ਮੂਢੇ ਜੀਵੇ ਮਨਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਲਨਂ ਵਿਦੁਃ । ਯਥਾਭੂਤਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਏਤਦ੍ ਉਦਾਹृਤਮ੍
ਮੂੜ੍ਹ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨੂੰ ਮਨ, ਚਿੱਤ ਆਦਿ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਅਸਲ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣਾ ਹੀ ਹੈ।
ਦੇਹਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯੋਮਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਕੇਵਲਮ੍ । ਨ ਜਰਾਮਰਣਾਰ੍ਤੀਨਾਂ ਭੂਯੋ ਭਵਤਿ ਕਾਰਣਮ੍
ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣਾ ਕੇਵਲ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮੁੜ ਬੁਢਾਪੇ, ਮੌਤ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਯਥਾਸ੍ਫੁਰਤ੍ ਸ੍ਫੁਰਦ੍ ਇਵ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਂ ਗਿਰੇਰ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਤਥਾਕਰ੍ਤੈਵ ਕਰ੍ਤੇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਚੇਤਨਸ੍ ਤਨੌ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹਿਲਣ ਨਾਲ ਹਿਲਦੀ ਹੋਈ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਹਾੜ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਕਰਤਾ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਰੀਰੇषੁ ਵਿਲਾਸੇषੁ ਸੋਮ੍ਯ ਏਵਾਸ਼ਯੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਂ ਵਿਕਾਰੇषੁ ਮੁਖਸ੍ਯੇਵਾਨੁਵਰ੍ਤਤੇ
ਸਰੀਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਲਾਂ ਵਿਚ, ਮਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਚਿਹਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਪਰਛਾਈ ਵਾਂਗ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਰ੍ਕਸ਼੍ ਚਞ੍ਚਲੋ ਵਾਰਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਨ ਤੁ ਚਞ੍ਚਲਃ । ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਚਞ੍ਚਲੋ ਦੇਹੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਨ ਤੁ ਚਞ੍ਚਲਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਹਿਲਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਚੰਜਲ ਦਿਸਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਚੰਜਲ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾ ਘਟੇषੁ ਨष੍ਟੇषੁ ਘਟਾਕਾਸ਼ਂ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਤਥਾ ਨष੍ਟੇषੁ ਦੇਹੇषੁ ਨਾਤ੍ਮਾ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਘੜਿਆਂ ਦੇ ਟੁੱਟ ਜਾਣ 'ਤੇ ਘੜੀ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਅਕਾਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਰਹਿਤੋ ऽਰ੍ਥਾਨੁਰਞ੍ਜਨਮ੍ । ਯਥਾਮਲੋ ਮਣਿਰ੍ ਧਤ੍ਤੇ ਧਤ੍ਤੇ ਦੇਹਂ ਤਥੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਨਿਰਮਲ ਮਣੀ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਰੰਗ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੂਪ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਜਾਂ ਮਨ ਦੀ ਛਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਰੂਪ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ-ਮਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰੈẖ ਕਿਂ ਵਾ ਮਧੁਰਸਸ੍ ਤਰੁਮ੍ । ਯਥੋਲ੍ਲਾਸਯਤਿ ਪ੍ਰੋਚ੍ਚੈਸ੍ ਤਥਾ ਚਿਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਮਿੱਠਾ ਰਸ ਵਾਲਾ ਪੌਦਾ ਰੂਪ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਜਾਂ ਮਨ ਦੀ ਛਾਪ ਤੋਂ ਕੀ ਲਾਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਮੰਡਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਰ੍ਤਿਨਿ ਯਥਾ ਮਧੁਰਦ੍ਰਵ੍ਯਸਞ੍ਚਯੇ । ਸ੍ਥਿਤਂ ਮਾਧੁਰ੍ਯਮ੍ ਅਖਿਲੇ ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਵਸ੍ਤੁਜਾਲਕੇ
ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਠਾ ਪਦਾਰਥ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਯਥਾਰ੍ਕੋ ਗਚ੍ਛਤੋ ਯਾਤਿ ਜਨ੍ਤੋਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਤਿष੍ਠਤਃ । ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਨ ਤੁ ਸਤ੍ਯੇਨ ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਵਪੁषਾਮ੍ ਇਹ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਜੀਵ ਦੇ ਚਲਣ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਠਹਿਰਣ ਨਾਲ ਠਹਿਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਭਰਮ ਹੈ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਇੱਥੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਵਿਨਾਸ਼ੇषੁ ਯਥਾ ਨ ਮਕੁਰਾਦਯਃ । ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਦੇਹਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ੇ ਨਾਤ੍ਮਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਪਰਛਾਈਆਂ ਮਿਟ ਜਾਣ ਤੇ ਆਇਨਾ ਆਦਿ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੇ ਆਤਮਾ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਅਙ੍ਗਾਰਾਦਿषੁ ਦਗ੍ਧੇषੁ ਯਥਾ ਹੇਮ ਨ ਦਹ੍ਯਤੇ । ਤਥਾ ਦੇਹੇषੁ ਨष੍ਟੇषੁ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਾਰ ਆਦਿ ਸੜ ਜਾਣ ਤੇ ਸੋਨਾ ਨਹੀਂ ਸੜਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੇ ਚਿੱਤਮਾਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦਾ।
ਅਦृਸ਼੍ਯੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਰਾਹੁਰ੍ ਗृਹੀਤੇਨ ਯਥੇਨ੍ਦੁਨਾ । ਤਥਾਨੁਭਵਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਚੇਤ੍ਯੇਨਾਤ੍ਮਾਵਲੋਕ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਰਾਹੂ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਚੰਦ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਣ ਤੇ ਦਿਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਨੁਭਵ ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ ਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ਵਤ੍ ਪ੍ਰਕਟਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਰ੍ਹਤਾ ਮਣੌ । ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬੇਨ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਵੈ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚੇਤ੍ਯੇਨ ਚੇਤ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਮਣੀ ਵਿਚ ਪਰਛਾਈ ਆਉਣ ਯੋਗ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਪਰਛਾਈ ਸਾਫ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਵੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਹੀ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਜਾਲਮੁਕ੍ਤਾਯਾਸ਼੍ ਚਿਤੋ ਯਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਯਾਤਿਸ਼ਯਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਧਣ ਜਾਂ ਘਟਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਹੀਂ ਛੁੰਦੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਸਮਝੋ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥੇ ਬੁਦ੍ਧਿਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮੋਪਲਭ੍ਯਤੇ । ਆਦਰ੍ਸ਼ੇ ਮਲਮੁਕ੍ਤੇ ਹਿ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਦੋਂ ਬੁੱਧੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਦਰਪਣ ਵਿਚ ਚਿੱਤਰ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ ਨਾਪਿ ਗੁਰੁਣਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥਯਾ ਧਿਯਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਗੁਰੂ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਬੁੱਧੀ ਰਾਹੀਂ, ਆਪ ਹੀ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ।
ਇਮੇ ਦੇਹਾਦਯਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਭਾਵਾḫ ਪ੍ਰਕृਤਿਰੂਪਿਣਃ । ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਤੋ ਨ ਸਨ੍ਤੋ ऽਪਿ ਭ੍ਰਮਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ऋਤੇ ऽਨਘ
ਇਹ ਸਾਰੇ—ਦੇਹ ਆਦਿ—ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ; ਨਾਂ ਇਹ ਸੱਚੇ ਹਨ, ਨਾਂ ਝੂਠੇ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਰਮ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਪਥਿਕਾḫ ਪਥਿ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਵਿਮੁਕ੍ਤਯਾ । ਯਥਾ ਧਿਯਾ ਤਥੈਵੈਤੇ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਰਾਹ ਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਮਨ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲਗਾਵਟ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਨਾ ਲਗਾਵਟ ਜਾਂ ਵੈਰ ਦੇ, ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਏਤੇषੁ ਨਾਦਰẖ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ ਸਤਾ ਨੈਵਾਵਧੀਰਣਮ੍ । ਪਦਾਰ੍ਥਮਾਤ੍ਰਤਾਨਿष੍ਠਾਸ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਵ੍ ਏਤੇ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾਂ ਤਾਂ ਲਗਾਵਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੀ ਨਫ਼ਰਤ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਵਸਤੂਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿਣ, ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦਿਓ।
ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤਨ੍ਮਯੇਨੈਵ ਭਵਿਤਵ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨਤਾ । ਆਤ੍ਮੈਵ ਜਗਤਾਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਦੇਹਾਦ੍ਯਰ੍ਥਜਾਲਕਮ੍
ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੈ, ਓਸ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਦੇਹ ਆਦਿ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਜਾਲ ਨਹੀਂ।
ਪਦਾਰ੍ਥਜਾਤਂ ਦੇਹਾਦਿ ਵਿਦਾ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਦੂਰਤਃ । ਆਸ਼ੀਤਲਾਨ੍ਤẖਕਰਣੋ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਮਯੋ ਭਵ
ਦੇਹ ਆਦਿ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਜਥੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਛੱਡ ਦੇ; ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਤਮਾ-ਰੂਪ ਹੋ ਜਾ।
ਆਤ੍ਮੈਵ ਹ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨੈਵਾਹ੍ਰਿਯਤੇ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਾਨੁਭੂਤਿਤਃ
ਆਤਮਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਵ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਜਲਾਦ੍ ऋਤੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਮੁਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਮਹਾਮ੍ਬੁਧੇਃ । ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ऋਤੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਵਂ ਜਗਤਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਦੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸੰਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਯਥਾਰ੍ਕẖ ਕੁਮ੍ਭਲਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਦੇਹਪਙ੍ਕ੍ਤਿषੁ । ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਨष੍ਟਾਨष੍ਟਾਸੁ ਤਾਸ੍ਵ੍ ਅਸੌ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਕਈ ਘੜਿਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਕਈ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਡੁੱਬਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਉੱਗਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਜਾਂ ਰਹਿ ਜਾਣ।
ਅਨਾਤ੍ਮਧੀẖ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਸ਼ੁਕ੍ਤੌ ਰਜਤਤਾ ਯਥਾ । ਯੋਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਨਘ ਮਿਥ੍ਯਾ ਸਾ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਦ੍ ਇਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਸਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਹੋਣ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੈਰ-ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੋਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਝੂਠ ਹੈ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਦੇਹੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਯਾ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ ਸਾ ਸਂਸਾਰਨਿਬਨ੍ਧਨੀ । ਦੇਹਦੁẖਖਾਨੁਪਾਤਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਸਾਰਤ੍ਵਾਚ੍ ਚ ਵਸ੍ਤੁਨਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਹਾਂ', ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਫਸਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੀਰ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੱਚੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨਹੀਂ।
ਨਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਰੂਪੋ ऽਸ੍ਮਿ ਯਥੈਤੇ ਗਗਨਾਦਯਃ । ਇਤਿ ਯਾ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ ਸਾ ਨ ਸਂਸਾਰਬਨ੍ਧਨੀ
ਜੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਵਿਚਾਰ ਆਵੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਖਾਲੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹਾਂ', ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਫਸਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਯਥਾ ਵਿਮਲਤੋਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਬਹਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਭਾਨੁਜਮ੍ । ਤੇਜਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਵਸ੍ਤੁषੁ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸੁੱਚੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੋਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਭਿਤ੍ਤੌ ਨਭਸਿ ਪਾਤਾਲੇ ਪੁਰੋ ਦੂਰੇ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਆਤ੍ਮਾ ਤ੍ਰਿष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਕਾਲੇषੁ ਨਾਸੌ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍
ਚਾਹੇ ਆਤਮਾ ਕੰਧ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ, ਚਾਹੇ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੂਰ, ਤਿੰਨਵੇਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਆਤਮਾ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।