ਨ ਬਨ੍ਧੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ऽਸ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਸ੍ਤਿ ਨਿਰਾਮਯਮ੍ । ਨੈਕ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਚ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਸਂਵਿਦ੍ਭਾਨਂ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ
ਕੋਈ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ; ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਨਾ ਏਕਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਦਵੈਤਤਾ; ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਏਕਂ ਯਥਾ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਵਾਰਿ ਤਰਙ੍ਗਭਙ੍ਗੈਰ੍ ਏਵਂ ਪਰਿਸ੍ਫੁਰਤਿ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਤਤ੍ । ਤ੍ਵਂ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਕਲਨੇ ਪ੍ਰਵਿਮੁਚ੍ਯ ਦੂਰੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਭਵਾਭਯਤਯੋਦਯਸਾਰ ਏਵ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਲਹਿਰਾਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਵੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦਾ ਹੈ। ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ, ਦੂਰ ਰਹੋ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹੋ, ਨਿਰਭੈਤਾ ਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋਨ੍ਮੁਖਤਾਂ ਯਾਤਾਸ੍ ਸਤ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸਂਵਿਦਃ । ਆਪਸ੍ ਤਰਙ੍ਗਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਯਾਨ੍ਤਿ ਭੂਮਿਪ ਜੀਵਤਾਮ੍
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਵਾਲੇ ਹਨ ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਵੱਲ ਝੁਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਲਹਿਰਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤੇ ਜੀਵਾਸ੍ ਸਂਸਰਨ੍ਤੀਹ ਸਂਸਾਰੇ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤੇ । ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਕਰਣਾਦ੍ ਦੇਹੇष੍ਵ੍ ਅਬ੍ਜੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਮਧੁਵ੍ਰਤਾਃ
ਇਹ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਪਿਛਲੇ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਕਮਲਾਂ ਵਿੱਚ।
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾਪਿ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਦ੍ ਏਵ ਕਰੋਤਿ ਨੋ । ਜਨਨਿष੍ਠਾਨਿ ਦਿਵਸਕਰ੍ਮਾਣੀਵ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਉਗਣ ਨਾਲ ਦਿਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਚਲਤ੍ਯ੍ ਅਚੇਤਨਮ੍ ਅਯੋ ਯਥਾਯਸ੍ਕਾਨ੍ਤਸਨ੍ਨਿਧੌ । ਤਥਾ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸਰ੍ਗੋ ऽਯਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਿਤੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਲੋਹਾ ਚੁੰਬਕ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦਜੋ ਵਾਰਿ ਯਥਾਵਰ੍ਤḫ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਤਥਾਯਂ ਚਿਨ੍ਮਯੇ ਜੀਵੇ ਦੇਹਸ੍ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹਿਲਚਲ ਨਾਲ ਭਵਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤਮਈ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾਲਾਤਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦਾਦ੍ ਧੇਮਚਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਏਵਂ ਸ੍ਵਚੇਤਨਸ੍ਪਨ੍ਦਾਦ੍ ਦੇਹੋ ऽਯਮ੍ ਅਵਲੋਕ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਘੁੰਮਣ ਨਾਲ ਅੱਗ ਦਾ ਚੱਕਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਨਾਲ ਇਹ ਦੇਹ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਨਦਨਦੀਭੇਦਾਦ੍ ਬਹੁਤ੍ਵਂ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ऽਮ੍ਭਸਃ । ਏਵਮ੍ ਆਕਾਰਭੇਦੇਨ ਨਾਨਾਤ੍ਵਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਨਦੀ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੁਖਦੁẖਖਦਸ਼ਾਮੋਹੋ ਮਨਸ੍ਯ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਨਾਤ੍ਮਨਿ । ਕੇਯੂਰਕਟਕਾਦਿਤ੍ਵਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇ ऽਸ੍ਤਿ ਨ ਹੇਮਨਿ
ਸੁਖ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਭੁਲੇਖਾ ਸਿਰਫ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਕੰਗਣ ਜਾਂ ਬਾਂਗ ਦੀ ਸੋਚ ਸਿਰਫ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਮੂਢੇ ਜੀਵੇ ਮਨਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਲਨਂ ਵਿਦੁਃ । ਯਥਾਭੂਤਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਏਤਦ੍ ਉਦਾਹृਤਮ੍
ਮੂੜ੍ਹ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨੂੰ ਮਨ, ਚਿੱਤ ਆਦਿ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਅਸਲ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣਾ ਹੀ ਹੈ।
ਦੇਹਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯੋਮਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਕੇਵਲਮ੍ । ਨ ਜਰਾਮਰਣਾਰ੍ਤੀਨਾਂ ਭੂਯੋ ਭਵਤਿ ਕਾਰਣਮ੍
ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣਾ ਕੇਵਲ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮੁੜ ਬੁਢਾਪੇ, ਮੌਤ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਯਥਾਸ੍ਫੁਰਤ੍ ਸ੍ਫੁਰਦ੍ ਇਵ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਂ ਗਿਰੇਰ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਤਥਾਕਰ੍ਤੈਵ ਕਰ੍ਤੇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਚੇਤਨਸ੍ ਤਨੌ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹਿਲਣ ਨਾਲ ਹਿਲਦੀ ਹੋਈ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਹਾੜ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਕਰਤਾ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਰੀਰੇषੁ ਵਿਲਾਸੇषੁ ਸੋਮ੍ਯ ਏਵਾਸ਼ਯੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਂ ਵਿਕਾਰੇषੁ ਮੁਖਸ੍ਯੇਵਾਨੁਵਰ੍ਤਤੇ
ਸਰੀਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਲਾਂ ਵਿਚ, ਮਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਚਿਹਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਪਰਛਾਈ ਵਾਂਗ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਰ੍ਕਸ਼੍ ਚਞ੍ਚਲੋ ਵਾਰਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਨ ਤੁ ਚਞ੍ਚਲਃ । ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਚਞ੍ਚਲੋ ਦੇਹੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਨ ਤੁ ਚਞ੍ਚਲਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਹਿਲਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਚੰਜਲ ਦਿਸਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਚੰਜਲ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾ ਘਟੇषੁ ਨष੍ਟੇषੁ ਘਟਾਕਾਸ਼ਂ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਤਥਾ ਨष੍ਟੇषੁ ਦੇਹੇषੁ ਨਾਤ੍ਮਾ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਘੜਿਆਂ ਦੇ ਟੁੱਟ ਜਾਣ 'ਤੇ ਘੜੀ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਅਕਾਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਰਹਿਤੋ ऽਰ੍ਥਾਨੁਰਞ੍ਜਨਮ੍ । ਯਥਾਮਲੋ ਮਣਿਰ੍ ਧਤ੍ਤੇ ਧਤ੍ਤੇ ਦੇਹਂ ਤਥੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਨਿਰਮਲ ਮਣੀ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਰੰਗ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੂਪ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਜਾਂ ਮਨ ਦੀ ਛਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਰੂਪ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ-ਮਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰੈẖ ਕਿਂ ਵਾ ਮਧੁਰਸਸ੍ ਤਰੁਮ੍ । ਯਥੋਲ੍ਲਾਸਯਤਿ ਪ੍ਰੋਚ੍ਚੈਸ੍ ਤਥਾ ਚਿਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਮਿੱਠਾ ਰਸ ਵਾਲਾ ਪੌਦਾ ਰੂਪ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਜਾਂ ਮਨ ਦੀ ਛਾਪ ਤੋਂ ਕੀ ਲਾਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਮੰਡਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਰ੍ਤਿਨਿ ਯਥਾ ਮਧੁਰਦ੍ਰਵ੍ਯਸਞ੍ਚਯੇ । ਸ੍ਥਿਤਂ ਮਾਧੁਰ੍ਯਮ੍ ਅਖਿਲੇ ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਵਸ੍ਤੁਜਾਲਕੇ
ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਠਾ ਪਦਾਰਥ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਯਥਾਰ੍ਕੋ ਗਚ੍ਛਤੋ ਯਾਤਿ ਜਨ੍ਤੋਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਤਿष੍ਠਤਃ । ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਨ ਤੁ ਸਤ੍ਯੇਨ ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਵਪੁषਾਮ੍ ਇਹ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਜੀਵ ਦੇ ਚਲਣ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਠਹਿਰਣ ਨਾਲ ਠਹਿਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਭਰਮ ਹੈ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਇੱਥੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਵਿਨਾਸ਼ੇषੁ ਯਥਾ ਨ ਮਕੁਰਾਦਯਃ । ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਦੇਹਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ੇ ਨਾਤ੍ਮਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਪਰਛਾਈਆਂ ਮਿਟ ਜਾਣ ਤੇ ਆਇਨਾ ਆਦਿ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੇ ਆਤਮਾ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਅਙ੍ਗਾਰਾਦਿषੁ ਦਗ੍ਧੇषੁ ਯਥਾ ਹੇਮ ਨ ਦਹ੍ਯਤੇ । ਤਥਾ ਦੇਹੇषੁ ਨष੍ਟੇषੁ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਾਰ ਆਦਿ ਸੜ ਜਾਣ ਤੇ ਸੋਨਾ ਨਹੀਂ ਸੜਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੇ ਚਿੱਤਮਾਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦਾ।
ਅਦृਸ਼੍ਯੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਰਾਹੁਰ੍ ਗृਹੀਤੇਨ ਯਥੇਨ੍ਦੁਨਾ । ਤਥਾਨੁਭਵਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਚੇਤ੍ਯੇਨਾਤ੍ਮਾਵਲੋਕ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਰਾਹੂ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਚੰਦ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਣ ਤੇ ਦਿਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਨੁਭਵ ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ ਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ਵਤ੍ ਪ੍ਰਕਟਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਰ੍ਹਤਾ ਮਣੌ । ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬੇਨ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਵੈ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚੇਤ੍ਯੇਨ ਚੇਤ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਮਣੀ ਵਿਚ ਪਰਛਾਈ ਆਉਣ ਯੋਗ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਪਰਛਾਈ ਸਾਫ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਵੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਹੀ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਜਾਲਮੁਕ੍ਤਾਯਾਸ਼੍ ਚਿਤੋ ਯਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਯਾਤਿਸ਼ਯਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਧਣ ਜਾਂ ਘਟਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਹੀਂ ਛੁੰਦੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਸਮਝੋ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥੇ ਬੁਦ੍ਧਿਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮੋਪਲਭ੍ਯਤੇ । ਆਦਰ੍ਸ਼ੇ ਮਲਮੁਕ੍ਤੇ ਹਿ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਦੋਂ ਬੁੱਧੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਦਰਪਣ ਵਿਚ ਚਿੱਤਰ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ ਨਾਪਿ ਗੁਰੁਣਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥਯਾ ਧਿਯਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਗੁਰੂ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਬੁੱਧੀ ਰਾਹੀਂ, ਆਪ ਹੀ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ।
ਇਮੇ ਦੇਹਾਦਯਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਭਾਵਾḫ ਪ੍ਰਕृਤਿਰੂਪਿਣਃ । ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਤੋ ਨ ਸਨ੍ਤੋ ऽਪਿ ਭ੍ਰਮਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ऋਤੇ ऽਨਘ
ਇਹ ਸਾਰੇ—ਦੇਹ ਆਦਿ—ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ; ਨਾਂ ਇਹ ਸੱਚੇ ਹਨ, ਨਾਂ ਝੂਠੇ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਰਮ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਪਥਿਕਾḫ ਪਥਿ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਵਿਮੁਕ੍ਤਯਾ । ਯਥਾ ਧਿਯਾ ਤਥੈਵੈਤੇ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਰਾਹ ਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਮਨ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲਗਾਵਟ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਨਾ ਲਗਾਵਟ ਜਾਂ ਵੈਰ ਦੇ, ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਏਤੇषੁ ਨਾਦਰẖ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ ਸਤਾ ਨੈਵਾਵਧੀਰਣਮ੍ । ਪਦਾਰ੍ਥਮਾਤ੍ਰਤਾਨਿष੍ਠਾਸ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਵ੍ ਏਤੇ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾਂ ਤਾਂ ਲਗਾਵਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੀ ਨਫ਼ਰਤ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਵਸਤੂਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿਣ, ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦਿਓ।