱਥਰ ਵਿਚ ਲਕੀਰ, ਜਾਂ ਗੰਨੇ ਵਿਚ ਮਿੱਠਾਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣਾ ਸਵਭਾਵ ਸੰਸਾਰ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
ਯਥੌष੍ਣ੍ਯਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਸ੍ ਤੁਹਿਨਂ ਚ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਨਭਸ੍ਵਾਨ੍ ਦ੍ਰਵਮ੍ ਅਬ੍ਧਿਰ੍ ਏਵਮ੍ । ਅਨਨ੍ਯਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਇਵਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਦਸ੍ ਤਤ੍ ਤੁ ਨ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਤਜ੍ਜ੍ਞਃ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿਚ ਗਰਮੀ, ਹਿਮ ਵਿਚ ਠੰਡ, ਹਵਾ ਵਿਚ ਹਿਲਚਲ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਤਰਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਕ ਸਵਭਾਵ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਵੱਖਰਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਅਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਆਤ੍ਮਨੈਵਾਤ੍ਮਨੋ ਲੇਪẖ ਕ ਇਵ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਥਂ ਕਿਲ । ਅਤੋ ਨਿਰ੍ਲੇਪ ਏਵਾਤ੍ਮਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਯਾਤ੍ਯਸਮ੍ਭਵਾਤ੍
ਆਤਮਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲਗ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ? ਇਸ ਲਈ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਸਪ੍ਰਸ਼ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਵਾਸਨਾਦਿਵਿਕਲ੍ਪੋ ऽਸ੍ਤਿ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਨਾਤ੍ਮਨਃ । ਆਤ੍ਮੈਵ ਵਾਸਨਾਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਜਲਮ੍ ਏਵ ਯਥੋਰ੍ਮਯਃ
ਵਾਸਨਾ ਆਦਿ ਵੱਖਰੇ ਭਾਵ ਜ਼ਰੂਰ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ; ਆਤਮਾ ਹੀ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਾ ਦੇਹੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਯਾ ਸ੍ਫੁਰਦ੍ਭਾਵਵਿਕਾਰਿਤਾਮ੍ । ਧਤ੍ਤੇ ऽਭਾਵਵਿਕਾਰੋ ऽਪਿ ਤਰਙ੍ਗਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਪਯਃ
ਆਤਮਾ, ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਖੁਦ ਬਦਲਦੀ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਲਹਿਰਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਵਿਕਾਰੋ ऽਪਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯ ਵਿਕਾਰਕਲਨਾਂ ਮੁਧਾ । ਵਿਕਾਰੀਵ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈḫ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍
ਆਤਮਾ ਬਦਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਬਦਲਦੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਰਾਜਨ੍ ਯਦ੍ ਵਿਕਾਰੋ ऽਵਿਕਾਰਿਣਃ । ਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਤਦ੍ ਵਿਚਾਰਯ
ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਵੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਟੱਲ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਝੂਠ ਹੈ; ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਸੋਚੋ।
ਕਟਕਾਦਿ ਯਥਾ ਹੇਮ੍ਨੋ ਵਿਵਰ੍ਤਾਦਿ ਤਥਾਤ੍ਮਨਃ । ਨ ਵਿਕਾਰੋ ऽਵਿਕਾਰਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਨਾਸ਼ਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੜਾ ਆਦਿ ਗਹਨੇ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਨ ਵਿਕਾਰੋ ਯਥੋਰ੍ਮਿਤ੍ਵਂ ਵਾਰ ਏਵਂ ਜਗਚ੍ ਚਿਤਃ । ਅਸਤ੍ਯਾਲੋਕਨਾਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਦृष੍ਟੇਰ੍ ਏਵ ਨ ਵਸ੍ਤੁਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਰੂਪ-ਬਦਲੀ ਨਹੀਂ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚਿੱਤ ਦੀ ਕੋਈ ਰੂਪ-ਬਦਲੀ ਨਹੀਂ; ਭੁੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਝੂਠੀ ਦਿੱਖ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾਙ੍ਗਦਤ੍ਵਾਦ੍ ਦਣ੍ਡਤ੍ਵਂ ਗਤੇ ਹੇਮ੍ਨਿ ਨ ਸ਼ੋਚ੍ਯਤੇ । ਮृਤਮ੍ ਅਙ੍ਗਦਹੇਮੇਤਿ ਨ ਵਿਕਾਰਾਦ੍ਯ੍ ਅਪੀਤਿ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਪਿਘਲਣ 'ਤੇ ਕੜਾ ਜਾਂ ਡੰਡਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰੂਪ ਲਈ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਨਾ ਤਾਂ ਕੜਾ ਮਰਿਆ, ਨਾ ਸੋਨਾ, ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਥਾਮ੍ਬਰਤ੍ਵਾਤ੍ ਕੁਡ੍ਯਤ੍ਵੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸ਼ੋਚਨਮ੍ । ਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਵ੍ਯੋਮਸਂਵਿਦ੍ ਵੈ ਮृਤਾ ਸਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਧੀਮਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਕੰਧ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੰਧ ਟੁੱਟਣ 'ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਸਮਝਦਾਰ ਲਈ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕੰਧ ਮਿਟਣ 'ਤੇ ਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਦੇਹਸਂਵਿਤ੍ ਖਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਖਸਂਵਿਦ੍ ਦੇਹਸਂਵਿਦਮ੍ । ਯਦਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤਦ੍ ਧਰ੍षਵਿषਾਦਾਨਾਂ ਕ ਆਗਮਃ
ਜੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਬਣ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸਰੀਰ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਿਰਭੈ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਘਾਟ ਜਾਂ ਲਾਭ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਚੇਤਨਮ੍ ਆਭਾਸਸ੍ ਸਂਵਿਦ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯੇ । ਭਾਵਾਨਾਂ ਸਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਜਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵਨਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਟਕਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ, ਬਦਲਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਬਲੇਨ ਸ੍ਵਚਮਤ੍ਕृਤ੍ਯਾ ਨੂਨਂ ਨੀਤੇ ਚਿਰੋਦਯਮ੍ । ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਤ੍ਵੇ ਹृਦਯੇ ਕੁਤੋ ਜੀਵਸ੍ਯ ਸਂਸृਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਅਸਚਰਜ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਦਿਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਲਈ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸ੍ਵਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਸਾਧ੍ਯੇ ਸਂਸृਤਿਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਯਤ੍ ਸਂਰਮ੍ਭ ਉਪਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅਜੀਬ ਰੂਹੀ ਚੋੜ-ਚੋੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੋਪਸ਼ਮਨਂ ਜੀਵੋ ਯẖ ਕੁਰੁਤੇ ਬਲਾਤ੍ । ਜਡਤ੍ਵਮ੍ ਅਵ੍ਰਜਨ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛਸ੍ ਸ ਤੀਰ੍ਣੋ ਭਵਸਾਗਰਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਹਲਚਲ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਸਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਰਹਿ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਵਿਚ੍ਚਾਪਲਜੇਯਂ ਵਸ੍ ਸਂਸृਤਿਰ੍ ਭਵਬਨ੍ਧਨੀ । ਸ਼ਮਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸ਼ਮਾਦ੍ ਏਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਕੁਰੁ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਇਹ ਬੇਚੈਨੀ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਗਿਰਫ਼ਤ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਠੰਢੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਪਾ।
ਯੈਵ ਸਂਵਿਚ੍ ਛਮਂ ਯਾਤਿ ਸੈਵ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਯੈਵ ਪ੍ਰਾਲੇਯਕਣਿਕਾ ਸੈਵ ਤਾਪੇ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਮ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਮ੍ਰਿਯੇ ਨ ਚ ਜੀਵਾਮਿ ਨਾਹਂ ਸਨ੍ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ ਨ ਖਮ੍ । ਅਹਂ ਨਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚਿਦ੍ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਜੀਵੋ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ
ਮੈਂ ਨਾ ਮਰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਨਾ ਮੈਂ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ, ਨਾ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿ 'ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ', ਤਾਂ ਜੀਵ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਲੇਪਕੋ ऽਹਮ੍ ਅਜਰੋ ਨੀਰਾਗਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਵਾਸਨਃ । ਨਿਰ੍ਮਲੋ ऽਸ੍ਮਿ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ
ਮੈਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹਾਂ, ਬੁਢਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਮੋਹ-ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਸ਼ਾਂਤ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਂ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਜੀਵ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।