ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਵਹ੍ਨਿਤਪ੍ਤਾਯੋਰਤ੍ਨਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਰ੍ਚਿषਃ । ਯਥਾ ਪਤ੍ਤ੍ਰਾਦਿ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਨਿਰ੍ਝਰਾਣਾਂ ਯਥਾ ਕਣਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਚਾਂਦ, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਕੀਮਤੀ ਪਥਰਾਂ ਤੋਂ ਚਮਕ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੋਂ ਪੱਤੇ ਜਾਂ ਝਰਨਿਆਂ ਤੋਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ,
ਤਥੇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਫਾਰੇ ਜਗਦ੍ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿ ਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਦੁẖਖਪ੍ਰਦਮ੍ ਅਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਾਂ ਤਦ੍ ਏਵਾਤਦ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਆਦਿਕ ਵਸਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਲੋਕ ਅਸਲ ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਿਰਫ਼ ਐਸਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਵਾਹਵਸ਼ਾਦ੍ ਵਾਰਿ ਦਾਮਾਦਿਰਚਨਾਂ ਵਹੇਤ੍ । ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਯਾਤਿ ਨਾਨਾਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਵਸ਼ਾਦ੍ ਇਯਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਵਹਾਉ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੱਸੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਦਰਤ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿਲਾਰੇ ਕਰਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸਰਿਤ੍ਪਯẖਕੋਸ਼ੇ ਵਾਹਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦੀ ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਤਥਾਜਸ੍ਰਂ ਵਿਰਚਯਨ੍ ਸਰ੍ਗਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਵਹਾਉ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਜਦੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਚ੍ਛਸ੍ਯ ਸੋਮ੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਤੋ ऽਵਹਤੋ ऽਨਿਸ਼ਮ੍ । ਵਾਰਿਣੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਂਸ਼ੁਭਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਕੋਸ਼ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਚੇ, ਮਿੱਠੇ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜਲਾਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਚਾਨਣ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਹਿਲਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ...
ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਗਤਸ੍ਯਾਪਿ ਦਾਮ੍ਨਿ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਅਥ ਵਾਸ਼੍ਮਨਿ । ਅਨਾਵृਤਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸਤਸ੍ ਸਤ੍ਤਾ ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਿਸਦੀ ਨਹੀਂ।
ਸੋਮ੍ਯਸ੍ਯਾਵਹਤੋ ਵਾਰੇẖ ਕੋਸ਼ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਯਥਾਤ੍ਮਗਃ । ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਚ ਪृਥਕ੍ ਸਤ੍ਤਾ ਚਿਦ੍ਵਪੁषਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੁੱਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੌਲੀ ਹਿਲਚਲ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਗੈਰਮੌਜੂਦ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਹਕੀਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਿਕਾਂ ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਤਯਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਚਿਤ੍ਤਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਤਤ੍ਰੈਤਤ੍ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਦ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਇਹ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਾਣੋ ਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਿਕਾਂ ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਤਯਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਜਹਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਤਾਂ ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਥੇ ਮਨ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਚਿੱਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਸ਼ਾਂਤ ਅਸਤੀਤਵ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਚੇਤ੍ ਤਨ੍ ਮਹਾਭਾਗ ਦृषਦਾਦਿਰ੍ ਮਹਾਕृਤਿਃ । ਪਾਰ੍ਥਿਵੋ ऽਯਂ ਬृਹਦ੍ਭਾਗẖ ਕਿਮ੍ ਉਤ੍ਥੋ ऽਥ ਕਿਮਾਤ੍ਮਕਃ
ਜੇ ਇਹ ਗੱਲ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ, ਪੱਥਰ ਆਦਿ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਰੂਪ — ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ ਕੀ ਹੈ?
ਸ਼ਕ੍ਤਯਸ੍ ਸਕਲਾ ਏਵ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਵਟਬੀਜੇ ਵਟਲਤਾਪਤ੍ਤ੍ਰਪੁष੍ਪਫਲਾਦਿਵਤ੍
ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚਿੱਤ-ਮਾਤ੍ਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਹੀ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਟ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿਚ ਵਟ-ਵ੍ਰਖ, ਪੱਤੇ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਆਦਿ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜਡਾਜਡਾਭਿਧੇ ਸ਼ਕ੍ਤੀ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੇਸ੍ ਸ੍ਤ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਸ਼ਕ੍ਤੀਨਾਮ੍ ਉਤ੍ਤਮੇ ਹੇਮ੍ਨਿ ਕਾਠਿਨ੍ਯਦ੍ਰਵਤੇ ਯਥਾ
ਜੋ ਤਾਕਤਾਂ ਜੜ ਤੇ ਅਜੜ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਆਤਮਾ ਦੀਆਂ ਹੀ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਿਚ ਕਠੋਰਤਾ ਤੇ ਪਿਘਲਣ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਵਿषਯਤ੍ਵਮ੍ ਉਪਾਗਤਾ । ਜਾਡ੍ਯਨਾਮ੍ਨੀ ਤਯੋਰ੍ ਏਕਾ ਯਾਸੌ ਭੂਮ੍ਯਾਦਿਰੂਪਿਣੀ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੜਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਪ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨੈषਾ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਨਾਪਿ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਵਿਲੀਯਤੇ । ਸ੍ਵਾਙ੍ਗਭੂਤਾ ਸਤੋ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕਦੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਮਿਟਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਕੇ, ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੇਯਮ੍ ਇਤਿ ਯਸ੍ ਸਰ੍ਪਰਜ੍ਜੁਵਤ੍ । ਅਸਦਭ੍ਯੁਦਿਤੋ ਮੋਹਸ੍ ਸ ਬੋਧੇਨ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਇਆ ਭ੍ਰਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੈषਾ ਭਾਵਵਿਕਾਰਾਖ੍ਯਾਮ੍ ਏਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਦਾਤ੍ਮਨਿ । ਏषਾ ਕਿਲ ਕਣੋਰ੍ਮ੍ਯਮ੍ਬੁ ਪਯਸੀਵ ਚਿਤਿ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ, ਜੋ ਭਾਵਿਕ ਬਦਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ; ਇਹ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਹਿਰ ਜਾਂ ਬੂੰਦ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਸਤੋ ऽਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸਤਸ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਾ ਵਿਕृਤਿਰ੍ ਹਿ ਸਾ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਨ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ
ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਬਦਲਾਅ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੀ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਤਯਾ ਸਤੋ ਰਾਜਨ੍ਨ੍ ਅਸਤਸ਼੍ ਚੈਵ ਸਤ੍ਤਯਾ । ਵਿਨष੍ਟਾਕृਤਿਰ੍ ਅਸ੍ਯੇਤਿ ਵਿਕਾਰਾਦ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ
ਮਹਾਰਾਜ, ਜਦੋਂ ਹੋਣ ਨੂੰ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਬਦਲਾਅ ਆਦਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਙ੍ਕੁਰੇ ਫਲਾਦਿਤ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਦੌ ਵਾ ਘृਤਾਦਿਤਾ । ਸਤ੍ਤਾਵਭਾਸਮਾਤ੍ਰਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬ੍ਵ੍ ਇਵ ਵੀਚਿਭਿਃ
ਅੰਕੁਰ ਵਿੱਚ ਫਲ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘੀ ਜੋ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਯਥਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਦੇਸ਼ਕਾਲਵਿਭਾਗਾਤ੍ਮ ਤਥਾ ਸਂਵੇਦਨਾਤ੍ਮਕਂ
ਜੋ ਕੁਝ ਜਿੱਥੇ ਜਿਵੇਂ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੰਡ ਵਾਲੀ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਗਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਏਕ ਏਵ ਯਥਾ ਗਿਰਿਃ । ਬੀਜਂ ਫਲਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਤ੍ਰਾਨ੍ਯਤਾਸ੍ਤਿ ਨੋ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਬੀਜ ਤੋਂ ਫਲ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਵਟਤਾ ਵਟਧਾਨਾਯਾਂ ਯਾਦृਕ੍ਕਾਲੋਦਯਾ ਯਥਾ । ਤਥਾ ਜਡਾਜਡੇਯਂ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਚਿਨ੍ਮਯਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਵਟ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਵਟ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਜੜ ਅਤੇ ਅਜੜ ਰੂਪ ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਕਾਰਰਾਸ਼ਿਰੂਪੇਣ ਭੂਰਿਭਾਵਵਿਕਾਰਿਣਾ । ਆਭਾਸ ਏਵ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇਨੇਵ ਮਨੋ ਨृਪ
ਮਹਾਰਾਜ, ਮਨ ਸਿਰਫ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਝਲਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ।
ਸ਼ੈਲਾਦ੍ਯਾਕਾਰਤਾ ਸ੍ਥੂਲਾ ਯਥਾਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯਾ ਸਤ੍ਯਾ ਵਾ ਤਥਾ ਵਦ ਪੁਨਰ੍ ਮਮ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਆਦਿ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਕਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸੱਚ ਜਾਂ ਝੂਠ ਹੋਵੇ, ਦਿਸਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੁੜ ਦੱਸੋ।
ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਤਤਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍ । ਅਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਭਾਸਮ੍ ਆਸੀਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕਸਾਰ, ਸ਼ਾਂਤ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਟੱਲ, ਅੰਤਹੀਣ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਦੇ ਹੈ; ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਗੇ ਵੀ ਰਹੇਗਾ।
ਯਨ੍ ਨੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਧੋ ਨਾਸ਼ਾ ਨ ਤਮੋ ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਮ੍ । ਨੇਤਰਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਚ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਸਦੈਵ ਚ
ਜੋ ਨਾ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਨਾ ਹੇਠਾਂ, ਨਾ ਨਾਸ ਹੈ, ਨਾ ਹਨੇਰਾ, ਨਾ ਚਾਨਣ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ; ਪਰ ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇ ਸਦਾ ਲਈ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੈਕਾਤ੍ਮਨਾ ਤੇਨ ਪਰਮੇਣੇਸ਼੍ਵਰੇਣ ਨਃ । ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਮਧ੍ਯਮੁਕ੍ਤੇਨ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ਼੍ ਚੇਤਿਤਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਚੇਤਨ ਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਇਕਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਪ ਹੀ ਉਪਜਿਆ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਾਤ੍ਮਾ ਮਨੋਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ ਅਜਸ੍ ਤਤਃ । ਤੇਨ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਵ੍ਯੋਮ ਮਨਸੇਦਂ ਬृਹਦ੍ਵਪੁਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਛਾ ਰੂਪ ਆਤਮਾ, ਅਜਨਮਾ ਮਨ ਦੀ ਮੂਰਤ ਬਣੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਹ ਵੱਡਾ ਆਕਾਸ਼—ਮਨ ਦਾ ਆਕਾਸ਼—ਸੋਚਿਆ ਗਿਆ।
ਮਨੋਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋਰ੍ ਘਨਤਯਾ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨḫ ਪਵਨਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ । ਮਨੋਵ੍ਯੋਮਾਨਿਲਾਸ਼੍ਲੇषਾਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਬੁਦ੍ਧਵਾਂਸ੍ ਤਤਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹੀ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹਵਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਹਿਲਦੀ ਹੈ। ਮਨ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਚਾਨਣ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤੇਜੋऽਂਸ਼ਭਾਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ ਚਤੁष੍ਟਯਪਿਣ੍ਡੋ ऽਥ ਮਨਸੋ ऽਣ੍ਡਤਯੇਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਫਿਰ ਚਾਨਣ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਪਾਣੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗੁੰਡੀ, ਮਨ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਡਾ ਵਜੋਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।