ਯਥਾਙ੍ਕੁਰੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਬੀਜਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਸ਼ਕਾਲਤਃ । ਕਰੋਤਿ ਭਾਸੁਰਂ ਦੇਹਂ ਤਨੋਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਧੀਃ
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਅੰਕੁਰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਨਾ ਵੀ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਹृਦ੍ਯ੍ ਏਵ ਚਮਤ੍ਕृਤਿਰ੍ ਯਥਾ ਸਦੋਦਿਤਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਮਯੋਜ੍ਝਿਤੋਦਰੇ । ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸ਼ਰੀਰਿਣਸ੍ ਤਥਾ ਸ੍ਵਭਾਵਭੂਤਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਦਰੇ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਅਚੰਭਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਚਿੱਤਮਾਤਰ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਜਗਤ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕੁਦਰਤੀ ਵਜੋਂ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਦਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਜਾਖ੍ਯਾਨਂ ਸ਼ृਣੁ ਸ਼੍ਰਵਣਭੂषਣਮ੍ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਾਖ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕਰਣਂ ਯੇਨ ਰਾਘਵ ਬੁਧ੍ਯਸੇ
ਇਹ ਆਕਾਸ਼ਜਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ, ਜੋ ਕੰਨਾਂ ਲਈ ਗਹਿਣਾ ਹੈ; ਇਹ 'ਉਤਪੱਤੀ' ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਸਮਝ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਅਸ੍ਤੀਹਾਕਾਸ਼ਜੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਜਃ ਪਰਮਧਾਰ੍ਮਿਕਃ । ਧ੍ਯਾਨੈਕਨਿष੍ਠਸ੍ ਸਤਤਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਚ ਹਿਤੇ ਰਤਃ
ਆਕਾਸ਼ਜਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦੁਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਧਾਰਮਿਕ ਸੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
ਸ ਚਿਰਂ ਜੀਵਤਿ ਯਦਾ ਤਦਾ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਅਚਿਨ੍ਤਯਤ੍ । ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯ੍ ਏਵ ਕ੍ਰਮੇਣਾਹਂ ਭੂਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਮਿ ਕਿਲਾਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਜੀ ਲਿਆ, ਮੌਤ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।'
ਏਵਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਜਂ ਵਿਪ੍ਰਂ ਨ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਭਕ੍ਸ਼ਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਅਤ੍ਰ ਮੇ ਕੁਣ੍ਠਿਤਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਖਡ੍ਗਧਾਰਾ ਯਥੋਪਲੇ
ਪਰ ਇਹ ਆਕਾਸ਼ਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਖਾ ਸਕਦਾ? ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਮੰਦੀ ਪਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਫਿੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਤਂ ਹਨ੍ਤੁਮ੍ ਅਗਚ੍ਛਤ੍ ਤਤ੍ਪੁਰਂ ਤਦਾ । ਤ੍ਯਜਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਦ੍ਯਮਮ੍ ਉਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕੇਚਨ
ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੌਤ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਚਲੀ। ਪਰ ਜੋ ਪੱਕੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਦੇ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ।
ਤਤਸ੍ ਤਤ੍ਸਦਨਂ ਯਾਵਨ੍ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਤਾਵਦ੍ ਏਨਂ ਦਹਤ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਨਿਃ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਜ੍ਵਲਨੋਪਮਃ
ਜਦੋਂ ਮੌਤ ਖੁਦ ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਇੱਕ ਅੱਗ, ਜੋ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।
ਅਗ੍ਨਿਜ੍ਵਾਲਾਮਹਾਜਾਲਂ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸੌ । ਦ੍ਵਿਜਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਮਾਦਾਤੁਂ ਹਸ੍ਤੇਨੈਚ੍ਛਤ੍ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਅੱਗ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜਾਲੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਅੰਦਰ ਆਉਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਮੌਤ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਨ ਚਾਸ਼ਕਤ੍ ਪੁਰੋ ਦृष੍ਟਮ੍ ਅਪਿ ਹਸ੍ਤਸ਼ਤੈਰ੍ ਦ੍ਵਿਜਮ੍ । ਬਲਵਾਨ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਵष੍ਟਬ੍ਧੁਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰੁषਂ ਯਥਾ
ਪਰ ਮੌਤ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਸੌ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਨਹੀਂ ਸਕੀ; ਜਿਵੇਂ ਤਾਕਤਵਰ ਵੀ ਪੱਕੇ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਅਥਾਗਤ੍ਯ ਯਮਂ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਅਪृਚ੍ਛਤ੍ ਸਂਸ਼ਯਚ੍ਛਿਦਮ੍ । ਕਿਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਮਿ ਭੋਕ੍ਤੁਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਜਂ ਪ੍ਰਭੋ
ਫਿਰ ਮੌਤ ਯਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਜੀਵ ਨੂੰ ਖਾ ਸਕਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਕਿਉਂ ਹਾਂ?'
ਮृਤ੍ਯੋ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਛਕ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਏਕੋ ਮਾਰਯਿਤੁਂ ਬਲਾਤ੍ । ਮਾਰਣੀਯਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਤਤ੍ਕਰ੍ਤॄਣੀਹ ਨੇਤਰਤ੍
ਮੌਤ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਮਾਰਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ; ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਹਨ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਏਤਸ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਮਾਰਣੀਯਸ੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ । ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਵਿਚ੍ਛ ਤੇषਾਂ ਤ੍ਵਂ ਸਾਹਾਯ੍ਯੇਨੈਨਮ੍ ਅਤ੍ਸ੍ਯਸਿ
ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਲੱਭ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਖਾ ਸਕੇਂਗੀ।
ਤਤਸ੍ ਸ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਬਭ੍ਰਾਮ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਵੇषਣਾਦृਤਃ । ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਦਿਗਨ੍ਤਾਂਸ਼੍ ਚ ਸਰਾਂਸਿ ਸਰਿਤੋ ਦਿਸ਼ਃ
ਫਿਰ ਮੌਤ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਲੱਭਣ ਦੀ ਲਗਨ ਨਾਲ, ਇਲਾਕਿਆਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਝੀਲਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੀ ਫਿਰੀ।
ਵਨਜਙ੍ਗਲਜਾਲਾਨਿ ਸ਼ੈਲਾਮ੍ਭੋਧਿਤਟਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਦ੍ਵੀਪਾਨ੍ਤਰਾਣ੍ਯ੍ ਅਰਣ੍ਯਾਨਿ ਨਗਰਾਣਿ ਪੁਰਾਣਿ ਚ
ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ, ਬਨ, ਪਹਾੜਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ, ਦੂਰ ਦੇ ਟਾਪੂਆਂ, ਵਿਰਾਨਿਆਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਭਦੀ ਫਿਰੀ।
ਗ੍ਰਾਮਾਨ੍ ਅਖਿਲਰਾष੍ਟ੍ਰਾਣਿ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਗਹਨਾਨਿ ਚ । ਏਵਂ ਭੂਮਣ੍ਡਲਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਨ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਉਹ ਪਿੰਡਾਂ, ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਤੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਰੇਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
ਤਾਨ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ਜਕਰ੍ਮਾਣਿ ਲਬ੍ਧਵਾਨ੍ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਉਦ੍ਯਤਃ । ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰਮ੍ ਇਵ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਦ੍ਰਿਮ੍ ਇਵਾਪਰਃ
ਮੌਤ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਦੇ ਕੰਮ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਐਸਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਬਾਂਝ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੋਵੇ।
ਸਮਪृਚ੍ਛਦ੍ ਅਥਾਗਤ੍ਯ ਯਮਂ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਕੋਵਿਦਮ੍ । ਪਰਾਯਣਂ ਹਿ ਪ੍ਰਭਵਸ੍ ਸਨ੍ਦੇਹੇष੍ਵ੍ ਅਨੁਜੀਵਿਨਾਮ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਜੀਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਖਰੀ ਆਸਰਾ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਜਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕ੍ਵ ਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਵਦ ਪ੍ਰਭੋ । ਧਰ੍ਮਰਾਜੋ ऽਥ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸੁਚਿਰਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਇਦਮ੍
ਮੌਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਪ੍ਰਭੂ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਦੱਸੋ?' ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਲੰਮੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬੋਲਿਆ:
ਆਕਾਸ਼ਜਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਮृਤ੍ਯੋ ਸਨ੍ਤਿ ਨ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ । ਏष ਹ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ਜੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਜਾਤਃ ਖਾਦ੍ ਏਵ ਕੇਵਲਾਤ੍
ਮੌਤ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਦੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਿਰਫ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਾਦ੍ ਏਵ ਯੋ ਜਾਤਸ੍ ਸ ਵ੍ਯੋਮੈਵਾਮਲਂ ਭਵੇਤ੍ । ਸਹਕਾਰੀਣਿ ਨੋ ਸਨ੍ਤਿ ਕਾਰਣਾਣ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਉਹ ਖੁਦ ਪਵਿੱਤਰ ਆਕਾਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਸਹਾਇਕ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੇਨਾਸ੍ਯ ਨ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਕਰ੍ਮਣਾ । ਅਸ੍ਤਿ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਸੁਤਸ੍ਯੇਵ ਤਥਾਜਾਤਾਕृਤੇਰ੍ ਇਵ
ਉਸ ਦਾ ਪਿਛਲੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਰਤਾ ਭੀ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਂਝ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਜਿਸ ਦੀ ਕਦੇ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਜਾਤ ਏਵੈष ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ ਅਜ ਏਵ ਚ । ਨੈਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਸ੍ਤਿ ਨਭਸੀਵ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਃ
ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਦਾ ਅਜਨਮਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਤੇ ਅਜਨਮ ਹੀ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਕੋਈ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦਰਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨੈਤਦ੍ ਅਸ੍ਯਾਵਸ਼ਂ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਭਾਵਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਣਃ । ਅਦ੍ਯ ਤਾਵਦ੍ ਅਨੇਨਾਨ੍ਯਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਸਞ੍ਚਿਤਮ੍
ਉਸਦਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਐਸਾ ਕੋਈ ਕਰਮ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਮ ਇਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਏष ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਵਿਸ਼ਦਾਕਾਸ਼ਰੂਪਿਣਿ । ਸਮਾਧੌ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਨ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਉਹ ਖੁਦ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਪਟਾਰੀ ਦੀ ਜਿਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਨਿਰੋਲ ਅਸਮਾਨ ਵਰਗਾ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਾਨਿ ਨ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯ ਕਰੋਤਿ ਨੋ । ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਏषੋ ऽਤ੍ਰ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਕਾਸ਼ਮਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਉਸਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ-ਅਸਮਾਨ ਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ऽਸ੍ਯ ਯਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਚਾਸ੍ਮਦਾਦਿਭਿਃ । ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ऽਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ ਏਵੈਤਨ੍ ਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਕਰ੍ਮਧੀਃ
ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹਲਚਲ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਰਮ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਰਮ ਦੀ ਕੋਈ ਧਾਰਨਾ ਨਹੀਂ।
ਦੇਹੋ ऽਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ऽਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ ਨੈष ਵੇਤ੍ਤਿ ਪਰਾਤ੍ ਪਦਾਤ੍ । ਭਿਨ੍ਨਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਤ੍ਮੀਯਂ ਚਿਤ੍ਸ੍ਤਮ੍ਭੇ ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾਮ੍
ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਸਾਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਆਪਣੇ ਹੀ ਥੰਮ੍ਹ ਵਿਚੋਂ ਬਣੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਅਨੁਤ੍ਕੀਰ੍ਣਾ ਯਥਾ ਸ੍ਤਮ੍ਭੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾ । ਤਥੈष ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਭੂਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੋ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਮੂਰਤੀ ਅਜੇ ਕਦੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਥੰਭ ਵਿਚੋਂ ਉਕੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।
ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਪਯਸਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਚ ਯਥਾਮ੍ਬਰੇ । ਮਾਰੁਤੇ ਚ ਯਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ ਤਥੈष ਪਰਮੇ ਪਦੇ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਤਰਲਤਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਖਾਲੀਪਣ, ਤੇ ਹਵਾ ਵਿਚ ਹਿਲਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।