ਯਥਾ ਵਾਰਿ ਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦਾਨ੍ ਨਾਨਾਕਾਰਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯਤੇ । ਤਦਦ੍ਵਿਤੀਯਮ੍ ਏਵੈਵਂ ਚਿਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਿਬृਂਹਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਦਵੈਤ ਚਿੱਤ-ਬ੍ਰਹਮ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤੋ ऽਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ ਤਤ੍ ਤੁਰ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਦ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਤਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਆਹੁਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਨृਪ ਬਦ੍ਧਪਦੋ ਭਵ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਸੋਚ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਇਹੀ ਚੌਥਾ ਅਵਸਥਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ — ਤੂੰ, ਰਾਜਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਟਿਕਾ ਰਹੋ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇਨ ਵਿਹੀਨਸ਼੍ ਚੇਤ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਏਵ ਚਿਤੇਰ੍ ਨृਪ । ਸਾ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਪਨ੍ਦਨਾ ਚਿਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤਾਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਕੇਵਲ ਲਹਿਰ ਹੀ ਬਚਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਚਿੱਤ ਦੀ ਲਹਿਰ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਹੀ ਚਿੱਤ ਦੀ ਲਹਿਰ ਹੈ।
ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਿਕਲ੍ਪਮੁਕ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼ਙ੍ਕਃ । ਸ੍ਪਨ੍ਦੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਪਸ੍ਪਨ੍ਦਚਿਦੀਸ਼੍ਵਰਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ ਸੁਖੀ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਧਿ
ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਅਸਲਤ, ਜੋ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਜੋ ਚਿੱਤ ਦੀ ਲਹਿਰ ਰਹਿਤ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਸੇ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਇਸ ਰਾਜ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਓ।
ਸਰ੍ਗਾਤ੍ਮਭਿਰ੍ ਵਿਭੁਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਕ੍ਰੀਡਿਤੈਰ੍ ਬਾਲਵਨ੍ ਨਿਜਾਮ੍ । ਸਤ੍ਤਾਂ ਮੋਹਯਤੀਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਾਵਧਾਨੋ ਭਵਾਤ੍ਰ ਭੋਃ
ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਹ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਸਲ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ—ਇਥੇ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ, ਦੋਸਤ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਂ ਦ੍ਵੈਤਂ ਚਿਰਂ ਸ਼ੋਚਤਿ ਯੋਨਿषੁ । ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਦ੍ਵੈਤਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ ਕਾਲੇਨਾਯਾਤਿ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਮ੍
ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਦਵੈਤ ਦੀ ਗਰਭ ਵਿਚ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਦਵੈਤ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੁਖ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਤਥਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਆਬਧ੍ਯਤੇ ਯਥਾ । ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਤਥਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਆਮੁਚ੍ਯਤੇ ਯਥਾ
ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਆਪ ਹੀ ਉਭਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਤਾਕਤ ਆਪ ਹੀ ਉਭਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਵਚਨੈਰ੍ ਨ ਧਿਯਾ ਨ ਤਪਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤੈਃ । ਯਦੋਦਯੇਚ੍ਛਾਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਤਦ੍ ਆਤ੍ਮਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਈਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਇਹ ਕਿਸੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ, ਗਿਆਨ, ਤਪ ਜਾਂ ਪਾਠ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਉਭਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਤਮਾ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹੋ ਨੁ ਚਿਤ੍ਰਾ ਮਾਯੇਯਂ ਬਤ ਵਿष੍ਵਗ੍ ਵਿਮੋਹਿਨੀ । ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਪ੍ਰੋਤਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇਹ ਮਾਇਆ ਕਿੰਨੀ ਅਜੀਬ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਰਚੀ ਹੋਈ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਗਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਵਨੀਸ਼੍ਵਰ । ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਸ਼ਰੀਰਾਸ੍ਥਾ ਤਤੋ ਦੁẖਖੈਰ੍ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਅਨੰਤ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਵਹ੍ਨਿਤਪ੍ਤਾਯੋਰਤ੍ਨਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਰ੍ਚਿषਃ । ਯਥਾ ਪਤ੍ਤ੍ਰਾਦਿ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਨਿਰ੍ਝਰਾਣਾਂ ਯਥਾ ਕਣਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਚਾਂਦ, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਕੀਮਤੀ ਪਥਰਾਂ ਤੋਂ ਚਮਕ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੋਂ ਪੱਤੇ ਜਾਂ ਝਰਨਿਆਂ ਤੋਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ,
ਤਥੇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਫਾਰੇ ਜਗਦ੍ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿ ਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਦੁẖਖਪ੍ਰਦਮ੍ ਅਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਾਂ ਤਦ੍ ਏਵਾਤਦ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਆਦਿਕ ਵਸਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਲੋਕ ਅਸਲ ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਿਰਫ਼ ਐਸਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਵਾਹਵਸ਼ਾਦ੍ ਵਾਰਿ ਦਾਮਾਦਿਰਚਨਾਂ ਵਹੇਤ੍ । ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਯਾਤਿ ਨਾਨਾਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਵਸ਼ਾਦ੍ ਇਯਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਵਹਾਉ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੱਸੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਦਰਤ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿਲਾਰੇ ਕਰਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸਰਿਤ੍ਪਯẖਕੋਸ਼ੇ ਵਾਹਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦੀ ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਤਥਾਜਸ੍ਰਂ ਵਿਰਚਯਨ੍ ਸਰ੍ਗਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਵਹਾਉ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਜਦੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਚ੍ਛਸ੍ਯ ਸੋਮ੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਤੋ ऽਵਹਤੋ ऽਨਿਸ਼ਮ੍ । ਵਾਰਿਣੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਂਸ਼ੁਭਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਕੋਸ਼ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਚੇ, ਮਿੱਠੇ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜਲਾਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਚਾਨਣ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਹਿਲਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ...
ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਗਤਸ੍ਯਾਪਿ ਦਾਮ੍ਨਿ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਅਥ ਵਾਸ਼੍ਮਨਿ । ਅਨਾਵृਤਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸਤਸ੍ ਸਤ੍ਤਾ ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਿਸਦੀ ਨਹੀਂ।
ਸੋਮ੍ਯਸ੍ਯਾਵਹਤੋ ਵਾਰੇẖ ਕੋਸ਼ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਯਥਾਤ੍ਮਗਃ । ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਚ ਪृਥਕ੍ ਸਤ੍ਤਾ ਚਿਦ੍ਵਪੁषਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੁੱਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੌਲੀ ਹਿਲਚਲ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਗੈਰਮੌਜੂਦ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਹਕੀਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਿਕਾਂ ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਤਯਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਚਿਤ੍ਤਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਤਤ੍ਰੈਤਤ੍ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਦ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਇਹ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਾਣੋ ਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਿਕਾਂ ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਤਯਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਜਹਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਤਾਂ ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਥੇ ਮਨ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਚਿੱਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਸ਼ਾਂਤ ਅਸਤੀਤਵ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਚੇਤ੍ ਤਨ੍ ਮਹਾਭਾਗ ਦृषਦਾਦਿਰ੍ ਮਹਾਕृਤਿਃ । ਪਾਰ੍ਥਿਵੋ ऽਯਂ ਬृਹਦ੍ਭਾਗẖ ਕਿਮ੍ ਉਤ੍ਥੋ ऽਥ ਕਿਮਾਤ੍ਮਕਃ
ਜੇ ਇਹ ਗੱਲ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ, ਪੱਥਰ ਆਦਿ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਰੂਪ — ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ ਕੀ ਹੈ?
ਸ਼ਕ੍ਤਯਸ੍ ਸਕਲਾ ਏਵ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਵਟਬੀਜੇ ਵਟਲਤਾਪਤ੍ਤ੍ਰਪੁष੍ਪਫਲਾਦਿਵਤ੍
ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚਿੱਤ-ਮਾਤ੍ਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਹੀ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਟ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿਚ ਵਟ-ਵ੍ਰਖ, ਪੱਤੇ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਆਦਿ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜਡਾਜਡਾਭਿਧੇ ਸ਼ਕ੍ਤੀ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੇਸ੍ ਸ੍ਤ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਸ਼ਕ੍ਤੀਨਾਮ੍ ਉਤ੍ਤਮੇ ਹੇਮ੍ਨਿ ਕਾਠਿਨ੍ਯਦ੍ਰਵਤੇ ਯਥਾ
ਜੋ ਤਾਕਤਾਂ ਜੜ ਤੇ ਅਜੜ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਆਤਮਾ ਦੀਆਂ ਹੀ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਿਚ ਕਠੋਰਤਾ ਤੇ ਪਿਘਲਣ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਵਿषਯਤ੍ਵਮ੍ ਉਪਾਗਤਾ । ਜਾਡ੍ਯਨਾਮ੍ਨੀ ਤਯੋਰ੍ ਏਕਾ ਯਾਸੌ ਭੂਮ੍ਯਾਦਿਰੂਪਿਣੀ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੜਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਪ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨੈषਾ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਨਾਪਿ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਵਿਲੀਯਤੇ । ਸ੍ਵਾਙ੍ਗਭੂਤਾ ਸਤੋ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕਦੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਮਿਟਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਕੇ, ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੇਯਮ੍ ਇਤਿ ਯਸ੍ ਸਰ੍ਪਰਜ੍ਜੁਵਤ੍ । ਅਸਦਭ੍ਯੁਦਿਤੋ ਮੋਹਸ੍ ਸ ਬੋਧੇਨ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਇਆ ਭ੍ਰਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੈषਾ ਭਾਵਵਿਕਾਰਾਖ੍ਯਾਮ੍ ਏਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਦਾਤ੍ਮਨਿ । ਏषਾ ਕਿਲ ਕਣੋਰ੍ਮ੍ਯਮ੍ਬੁ ਪਯਸੀਵ ਚਿਤਿ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ, ਜੋ ਭਾਵਿਕ ਬਦਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ; ਇਹ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਹਿਰ ਜਾਂ ਬੂੰਦ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਸਤੋ ऽਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸਤਸ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਾ ਵਿਕृਤਿਰ੍ ਹਿ ਸਾ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਨ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ
ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਬਦਲਾਅ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੀ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਤਯਾ ਸਤੋ ਰਾਜਨ੍ਨ੍ ਅਸਤਸ਼੍ ਚੈਵ ਸਤ੍ਤਯਾ । ਵਿਨष੍ਟਾਕृਤਿਰ੍ ਅਸ੍ਯੇਤਿ ਵਿਕਾਰਾਦ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ
ਮਹਾਰਾਜ, ਜਦੋਂ ਹੋਣ ਨੂੰ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਬਦਲਾਅ ਆਦਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਙ੍ਕੁਰੇ ਫਲਾਦਿਤ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਦੌ ਵਾ ਘृਤਾਦਿਤਾ । ਸਤ੍ਤਾਵਭਾਸਮਾਤ੍ਰਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬ੍ਵ੍ ਇਵ ਵੀਚਿਭਿਃ
ਅੰਕੁਰ ਵਿੱਚ ਫਲ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘੀ ਜੋ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਯਥਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਦੇਸ਼ਕਾਲਵਿਭਾਗਾਤ੍ਮ ਤਥਾ ਸਂਵੇਦਨਾਤ੍ਮਕਂ
ਜੋ ਕੁਝ ਜਿੱਥੇ ਜਿਵੇਂ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੰਡ ਵਾਲੀ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।