ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤਨ੍ਮਯੇਨੈਵ ਭਵਿਤਵ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨਤਾ । ਆਤ੍ਮੈਵ ਜਗਤਾਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਦੇਹਾਦ੍ਯਰ੍ਥਜਾਲਕਮ੍
ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੈ, ਓਸ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਦੇਹ ਆਦਿ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਜਾਲ ਨਹੀਂ।
ਪਦਾਰ੍ਥਜਾਤਂ ਦੇਹਾਦਿ ਵਿਦਾ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਦੂਰਤਃ । ਆਸ਼ੀਤਲਾਨ੍ਤẖਕਰਣੋ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਮਯੋ ਭਵ
ਦੇਹ ਆਦਿ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਜਥੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਛੱਡ ਦੇ; ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਤਮਾ-ਰੂਪ ਹੋ ਜਾ।
ਆਤ੍ਮੈਵ ਹ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨੈਵਾਹ੍ਰਿਯਤੇ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਾਨੁਭੂਤਿਤਃ
ਆਤਮਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਵ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਜਲਾਦ੍ ऋਤੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਮੁਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਮਹਾਮ੍ਬੁਧੇਃ । ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ऋਤੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਵਂ ਜਗਤਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਦੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸੰਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਯਥਾਰ੍ਕẖ ਕੁਮ੍ਭਲਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਦੇਹਪਙ੍ਕ੍ਤਿषੁ । ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਨष੍ਟਾਨष੍ਟਾਸੁ ਤਾਸ੍ਵ੍ ਅਸੌ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਕਈ ਘੜਿਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਕਈ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਡੁੱਬਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਉੱਗਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਜਾਂ ਰਹਿ ਜਾਣ।
ਅਨਾਤ੍ਮਧੀẖ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਸ਼ੁਕ੍ਤੌ ਰਜਤਤਾ ਯਥਾ । ਯੋਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਨਘ ਮਿਥ੍ਯਾ ਸਾ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਦ੍ ਇਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਸਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਹੋਣ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੈਰ-ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੋਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਝੂਠ ਹੈ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਦੇਹੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਯਾ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ ਸਾ ਸਂਸਾਰਨਿਬਨ੍ਧਨੀ । ਦੇਹਦੁẖਖਾਨੁਪਾਤਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਸਾਰਤ੍ਵਾਚ੍ ਚ ਵਸ੍ਤੁਨਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਹਾਂ', ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਫਸਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੀਰ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੱਚੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨਹੀਂ।
ਨਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਰੂਪੋ ऽਸ੍ਮਿ ਯਥੈਤੇ ਗਗਨਾਦਯਃ । ਇਤਿ ਯਾ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ ਸਾ ਨ ਸਂਸਾਰਬਨ੍ਧਨੀ
ਜੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਵਿਚਾਰ ਆਵੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਖਾਲੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹਾਂ', ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਫਸਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਯਥਾ ਵਿਮਲਤੋਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਬਹਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਭਾਨੁਜਮ੍ । ਤੇਜਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਵਸ੍ਤੁषੁ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸੁੱਚੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੋਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਭਿਤ੍ਤੌ ਨਭਸਿ ਪਾਤਾਲੇ ਪੁਰੋ ਦੂਰੇ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਆਤ੍ਮਾ ਤ੍ਰਿष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਕਾਲੇषੁ ਨਾਸੌ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍
ਚਾਹੇ ਆਤਮਾ ਕੰਧ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ, ਚਾਹੇ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੂਰ, ਤਿੰਨਵੇਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਆਤਮਾ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਛੇਦਾਦੀਨਾਮ੍ ਅਗਮ੍ਯਂ ਖਂ ਯਥੈਵਾਤ੍ਮਾ ਤਥੈਵ ਹਿ । ਏਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਕੋ ਭੇਦੋ ਯਚ੍ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਤਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਵੀ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਫਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਤਮਾ ਪੂਰੀ ਚੇਤਨਾ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਾਂਸ਼ਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਯਥਾ ਹੇਮ੍ਨੋ ऽਙ੍ਗਦਾਦਿਤਾ । ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਤਦਤਦ੍ਰੂਪਂ ਤਥੈਵ ਜਗਦਾਦਿਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੜਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਵੀ ਅਸਲ ਰੂਪ 'ਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਈ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਰਿਤਾਮ੍ ਆਸਮੁਦ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਯਥੈਵਾਮ੍ਬੁ ਵਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਧ੍ਵਂਸਿਨਾਜਸ੍ਰਂ ਤਰਙ੍ਗੌਘੇਨ ਵਾਰਿਣਿ
ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਉਠਣ ਤੇ ਮਿਟਣ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਸਮੁਲ੍ਲਾਸਸ੍ ਤਥੈਵਾਯਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯਤੇ । ਨਾਨਾਪਦਾਰ੍ਥਜਾਲੇਨ ਵਿਨਾਸ਼ਾਬ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਧਾਵਤਾ
ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਦੀ ਖੇਡ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਮਿਟਣ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।
ਵਿਨਾਸ਼ਵਾਡਵਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਭੀਮਂ ਕਾਲਮਹਾਰ੍ਣਵਮ੍ । ਜਗਜ੍ਜਾਲਤਰਙ੍ਗਿਣ੍ਯੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਗਤਰਙ੍ਗਕਾਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ, ਨਾਸ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯਾਪ੍ਯ੍ ਅਪੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਯḫ ਪਾਤਾ ਕਾਲਵਾਰਿਧੇਃ । ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਮਹਾਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਰਾਜਨ੍ ਭਾਵਯ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਵਤ੍
ਮਹਾਰਾਜ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਗਸਤ ਸਮਝੋ, ਜੋ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਅਜੇ ਵੀ ਨਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪੀ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਂਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਸਂਸਾਰੋਚ੍ਛੇਦਨੋਦ੍ਯਤੈਃ । ਆਤ੍ਮਾਦਿਕਾẖ ਕृਤਾਸ੍ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਵਾਗਤੀਤਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁਨਃ
ਧਰਮ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਲਈ, 'ਆਤਮਾ' ਆਦਿ ਨਾਂ, ਉਸ ਅਸਲ ਲਈ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਬੋਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਨ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਪਤ੍ਵਂ ਤਨ੍ ਮਿਥ੍ਯਾ ਕḫ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਨਾਤ੍ਮਨੋ ऽਸ੍ਤਿ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਬਨ੍ਧੋ ਮਾ ਮੋਹਾਦ੍ ਭਾਵਯਾਙ੍ਗ ਤਮ੍
ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਝੂਠੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਕੋਈ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਪਿਆਰੇ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਇਹ ਸੋਚ ਨਾ ਕਰ।
ਮੋਹਸ੍ ਤਦ੍ਭਾਵਨਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਆਹੁਰ੍ ਮੋਹਹਰਾ ਨਰਾਃ । ਤਮ੍ ਏਵ ਭਾਵਨਾਤ੍ਯਾਗਾਤ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਜ੍ਵਰਤਾਂ ਵ੍ਰਜ
ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਾਇਆ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏष ਏਵਾਨ੍ਧਕਾਰੋ ऽਸਾਵ੍ ਏਤਦ੍ ਏਵ ਪਰਂ ਮਲਮ੍ । ਪ੍ਰਾਗ੍ ਅਬਦ੍ਧਸ੍ਯ ਬਨ੍ਧੇਨ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਯẖ ਕਿਲਾਤ੍ਮਨਃ
ਇਹੀ ਅੰਧਕਾਰ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਲ ਹੈ। ਆਤਮਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬੇ-ਬੰਧ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਹੀ ਬੰਧਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਤਾਮ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਹਾਦੌ ਦृਸ਼੍ਯਜਾਲਕੇ । ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਉਪਾਰੂਢੋ ਗੂਢਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਜਦੋਂ ਅਸਲੀ ਆਤਮਤਾ ਨੂੰ ਦੇਹ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਭੁਲੇਖੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹੋ।
ਕੁਚਕੋਟਰਸਂਸੁਪ੍ਤਂ ਵਿਸ੍ਮृਤ੍ਯ ਜਨਨੀ ਸੁਤਮ੍ । ਯਥਾ ਰੋਦਿਤਿ ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥਂ ਤਥਾਤ੍ਮਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਯਂ ਜਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ ਪੁੱਤ ਲਈ ਰੋ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਆਤਮਾ ਲਈ ਦੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਜਰਾਮਰਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਪਰਿਰੋਦਿਤਿ । ਹਾ ਹਤੋ ऽਹਮ੍ ਅਨਾਥੋ ऽਹਂ ਨष੍ਟੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਜਨੋ ਮੁਧਾ
ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਨ ਕੇ, ਜੋ ਨਾ ਬੁੱਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਵਿਅਰਥ ਰੋਂਦੇ ਹਨ—'ਹਾਏ, ਮੈਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ!'
ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਭੇਦੇ ਦੇਹਸ੍ਥੇ ਮਰਣਾਭਿਧੇ । ਲੋਕੋ ऽਨੁਸ਼ੋਚਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਹੋ ਨੁ ਖਲੁ ਮੂਢਤਾ
ਜਦੋਂ ਦੇਹ, ਜੋ ਥਾਂ, ਵੇਲੇ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, 'ਮੌਤ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਆਤਮਾ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ!
ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਭੇਦਂ ਯਦਿ ਦੇਹੋ ऽਨੁਧਾਵਤਿ । ਤਦ੍ ਅਨਾਦੇਰ੍ ਅਨਾਸ਼ਸ੍ਯ ਕਿਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਗਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਜੇ ਦੇਹ ਥਾਂ, ਵੇਲੇ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਰਕਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਤੇ ਜੋ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਆਇਆ?
ਅਨ੍ਯਦ੍ ਭੁਕ੍ਤਂ ਵਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਇਦਂ ਤਦ੍ ਯਜ੍ ਜਨਵ੍ਰਜੈਃ । ਦੇਹਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਿਨੋ ਨਾਸ਼ੇ ਆਤ੍ਮਨਾਸ਼ੋ ऽਨੁਸ਼ੋਚ੍ਯਤੇ
ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਖਾਦੀ ਜਾਂ ਉਲਟੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਜੂਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਨਾਸਵੰਤ ਦੇਹ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਕਿਉਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਦੇਹਾਤ੍ਮਨੋਰ੍ ਮਹੀਪਾਲ ਸਵਿਕਾਰਾਵਿਕਾਰਯੋਃ । ਸੁਵਰ੍ਣਭਸ੍ਮੋਪਮਯੋਸ੍ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧẖ ਕ ਇਵੈਤਯੋਃ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਾਖ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸਾਂਝ ਨਹੀਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਤੇ ਅਟੱਲ ਆਤਮਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਨਾਨਾਕਾਰਵਿਕਾਰਾਖ੍ਯੈਸ੍ ਸ੍ਵਵਿਲਾਸੈਰ੍ ਅਨਨ੍ਯਗੈਃ । ਲੀਲਯੈਵ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਯਂ ਗੋਪਯਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਬਦਲਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦੇ, ਖੇਡ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਓਹਲੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗਨਿਰ੍ਮਾਣਸਂਹਾਰੈਰ੍ ਮਿਥẖ ਕਾਰਣਤਾਂ ਗਤੈਃ । ਅਕਾਰਣਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਵਿਤ੍ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ
ਸਿਰਜਣ, ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਨਾਸ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰੀਡਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਸ਼ਿਸ਼ੁਰ੍ ਇਵ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੈਰ੍ ਲੀਲਯੋਮ੍ਭਿਤੈਃ । ਤृਣੈਰ੍ ਮਣਿਮ੍ ਇਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛਮ੍ ਆਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਚਞ੍ਚਲੈਃ
ਆਤਮਾ, ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ, ਮਨ ਦੇ ਉਠਦੇ ਖਿਆਲਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਲੇਪ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਚੰਚਲ ਸੋਚਾਂ ਨਾਲ ਓਹਲੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘਾਹ ਮਣਕੇ ਨੂੰ ਓਹਲੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।