ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਗਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਏਕ ਏਵ ਯਥਾ ਗਿਰਿਃ । ਬੀਜਂ ਫਲਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਤ੍ਰਾਨ੍ਯਤਾਸ੍ਤਿ ਨੋ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਬੀਜ ਤੋਂ ਫਲ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਵਟਤਾ ਵਟਧਾਨਾਯਾਂ ਯਾਦृਕ੍ਕਾਲੋਦਯਾ ਯਥਾ । ਤਥਾ ਜਡਾਜਡੇਯਂ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਚਿਨ੍ਮਯਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਵਟ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਵਟ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਜੜ ਅਤੇ ਅਜੜ ਰੂਪ ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਕਾਰਰਾਸ਼ਿਰੂਪੇਣ ਭੂਰਿਭਾਵਵਿਕਾਰਿਣਾ । ਆਭਾਸ ਏਵ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇਨੇਵ ਮਨੋ ਨृਪ
ਮਹਾਰਾਜ, ਮਨ ਸਿਰਫ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਝਲਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ।
ਸ਼ੈਲਾਦ੍ਯਾਕਾਰਤਾ ਸ੍ਥੂਲਾ ਯਥਾਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯਾ ਸਤ੍ਯਾ ਵਾ ਤਥਾ ਵਦ ਪੁਨਰ੍ ਮਮ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਆਦਿ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਕਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸੱਚ ਜਾਂ ਝੂਠ ਹੋਵੇ, ਦਿਸਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੁੜ ਦੱਸੋ।
ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਤਤਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍ । ਅਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਭਾਸਮ੍ ਆਸੀਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕਸਾਰ, ਸ਼ਾਂਤ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਟੱਲ, ਅੰਤਹੀਣ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਦੇ ਹੈ; ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਗੇ ਵੀ ਰਹੇਗਾ।
ਯਨ੍ ਨੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਧੋ ਨਾਸ਼ਾ ਨ ਤਮੋ ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਮ੍ । ਨੇਤਰਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਚ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਸਦੈਵ ਚ
ਜੋ ਨਾ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਨਾ ਹੇਠਾਂ, ਨਾ ਨਾਸ ਹੈ, ਨਾ ਹਨੇਰਾ, ਨਾ ਚਾਨਣ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ; ਪਰ ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇ ਸਦਾ ਲਈ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੈਕਾਤ੍ਮਨਾ ਤੇਨ ਪਰਮੇਣੇਸ਼੍ਵਰੇਣ ਨਃ । ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਮਧ੍ਯਮੁਕ੍ਤੇਨ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ਼੍ ਚੇਤਿਤਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਚੇਤਨ ਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਇਕਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਪ ਹੀ ਉਪਜਿਆ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਾਤ੍ਮਾ ਮਨੋਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ ਅਜਸ੍ ਤਤਃ । ਤੇਨ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਵ੍ਯੋਮ ਮਨਸੇਦਂ ਬृਹਦ੍ਵਪੁਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਛਾ ਰੂਪ ਆਤਮਾ, ਅਜਨਮਾ ਮਨ ਦੀ ਮੂਰਤ ਬਣੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਹ ਵੱਡਾ ਆਕਾਸ਼—ਮਨ ਦਾ ਆਕਾਸ਼—ਸੋਚਿਆ ਗਿਆ।
ਮਨੋਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋਰ੍ ਘਨਤਯਾ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨḫ ਪਵਨਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ । ਮਨੋਵ੍ਯੋਮਾਨਿਲਾਸ਼੍ਲੇषਾਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਬੁਦ੍ਧਵਾਂਸ੍ ਤਤਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹੀ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹਵਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਹਿਲਦੀ ਹੈ। ਮਨ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਚਾਨਣ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤੇਜੋऽਂਸ਼ਭਾਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ ਚਤੁष੍ਟਯਪਿਣ੍ਡੋ ऽਥ ਮਨਸੋ ऽਣ੍ਡਤਯੇਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਫਿਰ ਚਾਨਣ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਪਾਣੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗੁੰਡੀ, ਮਨ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਡਾ ਵਜੋਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਣ੍ਡਂ ਤਤ੍ ਪਾਦ੍ਮਜਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪਸ਼੍ਯ ਰੋਦਸੀ । ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵ੍ ਅਵਯਵਾਭਾਸਂ ਮੇਰ੍ਵਾਦੀਦਂ ਮਹਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਡਾ, ਜੋ ਕਮਲ-ਆਸਨ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਪੂਰਾ ਹੋ ਕੇ ਅਸਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਗਤ੍ਤਯੇਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਪਨ੍ਦੈਰ੍ ਭਾਵਵਿਕਾਰਾਦ੍ਯੈਸ੍ ਸਵਿਕਾਰਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਪੂਰ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿਲਚਲਾਂ ਤੇ ਰੂਪ-ਬਦਲਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਬਦਲਾਅ ਵਾਲੀ ਲਗਦੀ ਹੈ।
ਏਕੈਵਾਨੇਕਰੂਪੇਵ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇ ਯਥਾ । ਸਰਿਤ੍ ਤਥੈਵ ਵਲ੍ਲੀਤ੍ਵੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਸ੍ਵਸ੍ਥੈਵ ਬੀਜਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀਜ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਵੱਲੀ ਬਣ ਕੇ ਵਧੇ।
ਪਾਲੀਵਤਾਨਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਕੁਮ੍ਭਸ੍ਯ ਕੋਟਰੇ । ਤਥਾਪਾਰਸ੍ਯ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋ ਜਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਹਿ
ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੋਹਾਂ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ ਦੇ ਅਸীম ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰਾਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਚਿਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਕੋਟਰਗਤਾ ਇਮਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਪਰਮ੍ਪਰਾਃ । ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਪਰਿਣਾਮਿਨ੍ਯੋ ਜਲਕੋਸ਼ੇ ਯਥੋਰ੍ਮਯਃ
ਚਿੱਤ-ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਤੇ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਥਾ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯਾ ਤਮਸਿ ਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਕਿਮ੍ ਅਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਤਥਾ ਜਗਦ੍ ਅਹਂ ਚੇਤਿ ਚਿਤਾਸਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਤੇ 'ਮੈਂ' ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਸਿਰਫ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਤਮਸ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਧੇ ਚਕ੍ਰਕਾਦ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਤਥਾਦਿਸਰ੍ਗੇ ऽਯਮ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯਂ ਚਿਤੋਹ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਵੀ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਚੱਕਰ ਆਦਿ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਘਨਸ੍ਯ ਮਹਾਸ਼ਕ੍ਤੇਰ੍ ਯਦ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਨਮ੍ । ਤਤ੍ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾਦਿਨਾਮੇਹ ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਨ੍ਨ੍ ਅਤਚ੍ ਚ ਤਤ੍
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਵੱਡੀ, ਗੂੜ੍ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮੂਲਤ: 'ਪਦਾਰਥ' ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਝੂਠ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਕੁਝ।
ਬृਂਹਿਤਾ ਭਰਿਤਾਕਾਰਾ ਸਤ੍ਤੈਕਾ ਪਾਰਮਾਤ੍ਮਿਕੀ । ਆਭਾਸੈḫ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਅਬ੍ਧਿਰ੍ ਊਰ੍ਮ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ ਯਥਾ
ਇੱਕੋ ਪਰਮ ਸਤ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਮਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਭਾਵਯਨ੍ । ਯਸ੍ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤੇਚ੍ਛਂ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਵਚਸ੍ ਸੁਖੀ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥਵਿਮੁਕ੍ਤੇਨ ਭਾਵੇਨਾਭਾਵਰੂਪਿਣਾ । ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਨਿਰਾਲਮ੍ਬਂ ਚਿਚ੍ਛਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਤਿ ਭਾਵਯੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ 'ਮੈਂ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਸਤੀਤਵ-ਰਹਿਤ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਲੀ, ਨਿਰਸਹਾਰਾ ਤੇ ਚਿੱਤ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ — ਇਉਂ ਸੋਚੋ।
ਇਦਂ ਰਮ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਨੇਤਿ ਬੀਜਂ ਤੇ ਦੁẖਖਸਨ੍ਤਤੇਃ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਾਮ੍ਯਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਗ੍ਧੇ ਦੁẖਖਸ੍ਯਾਵਸਰẖ ਕੁਤਃ
ਇਹ ਸੋਚ ਕਿ 'ਇਹ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ' — ਤੇਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਬੀਜ ਸਮਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਰਾਜਨ੍ ਭਾਵਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਰਮ੍ਯਾਰਮ੍ਯਵਿਭਾਗਿਤਾ । ਪੌਰੁषਾਤਿਸ਼ਯੇਨਾਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵੇਨੈਵਾਸ਼ੁ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਦੀ ਵੰਡ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਇਹ ਵੰਡ ਛੇਤੀ ਆਪ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਭਾਵਨੇਨ ਭਾਵਾਨਾਂ ਕਰ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਮਕਾਨਨਮ੍ । ਪਰਂ ਸਮੇਤ੍ਯ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਵਿਸ਼ੋਕਤਰ ਆਸ੍ਸ੍ਵ ਭੋਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਾਜੇ, ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਟਿਕ ਕੇ ਬੈਠੋ।
ਭਰਿਤਭੁਵਨਾਭੋਗੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਿਭਾਗਬਹਿष੍ਕृਤੋ ਗਲਿਤਕਲਨੋਲ੍ਲਾਸੋਲ੍ਲਾਸੀ ਵਿਕਾਸਵਿਲਾਸਵਾਨ੍ । ਨਵਨਵਮ੍ ਅਜੋ ਵृਦ੍ਧੋ ऽਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਚਿਰਾਯ ਨਿਰਾਮਯਸ੍ ਸਮਸਮਸਿਤਸ੍ਵਚ੍ਛਾਭੋਗੋ ਭਵਾਭਯਚਿਦ੍ਵਪੁਃ
ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਟ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਸਦਾ ਨਵਾਂ, ਅਜਨਮਾ, ਪੁਰਾਣਾ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੱਤ-ਰੂਪ ਸਰੀਰ ਭਵ-ਭੈ ਤੋਂ ਨਿਡਰ ਹੈ।
ਯਥਾਵਰ੍ਤਾ ਜਲਭਰੇ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਨਿ ਵਾ ਮਣੌ । ਯਥੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇषੁ ਵਿषਯਾ ਯਥਾਲੋਕਸ਼੍ ਚ ਤੇਜਸਿ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਜਵੇਂ ਮਣੀ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਵੇਂ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂਆਂ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—
ਯਥਾ ਤृਣਾਨਿ ਵਾ ਵਾਯੌ ਦੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਸ੍ਪਨ੍ਦਰੂਪਿਣਿ । ਤ੍ਰਿਜਗਨ੍ਤਿ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਦੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ऽਨੁਭਵਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਲਣ ਸਮਝਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਸੁਖਮ ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਪਛਾਣਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਾਦਯੋ ऽਮ੍ਬ੍ਵਾਦੌ ਤਾਪੇ ਵਾ ਤ੍ਰਸਰੇਣਵਃ । ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਾḫ ਪਦਾਰ੍ਥਾਙ੍ਗੇ ਸਰ੍ਗੌਘਾਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਘਨੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਰਜੀ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਘਣਤਾ ਵਿੱਚ ਇਕਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇ।
ਤਦਾਤ੍ਮਕਾ ਅਤਦ੍ਰੂਪਾਸ੍ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਸ੍ ਤਤ੍ਸਤ੍ਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਅਨਨ੍ਤੇ ਨਾਸ਼ਿਨਸ੍ ਸਰ੍ਗਾ ਬੁਦ੍ਬੁਦਾ ਜਲਧਾਵ੍ ਇਵ
ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਹਸਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਇਮ ਹਨ। ਅਨੰਤ ਵਿੱਚ, ਨਾਸਵੰਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬੁੱਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਕृष੍ਣੇ ਕृष੍ਣਸ੍ ਸਿਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲੋ ਰਕ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤੋ ਯਥਾ ਮਣਿਃ । ਵਰ੍ਣੇ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਾਚ੍ਛਤ੍ਵਾਨ੍ ਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਾਵ੍ ਏਤਿ ਰਞ੍ਜਨਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਥਰ ਕਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਲਾ, ਚਿੱਟੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟਾ, ਲਾਲ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਰੰਗ-ਰਹਿਤ ਸਭਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ—