ਸ਼ਕ੍ਤਯਸ੍ ਸਕਲਾ ਏਵ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਵਟਬੀਜੇ ਵਟਲਤਾਪਤ੍ਤ੍ਰਪੁष੍ਪਫਲਾਦਿਵਤ੍
ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚਿੱਤ-ਮਾਤ੍ਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਹੀ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਟ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿਚ ਵਟ-ਵ੍ਰਖ, ਪੱਤੇ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਆਦਿ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜਡਾਜਡਾਭਿਧੇ ਸ਼ਕ੍ਤੀ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੇਸ੍ ਸ੍ਤ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਸ਼ਕ੍ਤੀਨਾਮ੍ ਉਤ੍ਤਮੇ ਹੇਮ੍ਨਿ ਕਾਠਿਨ੍ਯਦ੍ਰਵਤੇ ਯਥਾ
ਜੋ ਤਾਕਤਾਂ ਜੜ ਤੇ ਅਜੜ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਆਤਮਾ ਦੀਆਂ ਹੀ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਿਚ ਕਠੋਰਤਾ ਤੇ ਪਿਘਲਣ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਵਿषਯਤ੍ਵਮ੍ ਉਪਾਗਤਾ । ਜਾਡ੍ਯਨਾਮ੍ਨੀ ਤਯੋਰ੍ ਏਕਾ ਯਾਸੌ ਭੂਮ੍ਯਾਦਿਰੂਪਿਣੀ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੜਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਪ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨੈषਾ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਨਾਪਿ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਵਿਲੀਯਤੇ । ਸ੍ਵਾਙ੍ਗਭੂਤਾ ਸਤੋ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕਦੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਮਿਟਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਕੇ, ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੇਯਮ੍ ਇਤਿ ਯਸ੍ ਸਰ੍ਪਰਜ੍ਜੁਵਤ੍ । ਅਸਦਭ੍ਯੁਦਿਤੋ ਮੋਹਸ੍ ਸ ਬੋਧੇਨ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਇਆ ਭ੍ਰਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੈषਾ ਭਾਵਵਿਕਾਰਾਖ੍ਯਾਮ੍ ਏਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਦਾਤ੍ਮਨਿ । ਏषਾ ਕਿਲ ਕਣੋਰ੍ਮ੍ਯਮ੍ਬੁ ਪਯਸੀਵ ਚਿਤਿ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ, ਜੋ ਭਾਵਿਕ ਬਦਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ; ਇਹ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਹਿਰ ਜਾਂ ਬੂੰਦ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਸਤੋ ऽਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸਤਸ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਾ ਵਿਕृਤਿਰ੍ ਹਿ ਸਾ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਨ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ
ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਬਦਲਾਅ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੀ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਤਯਾ ਸਤੋ ਰਾਜਨ੍ਨ੍ ਅਸਤਸ਼੍ ਚੈਵ ਸਤ੍ਤਯਾ । ਵਿਨष੍ਟਾਕृਤਿਰ੍ ਅਸ੍ਯੇਤਿ ਵਿਕਾਰਾਦ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ
ਮਹਾਰਾਜ, ਜਦੋਂ ਹੋਣ ਨੂੰ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਬਦਲਾਅ ਆਦਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਙ੍ਕੁਰੇ ਫਲਾਦਿਤ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਦੌ ਵਾ ਘृਤਾਦਿਤਾ । ਸਤ੍ਤਾਵਭਾਸਮਾਤ੍ਰਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬ੍ਵ੍ ਇਵ ਵੀਚਿਭਿਃ
ਅੰਕੁਰ ਵਿੱਚ ਫਲ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘੀ ਜੋ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਯਥਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਦੇਸ਼ਕਾਲਵਿਭਾਗਾਤ੍ਮ ਤਥਾ ਸਂਵੇਦਨਾਤ੍ਮਕਂ
ਜੋ ਕੁਝ ਜਿੱਥੇ ਜਿਵੇਂ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੰਡ ਵਾਲੀ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਗਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਏਕ ਏਵ ਯਥਾ ਗਿਰਿਃ । ਬੀਜਂ ਫਲਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਤ੍ਰਾਨ੍ਯਤਾਸ੍ਤਿ ਨੋ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਬੀਜ ਤੋਂ ਫਲ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਵਟਤਾ ਵਟਧਾਨਾਯਾਂ ਯਾਦृਕ੍ਕਾਲੋਦਯਾ ਯਥਾ । ਤਥਾ ਜਡਾਜਡੇਯਂ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਚਿਨ੍ਮਯਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਵਟ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਵਟ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਜੜ ਅਤੇ ਅਜੜ ਰੂਪ ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਕਾਰਰਾਸ਼ਿਰੂਪੇਣ ਭੂਰਿਭਾਵਵਿਕਾਰਿਣਾ । ਆਭਾਸ ਏਵ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇਨੇਵ ਮਨੋ ਨृਪ
ਮਹਾਰਾਜ, ਮਨ ਸਿਰਫ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਝਲਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ।
ਸ਼ੈਲਾਦ੍ਯਾਕਾਰਤਾ ਸ੍ਥੂਲਾ ਯਥਾਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯਾ ਸਤ੍ਯਾ ਵਾ ਤਥਾ ਵਦ ਪੁਨਰ੍ ਮਮ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਆਦਿ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਕਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸੱਚ ਜਾਂ ਝੂਠ ਹੋਵੇ, ਦਿਸਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੁੜ ਦੱਸੋ।
ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਤਤਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍ । ਅਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਭਾਸਮ੍ ਆਸੀਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕਸਾਰ, ਸ਼ਾਂਤ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਟੱਲ, ਅੰਤਹੀਣ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਦੇ ਹੈ; ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਗੇ ਵੀ ਰਹੇਗਾ।
ਯਨ੍ ਨੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਧੋ ਨਾਸ਼ਾ ਨ ਤਮੋ ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਮ੍ । ਨੇਤਰਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਚ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਸਦੈਵ ਚ
ਜੋ ਨਾ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਨਾ ਹੇਠਾਂ, ਨਾ ਨਾਸ ਹੈ, ਨਾ ਹਨੇਰਾ, ਨਾ ਚਾਨਣ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ; ਪਰ ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇ ਸਦਾ ਲਈ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੈਕਾਤ੍ਮਨਾ ਤੇਨ ਪਰਮੇਣੇਸ਼੍ਵਰੇਣ ਨਃ । ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਮਧ੍ਯਮੁਕ੍ਤੇਨ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ਼੍ ਚੇਤਿਤਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਚੇਤਨ ਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਇਕਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਪ ਹੀ ਉਪਜਿਆ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਾਤ੍ਮਾ ਮਨੋਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ ਅਜਸ੍ ਤਤਃ । ਤੇਨ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਵ੍ਯੋਮ ਮਨਸੇਦਂ ਬृਹਦ੍ਵਪੁਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਛਾ ਰੂਪ ਆਤਮਾ, ਅਜਨਮਾ ਮਨ ਦੀ ਮੂਰਤ ਬਣੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਹ ਵੱਡਾ ਆਕਾਸ਼—ਮਨ ਦਾ ਆਕਾਸ਼—ਸੋਚਿਆ ਗਿਆ।
ਮਨੋਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋਰ੍ ਘਨਤਯਾ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨḫ ਪਵਨਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ । ਮਨੋਵ੍ਯੋਮਾਨਿਲਾਸ਼੍ਲੇषਾਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਬੁਦ੍ਧਵਾਂਸ੍ ਤਤਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹੀ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹਵਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਹਿਲਦੀ ਹੈ। ਮਨ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਚਾਨਣ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤੇਜੋऽਂਸ਼ਭਾਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ ਚਤੁष੍ਟਯਪਿਣ੍ਡੋ ऽਥ ਮਨਸੋ ऽਣ੍ਡਤਯੇਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਫਿਰ ਚਾਨਣ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਪਾਣੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗੁੰਡੀ, ਮਨ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਡਾ ਵਜੋਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਣ੍ਡਂ ਤਤ੍ ਪਾਦ੍ਮਜਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪਸ਼੍ਯ ਰੋਦਸੀ । ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵ੍ ਅਵਯਵਾਭਾਸਂ ਮੇਰ੍ਵਾਦੀਦਂ ਮਹਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਡਾ, ਜੋ ਕਮਲ-ਆਸਨ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਪੂਰਾ ਹੋ ਕੇ ਅਸਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਗਤ੍ਤਯੇਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਪਨ੍ਦੈਰ੍ ਭਾਵਵਿਕਾਰਾਦ੍ਯੈਸ੍ ਸਵਿਕਾਰਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਪੂਰ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿਲਚਲਾਂ ਤੇ ਰੂਪ-ਬਦਲਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਬਦਲਾਅ ਵਾਲੀ ਲਗਦੀ ਹੈ।
ਏਕੈਵਾਨੇਕਰੂਪੇਵ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇ ਯਥਾ । ਸਰਿਤ੍ ਤਥੈਵ ਵਲ੍ਲੀਤ੍ਵੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਸ੍ਵਸ੍ਥੈਵ ਬੀਜਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀਜ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਵੱਲੀ ਬਣ ਕੇ ਵਧੇ।
ਪਾਲੀਵਤਾਨਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਕੁਮ੍ਭਸ੍ਯ ਕੋਟਰੇ । ਤਥਾਪਾਰਸ੍ਯ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋ ਜਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਹਿ
ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੋਹਾਂ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ ਦੇ ਅਸীম ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰਾਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਚਿਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਕੋਟਰਗਤਾ ਇਮਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਪਰਮ੍ਪਰਾਃ । ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਪਰਿਣਾਮਿਨ੍ਯੋ ਜਲਕੋਸ਼ੇ ਯਥੋਰ੍ਮਯਃ
ਚਿੱਤ-ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਤੇ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਥਾ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯਾ ਤਮਸਿ ਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਕਿਮ੍ ਅਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਤਥਾ ਜਗਦ੍ ਅਹਂ ਚੇਤਿ ਚਿਤਾਸਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਤੇ 'ਮੈਂ' ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਸਿਰਫ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਤਮਸ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਧੇ ਚਕ੍ਰਕਾਦ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਤਥਾਦਿਸਰ੍ਗੇ ऽਯਮ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯਂ ਚਿਤੋਹ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਵੀ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਚੱਕਰ ਆਦਿ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਘਨਸ੍ਯ ਮਹਾਸ਼ਕ੍ਤੇਰ੍ ਯਦ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਨਮ੍ । ਤਤ੍ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾਦਿਨਾਮੇਹ ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਨ੍ਨ੍ ਅਤਚ੍ ਚ ਤਤ੍
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਵੱਡੀ, ਗੂੜ੍ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮੂਲਤ: 'ਪਦਾਰਥ' ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਝੂਠ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਕੁਝ।
ਬृਂਹਿਤਾ ਭਰਿਤਾਕਾਰਾ ਸਤ੍ਤੈਕਾ ਪਾਰਮਾਤ੍ਮਿਕੀ । ਆਭਾਸੈḫ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਅਬ੍ਧਿਰ੍ ਊਰ੍ਮ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ ਯਥਾ
ਇੱਕੋ ਪਰਮ ਸਤ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਮਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਭਾਵਯਨ੍ । ਯਸ੍ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤੇਚ੍ਛਂ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਵਚਸ੍ ਸੁਖੀ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।