ਤਦ੍ ਏਵ ਕਲ੍ਪਿਤਾਕਾਰਮ੍ ਅਗੇਨ੍ਦ੍ਰਾਦੀਵ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਅਸਦ੍ਰੂਪਸ਼ਰੀਰਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਰ੍ਥẖ ਕ ਇਤਰੈẖ ਕ੍ਰਮੈਃ
ਉਹੀ ਚਿੱਤ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਪਹਾੜ ਆਦਿ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਦੇਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਵਾਨੁਭਵਾਨਨ੍ਦਫਲਾ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇषਤẖ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਸਮਗ੍ਰਾਣਾਂ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਆਸਵਾਦ੍ਯਨੁਭੂਤਿਵਤ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਅੰਦਰਲੀ ਅਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਸੁਆਦ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਤੀਹ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵੈਕਂ ਨ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਸ੍ਤਿ ਕਲ੍ਪਨਾ । ਨਿਰ੍ਮਲੋ ਨਿਤ੍ਯ ਆਤ੍ਮਾਸ੍ਤਿ ਯੋ ਨਾਸ੍ਤੀਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।
ਨੈਵ ਤਸ੍ਯ ਮਲਂ ਨਾਙ੍ਕੋ ਨ ਵਿਚ੍ਛੇਦੋ ਨ ਵਸ੍ਤੁਤਾ । ਨ ਸਤ੍ਤਾ ਨਾਪਿ ਚਾਸਤ੍ਤਾ ਤ੍ਵਤ੍ਤਾ ਮਤ੍ਤਾ ਨ ਚੈਵ ਚ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਮੈਲ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਟੁੱਟਣ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਸਤੂ। ਨਾ ਉਹ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ; ਨਾ ਤੇਰਾ, ਨਾ ਮੇਰਾ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ।
ਆਤ੍ਮੈਵਾਸ੍ਤੀਹ ਨਾਨ੍ਯੋ ऽਸ੍ਤਿ ਤ੍ਯਜ ਰਾਮੇਤਰਾਂ ਧਿਯਮ੍ । ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੋ ऽਥ ਨਿਰੇਕਤ੍ਵਸ੍ ਸਮੋ ਨਿਤ੍ਯੋਦਿਤੋ ਭਵ
ਇੱਥੇ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਰਾਮਾ, ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਛੱਡ ਦੇ। ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵੱਖਰੇਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਮਾਨ ਤੇ ਸਦਾ ਜਾਗਦੇ ਰਹੋ।
ਤਦ੍ ਏਤੇ ਭਗਵਨ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਨੋਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਯẖ ਕਥਮ੍ । ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਯੈਰ੍ ਇਹ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍ ਇਦਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਯਾ ਮਯਿ
ਭਗਵਾਨ ਜੀ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ?
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਂਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਬ੍ਦਰਾਸ਼ਿḫ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਃ । ਮਿਥ੍ਯੈष ਚਿਤ੍ਤਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਯੋ ਨ ਰਾਮ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ
ਧਰਮਕ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਸੱਚਮੁੱਚ ਝੂਠੇ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ।
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... । ਚਿਤ੍ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੈਤਤ੍ ਪਰਾਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਕਂ ਤਥਾ
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਤੇ ਸਤ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਉੱਚੀ ਅਕਾਸ਼-ਸੁਭਾ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਅਪ੍ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੈਤਦ੍ ਵੀਚ੍ਯਾਵਰ੍ਤਾਦਿਕਂ ਯਥਾ । ਸਰ੍ਵੋ ਜਗਤ੍ਪਦਾਰ੍ਥੌਘਸ਼੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਕਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਭੰਵਰਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... । ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਪੁਰਾਨੀਕਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨੇ ਵਾ ਯਥਾਨਿਲਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿਲਚਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ...
ਨਿਤ੍ਯੋਦਿਤਂ ਵਿਮਲਰੂਪਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਆਦ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਤਿ ਨੇਤਰਕਲਾਕਲਨਂ ਹਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ । ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਭਾਵਯ ਨਿਰਞ੍ਜਨਤਾਮ੍ ਉਪੇਤੋ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਏਹਿ ਸਕਲਾਮਲਸ਼ਾਨ੍ਤਵृਤ੍ਤਿਃ
ਸਦਾ ਹੀ ਉਤਪੰਨ, ਪਵਿੱਤਰ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਆਦਿ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰ, ਨਿਰਮਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਮਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ।
ਅਨਾਮਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਮਸ੍ਤਕਲ੍ਪਕਾਰ੍ਯੈਕਬੀਜਂ ਪਰਮਾਣੁਰੂਪਮ੍ । ਬृਹਚ੍ ਚ ਤਦ੍ ਬृਂਹਿਤਸਰ੍ਵਭਾਵਂ ਖਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤੀਵ ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍
ਬ੍ਰਹਮ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਕਲਪਨਾ ਵਾਲੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਬੀਜ ਹੈ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਪਰ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਦਂ ਕਦਾਚਿਨ੍ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਚ੍ ਚ । ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਾਧੋ ਦृਢਨਿਸ਼੍ਚਯੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਗਤਾਸ਼ਙ੍ਕਵਿਲਾਸਮ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ
ਕਿਤੇ, ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਕੁਝ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ—ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਏ ਮਹਾਨ, ਪੱਕੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿਸ਼ਚਤਾ ਨਾਲ, ਅੰਦਰ ਟਿਕ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਦੇ ਖੇਡ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਸ੍ ਸਨ੍ ਸਤਤਂ ਸਮਸ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਬਹਿਸ੍ਸ੍ਥਂ ਖਲੁ ਕਾਰ੍ਯਜਾਤਮ੍ । ਨ ਖੇਦਮ੍ ਆਯਾਸਿ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਏਵ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਸ੍ ਸਮਾਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਅਭ੍ਯੁਪੈषਿ
ਅੰਦਰ ਮੁੜ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਥਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਮਾਨ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਗਾ।
ਰਾਮਾਹਙ੍ਕਾਰਸਤ੍ਤਾਨ੍ਤḫ ਪ੍ਰਸੂਤੇ ਸਂਸृਤਿਭ੍ਰਮਮ੍ । ਬਾਲਸ੍ਯ ਭਾਵਿਤਾ ਯਕ੍ਸ਼ਭਾਵਨੇਵੋਗ੍ਰਯਕ੍ਸ਼ਕਮ੍
ਰਾਮਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਭਟਕਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਯਕਸ਼ਾ ਦੀ ਠੀਕ ਤਸਵੀਰ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣਾ ਯਕਸ਼ਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਤੁ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤੀਯਂ ਹਿ ਸਂਸृਤਿਃ । ਮੋਹਦਾ ਮਿਹਿਕੇਵਾਙ੍ਗ ਪ੍ਰਾਵृਟ੍ਕਾਲਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵੀ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਬਦਲੀ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਗੁਆਂਢ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਂ ਸਰ੍ਪਭ੍ਰਮੋ ਬਨ੍ਧੋਰ੍ ਵਾਕ੍ਯੇਨੈਤਿ ਯਥਾ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਨ ਸਰ੍ਪੋ ऽਯਮ੍ ਇਯਂ ਰਜ੍ਜੁਰ੍ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੇਨ ਜਨਸ੍ਯ ਵੈ
ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦੀ ਭਟਕਣ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—'ਇਹ ਸੱਪ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਰੱਸੀ ਹੈ'—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਥਾ ਗੁਰੋਰ੍ ਗਿਰਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਏਤ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵਵਿਭ੍ਰਮਃ । ਮਾਹਙ੍ਕਾਰਮ੍ ਅਸਦ੍ਰੂਪਂ ਭਾਵਯੇਤ੍ਯਾਦਿਰੂਪਯਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: 'ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਅਹੰਕਾਰ, ਇਸਦੀ ਸੱਚੀ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਸੋਚੋ।'
ਅਭ੍ਯਾਸਾਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਤ੍ਸਙ੍ਗਮਕਥਾਕ੍ਰਮੈਃ । ਅਹਮ੍ਭ੍ਰਮਸ਼੍ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਆਨ੍ਧ੍ਯਮ੍ ਇਵਾਞ੍ਜਨੈਃ
ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਸਾਧਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਜਨ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਪਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਥੂਲਂ ਯਤ੍ ਤਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਯਿ ਨਿਘਰ੍षਣੈਃ । ਉਦਪਾਨਸ਼ਿਲਾਪ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਘਟਘਰ੍षਣੈਃ
ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਚੀਜ਼ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਰਗੜ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਘਿਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰੇ, ਕੂਏ ਦੀ ਪਥਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਦੇ ਰਗੜ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਿਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕृਤੇਰ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਯਾ ਭਾਵਿਤਾਯਾ ਅਕਾਰਣਮ੍ । ਨਾਸ਼ੇ ਕ ਇਵ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਵਿਚਾਰੈਰ੍ ਨਾਸ਼ਹੇਤੁਭਿਃ
ਜਦੋਂ ਅਹੰਕਾਰ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਸੰਦੇਹ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਗਵਨ੍ ਸਰ੍ਵਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞ ਚਿਤ੍ਤੇ ऽਹਙ੍ਕਾਰਨਾਮਨਿ । ਗਲਿਤੇ ਵਾ ਗਲਦ੍ਰੂਪੇ ਲਿਙ੍ਗਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਕਿਂ ਭਵੇਤ੍
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ 'ਮੈਂ' ਨਾਮ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਹੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਵਿਵੇਕਾਬ੍ਦੋਦਯੇਨਾਙ੍ਗ ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਦੇਹਧਨ੍ਵਨਿ । ਸ੍ਵਚਿਤ੍ਤਮृਗਤृष੍ਣਾਯਾਂ ਨ ਸਂਸृਤ੍ਯਾਤਪੋ ਭਵੇਤ੍
ਪਿਆਰੇ, ਜਦੋਂ ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੇਤ ਠੰਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਉਰਵੋ ऽਪਿ ਹਿ ਸਞ੍ਜਾਤਾ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ਯਂ ਸਿਤਮ੍ । ਲੋਭਮੋਹਾਦਯੋ ਦੋषਾḫ ਪਯਾਂਸੀਵ ਸਰੋਰੁਹਮ੍
ਜਦੋਂ ਭਾਰੀ ਵਾਸਨਾ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਫ ਮਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਕਮਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੂਹਦਾ।
ਮੁਦਿਤਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ ਸ਼੍ਰਿਯੋ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਨ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਕਦਾਚਨ । ਸੌਭਾਗ੍ਯਸੁਖਦਾਯਿਨ੍ਯḫ ਪੁष੍ਪਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯੋ ਮਧੁਂ ਯਥਾ
ਖੁਸ਼ੀ ਆਦਿ ਸੁਖ ਸਦਾ ਹੀ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਰੂਪ, ਜੋ ਸੁਭਾਗ ਤੇ ਸੁਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਫੁੱਲਾਂ 'ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਥਂ ਸਂਸृਤਿਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਿਚਾਰੇ ਮੁਦਿਤੋਦਯੇ । ਉਦੇਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚ ਗਲਨਾਯ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੋਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਜਨਮ ਮਰਨ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?' ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਤੇ ਮਨ ਮਿਟਣ ਵੱਲ ਚਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਗਲਤ੍ਯ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਯੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਚਲਤਿ ਦੁष੍ਕृਤੇ । ਵਾਸਨਾਗ੍ਰਨ੍ਥਯẖ ਖਿਨ੍ਨਾ ਇਵ ਤ੍ਰੁਟ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਂ ਸ਼ਨੈਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਠੰਢੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵਾਸਨਾ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ, ਥੱਕ ਕੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੋਪਸ੍ ਤਾਨਵਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਸ਼ਰਦੀਵ ਪਯੋਧਰਃ । ਮੋਹੋ ਮਾਨ੍ਦ੍ਯਮ੍ ਉਪਾਦਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਤਿਮਿਰਂ ਯਥਾ
ਗੁੱਸਾ ਪਤਝੜ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਪਤਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਭੁਲੇਖਾ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਮẖ ਕ੍ਲਮਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਚ ਦੀਰ੍ਘਾਧ੍ਵਗ ਇਵਾਤਪੇ । ਲੋਭḫ ਪਲਾਯਤੇ ਕ੍ਵਾਪਿ ਵ੍ਯਾਲੋ ਦृष੍ਟ੍ਵੇਵ ਬਰ੍ਹਿਣਮ੍
ਇੱਛਾ ਲੰਮੀ ਰਾਹ ਤੇ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦੇ ਯਾਤਰੀ ਵਾਂਗ ਥੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਲਾਲਚ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਮੋਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੋਲ੍ਲਸਨ੍ਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਅਹਨੀਵ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਃ । ਨ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚਕੈẖ ਖੇਦḫ ਪ੍ਰਾਵृषੀਵਾਕੁਲਂ ਰਜਃ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਉਭਰਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦੇ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਉਭਰਦੇ; ਥਕਾਵਟ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਧਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਧੂੜ ਠੰਢੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।