ਅਥਾਗਤ੍ਯ ਯਮਂ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਅਪृਚ੍ਛਤ੍ ਸਂਸ਼ਯਚ੍ਛਿਦਮ੍ । ਕਿਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਮਿ ਭੋਕ੍ਤੁਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਜਂ ਪ੍ਰਭੋ
ਫਿਰ ਮੌਤ ਯਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਜੀਵ ਨੂੰ ਖਾ ਸਕਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਕਿਉਂ ਹਾਂ?'
ਮृਤ੍ਯੋ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਛਕ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਏਕੋ ਮਾਰਯਿਤੁਂ ਬਲਾਤ੍ । ਮਾਰਣੀਯਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਤਤ੍ਕਰ੍ਤॄਣੀਹ ਨੇਤਰਤ੍
ਮੌਤ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਮਾਰਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ; ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਹਨ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਏਤਸ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਮਾਰਣੀਯਸ੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ । ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਵਿਚ੍ਛ ਤੇषਾਂ ਤ੍ਵਂ ਸਾਹਾਯ੍ਯੇਨੈਨਮ੍ ਅਤ੍ਸ੍ਯਸਿ
ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਲੱਭ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਖਾ ਸਕੇਂਗੀ।
ਤਤਸ੍ ਸ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਬਭ੍ਰਾਮ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਵੇषਣਾਦृਤਃ । ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਦਿਗਨ੍ਤਾਂਸ਼੍ ਚ ਸਰਾਂਸਿ ਸਰਿਤੋ ਦਿਸ਼ਃ
ਫਿਰ ਮੌਤ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਲੱਭਣ ਦੀ ਲਗਨ ਨਾਲ, ਇਲਾਕਿਆਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਝੀਲਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੀ ਫਿਰੀ।
ਵਨਜਙ੍ਗਲਜਾਲਾਨਿ ਸ਼ੈਲਾਮ੍ਭੋਧਿਤਟਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਦ੍ਵੀਪਾਨ੍ਤਰਾਣ੍ਯ੍ ਅਰਣ੍ਯਾਨਿ ਨਗਰਾਣਿ ਪੁਰਾਣਿ ਚ
ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ, ਬਨ, ਪਹਾੜਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ, ਦੂਰ ਦੇ ਟਾਪੂਆਂ, ਵਿਰਾਨਿਆਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਭਦੀ ਫਿਰੀ।
ਗ੍ਰਾਮਾਨ੍ ਅਖਿਲਰਾष੍ਟ੍ਰਾਣਿ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਗਹਨਾਨਿ ਚ । ਏਵਂ ਭੂਮਣ੍ਡਲਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਨ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਉਹ ਪਿੰਡਾਂ, ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਤੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਰੇਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
ਤਾਨ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ਜਕਰ੍ਮਾਣਿ ਲਬ੍ਧਵਾਨ੍ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਉਦ੍ਯਤਃ । ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰਮ੍ ਇਵ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਦ੍ਰਿਮ੍ ਇਵਾਪਰਃ
ਮੌਤ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਦੇ ਕੰਮ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਐਸਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਬਾਂਝ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੋਵੇ।
ਸਮਪृਚ੍ਛਦ੍ ਅਥਾਗਤ੍ਯ ਯਮਂ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਕੋਵਿਦਮ੍ । ਪਰਾਯਣਂ ਹਿ ਪ੍ਰਭਵਸ੍ ਸਨ੍ਦੇਹੇष੍ਵ੍ ਅਨੁਜੀਵਿਨਾਮ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਜੀਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਖਰੀ ਆਸਰਾ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਜਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕ੍ਵ ਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਵਦ ਪ੍ਰਭੋ । ਧਰ੍ਮਰਾਜੋ ऽਥ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸੁਚਿਰਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਇਦਮ੍
ਮੌਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਪ੍ਰਭੂ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਦੱਸੋ?' ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਲੰਮੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬੋਲਿਆ:
ਆਕਾਸ਼ਜਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਮृਤ੍ਯੋ ਸਨ੍ਤਿ ਨ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ । ਏष ਹ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ਜੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਜਾਤਃ ਖਾਦ੍ ਏਵ ਕੇਵਲਾਤ੍
ਮੌਤ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਦੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਿਰਫ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਾਦ੍ ਏਵ ਯੋ ਜਾਤਸ੍ ਸ ਵ੍ਯੋਮੈਵਾਮਲਂ ਭਵੇਤ੍ । ਸਹਕਾਰੀਣਿ ਨੋ ਸਨ੍ਤਿ ਕਾਰਣਾਣ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਉਹ ਖੁਦ ਪਵਿੱਤਰ ਆਕਾਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਸਹਾਇਕ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੇਨਾਸ੍ਯ ਨ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਕਰ੍ਮਣਾ । ਅਸ੍ਤਿ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਸੁਤਸ੍ਯੇਵ ਤਥਾਜਾਤਾਕृਤੇਰ੍ ਇਵ
ਉਸ ਦਾ ਪਿਛਲੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਰਤਾ ਭੀ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਂਝ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਜਿਸ ਦੀ ਕਦੇ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਜਾਤ ਏਵੈष ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ ਅਜ ਏਵ ਚ । ਨੈਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਸ੍ਤਿ ਨਭਸੀਵ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਃ
ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਦਾ ਅਜਨਮਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਤੇ ਅਜਨਮ ਹੀ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਕੋਈ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦਰਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨੈਤਦ੍ ਅਸ੍ਯਾਵਸ਼ਂ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਭਾਵਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਣਃ । ਅਦ੍ਯ ਤਾਵਦ੍ ਅਨੇਨਾਨ੍ਯਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਸਞ੍ਚਿਤਮ੍
ਉਸਦਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਐਸਾ ਕੋਈ ਕਰਮ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਮ ਇਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਏष ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਵਿਸ਼ਦਾਕਾਸ਼ਰੂਪਿਣਿ । ਸਮਾਧੌ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਨ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਉਹ ਖੁਦ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਪਟਾਰੀ ਦੀ ਜਿਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਨਿਰੋਲ ਅਸਮਾਨ ਵਰਗਾ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਾਨਿ ਨ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯ ਕਰੋਤਿ ਨੋ । ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਏषੋ ऽਤ੍ਰ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਕਾਸ਼ਮਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਉਸਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ-ਅਸਮਾਨ ਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ऽਸ੍ਯ ਯਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਚਾਸ੍ਮਦਾਦਿਭਿਃ । ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ऽਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ ਏਵੈਤਨ੍ ਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਕਰ੍ਮਧੀਃ
ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹਲਚਲ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਰਮ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਰਮ ਦੀ ਕੋਈ ਧਾਰਨਾ ਨਹੀਂ।
ਦੇਹੋ ऽਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ऽਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ ਨੈष ਵੇਤ੍ਤਿ ਪਰਾਤ੍ ਪਦਾਤ੍ । ਭਿਨ੍ਨਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਤ੍ਮੀਯਂ ਚਿਤ੍ਸ੍ਤਮ੍ਭੇ ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾਮ੍
ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਸਾਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਆਪਣੇ ਹੀ ਥੰਮ੍ਹ ਵਿਚੋਂ ਬਣੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਅਨੁਤ੍ਕੀਰ੍ਣਾ ਯਥਾ ਸ੍ਤਮ੍ਭੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾ । ਤਥੈष ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਭੂਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੋ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਮੂਰਤੀ ਅਜੇ ਕਦੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਥੰਭ ਵਿਚੋਂ ਉਕੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।
ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਪਯਸਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਚ ਯਥਾਮ੍ਬਰੇ । ਮਾਰੁਤੇ ਚ ਯਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ ਤਥੈष ਪਰਮੇ ਪਦੇ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਤਰਲਤਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਖਾਲੀਪਣ, ਤੇ ਹਵਾ ਵਿਚ ਹਿਲਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯਤਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਸਞ੍ਚਿਤਾਨਿ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਨ ਪੂਰ੍ਵਾਣ੍ਯ੍ ਏਵ ਤੇਨੇਹ ਨ ਸਂਸਾਰਵਸ਼ਂ ਗਤਃ
ਇਸ ਦੇ ਕੋਲ ਨਾ ਤਾਂ ਹੁਣ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਦੀ ਸੰਚਿਤੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਇੱਥੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
ਸਹਕਾਰਿਕਾਰਣਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵੇ ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ । ਨਾਸੌ ਸ੍ਵਕਾਰਣਾਦ੍ ਭਿਨ੍ਨੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਹਾਇਕ ਕਾਰਣਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਨਿਰ੍ਮਲਾਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਦ੍ਵਿਜ ਏष ਸ੍ਵਯਮ੍ਭਵਃ । ਕਰ੍ਤਾ ਨ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯ ਕਥਮ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯਤੇ ਵਦ
ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨਿਰਮਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਨਾ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕਰਤਾ ਸੀ, ਨਾ ਹੁਣ; ਦੱਸ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯਦੈष ਕਲਨਾਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਮृਤ੍ਯੁਨਾਮ੍ਨੀਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ । ਤਦੈਵ ਰਹਿਤੋ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਮਰਿष੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ।
ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਮਾਨ੍ ਅਹਮ੍ ਅਯਮ੍ ਇਤਿ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਸ ਪਾਰ੍ਥਿਵੋ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਸ ਚ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਪੱਕਾ ਯਕੀਨ ਹੋਵੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹਾਂ', ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਇਕਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਏष ਤ੍ਵ੍ ਅਪਾਰ੍ਥਿਵਾਕਾਰਸ਼੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਿਜ੍ਞਾਨਰੂਪਵਾਨ੍ । ਦृਢਰਜ੍ਜ੍ਵੇਵ ਗਗਨਂ ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਨੈਵ ਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਧਰਤੀ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਭਗਵਞ੍ ਜਾਯਤੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਃ ਕਥਂ ਨਾਮ ਵਦੇਤਿ ਮੇ । ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਯਃ ਕਥਂ ਸਨ੍ਤਿ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਵਦ ਵਾ ਕਥਮ੍
ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ ਜੀ, ਇਹ ਖਾਲੀਪਣ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ?
ਨ ਕਦਾਚਨ ਜਾਤੋ ऽਸੌ ਨ ਚ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਦਾਚਨ । ਦ੍ਵਿਜਃ ਕੇਵਲਵਿਜ੍ਞਾਨਭਾਮਾਤ੍ਰਂ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਦੇ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਉਹ ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਝ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤੌ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਜਰਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਤ੍ਮੈਵ ਕੇਵਲਮ੍
ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਲੈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ; ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤ, ਨਾਂ ਢੁਕਣ ਵਾਲਾ, ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚੇਤ੍ਯਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਣੂਨਾਮ੍ ਅਣੁ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਤ੍ । ਤਥਾ ਤਦ੍ ਅਣੁ ਯੇਨਾਸ੍ਯ ਨਿਕਟੇ ऽਦ੍ਰਿਨਿਭਂ ਨਭਃ
ਇਹ ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਵੇਖੀਏ, ਇੰਝ ਹੀ ਉਹ ਸੁਖਮਤਾ ਹੈ।