ਅਮਹਾਤ੍ਮਾ ਹਿ ਵੇਦਾਨ੍ਤਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਾਵਗਤਾਵ੍ ਇਤਃ । ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਸਂਯਾਤਿ ਕਰ੍ਮਾਦ੍ਵੈਤਵਸ਼ਾਦ੍ ਅਧਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਮਨ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, 'ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ' ਸੋਚ ਕੇ, ਗਲਤ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਇਕਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਮਾਦਿਗੁਣਪੂਤਾਤ੍ਮਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਤ੍ਵਾਦृਸ਼ਸ੍ ਤੁ ਯਃ । ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਨਿਰ੍ਣੀਯ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਵੈਤਮ੍ ਏਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਧੀਰਜ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਫ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ 'ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ' ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਸੱਚੀ ਇਕਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਾਦ੍ਵੈਤਮ੍ ਅਨਾਦृਤ੍ਯ ਨਾਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ ਨੋਜ੍ਝਤਿ । ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵੈਕਭਾਵਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਮਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਕੇਵਲਮ੍
ਗਲਤ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਇਕਤਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਛੱਡਦਾ ਹੈ; ਆਤਮਕ ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਸਮਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਵ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵਾਸਾਮ੍ ਅਭਿਤੋ ਦृਸ਼ਾਮ੍ । ਸ਼ृਣੁ ਰਾਘਵ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨੈਕਦੀਪਕਮ੍
ਰਾਘਵ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਢੰਗ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਾਰ, ਆਤਮ-ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਜੋਤ ਹੈ; ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਸੁਣ।
ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਨ ਜਾਯਤੇ ਯੇਨ ਭਾਵਿਤੇਨ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ । ਭਵ੍ਯ ਏਵਾਙ੍ਗ ਨਾਭਵ੍ਯੋ ਭृष੍ਟਂ ਬੀਜਮ੍ ਇਵੋषਰੇ
ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਕੋਈ ਜੰਤੂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਪਿਆਰੇ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋਂਦੀ—ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ 'ਚ ਭੁੰਨਿਆ ਬੀਜ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦਾ।
ਇਦਂ ਹਿ ਕਥਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਬੋਧਂ ਪਰਮ੍ ਉਪਾਗਤਾਃ । ਵਯਂ ਸ੍ਵਯਂ ਚ ਜਾਨੀਮਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਏਵਂ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਉੱਚੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਅਸੀਂ ਆਪ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ 'ਚ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਤਤ੍ਤ੍ਵਯੋਰ੍ ਭੇਦਸ੍ ਤਰਙ੍ਗਪਯਸੋਰ੍ ਇਵ । ਨ ਸਤ੍ਯਾਸਤ੍ਯਯੋਰ੍ ਭੇਦੋ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਰ੍ਕਯੋਰ੍ ਇਵ
ਅਸਲ ਤੇ ਝੂਠ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ; ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਣ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਸਤ੍ਤਾਯਾਂ ਨ ਤੁ ਭੇਦੋ ऽਸ੍ਤਿ ਭੇਦੋ ਯẖ ਕਲ੍ਪਿਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਯਮ੍ । ਵਿਕਲ੍ਪੋ ਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸਤ੍ਯਸ੍ ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਤੋ ऽਖਿਲਮ੍
ਅਸਲ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਇਹ ਵੰਡ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਵੀ ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਿਰਫ ਅਸਤਿਤਵ ਹੀ ਹੈ।
ਨ ਸਤ੍ਯਾਸਤ੍ਯਯੋਰ੍ ਭੇਦਸ੍ ਸਤ੍ਤਾਯਾਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰਬਾਹ੍ਯਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰਯੋਰ੍ ਇਵ
ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਵਿਚ ਵਜੂਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਦੋਸਤ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਬਣੀ ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੀ ਪਹਾੜੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਹਿ ਪੁਰੁषੋ ਦੇਹੋ ਨਾਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਅਰ੍ਥਕ੍ਰਿਯਾ ਤਦਰ੍ਥਾ ਚ ਸਂਵਿਦਰ੍ਥੇਨ ਪੂਰ੍ਯਤੇ
ਇਨਸਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਦੇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਕਸਦ ਚਿੱਤ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਦ੍ ਏਵ ਕਲ੍ਪਿਤਾਕਾਰਮ੍ ਅਗੇਨ੍ਦ੍ਰਾਦੀਵ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਅਸਦ੍ਰੂਪਸ਼ਰੀਰਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਰ੍ਥẖ ਕ ਇਤਰੈẖ ਕ੍ਰਮੈਃ
ਉਹੀ ਚਿੱਤ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਪਹਾੜ ਆਦਿ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਦੇਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਵਾਨੁਭਵਾਨਨ੍ਦਫਲਾ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇषਤẖ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਸਮਗ੍ਰਾਣਾਂ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਆਸਵਾਦ੍ਯਨੁਭੂਤਿਵਤ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਅੰਦਰਲੀ ਅਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਸੁਆਦ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਤੀਹ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵੈਕਂ ਨ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਸ੍ਤਿ ਕਲ੍ਪਨਾ । ਨਿਰ੍ਮਲੋ ਨਿਤ੍ਯ ਆਤ੍ਮਾਸ੍ਤਿ ਯੋ ਨਾਸ੍ਤੀਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।
ਨੈਵ ਤਸ੍ਯ ਮਲਂ ਨਾਙ੍ਕੋ ਨ ਵਿਚ੍ਛੇਦੋ ਨ ਵਸ੍ਤੁਤਾ । ਨ ਸਤ੍ਤਾ ਨਾਪਿ ਚਾਸਤ੍ਤਾ ਤ੍ਵਤ੍ਤਾ ਮਤ੍ਤਾ ਨ ਚੈਵ ਚ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਮੈਲ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਟੁੱਟਣ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਸਤੂ। ਨਾ ਉਹ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ; ਨਾ ਤੇਰਾ, ਨਾ ਮੇਰਾ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ।
ਆਤ੍ਮੈਵਾਸ੍ਤੀਹ ਨਾਨ੍ਯੋ ऽਸ੍ਤਿ ਤ੍ਯਜ ਰਾਮੇਤਰਾਂ ਧਿਯਮ੍ । ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੋ ऽਥ ਨਿਰੇਕਤ੍ਵਸ੍ ਸਮੋ ਨਿਤ੍ਯੋਦਿਤੋ ਭਵ
ਇੱਥੇ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਰਾਮਾ, ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਛੱਡ ਦੇ। ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵੱਖਰੇਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਮਾਨ ਤੇ ਸਦਾ ਜਾਗਦੇ ਰਹੋ।
ਤਦ੍ ਏਤੇ ਭਗਵਨ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਨੋਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਯẖ ਕਥਮ੍ । ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਯੈਰ੍ ਇਹ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍ ਇਦਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਯਾ ਮਯਿ
ਭਗਵਾਨ ਜੀ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ?
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਂਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਬ੍ਦਰਾਸ਼ਿḫ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਃ । ਮਿਥ੍ਯੈष ਚਿਤ੍ਤਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਯੋ ਨ ਰਾਮ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ
ਧਰਮਕ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਸੱਚਮੁੱਚ ਝੂਠੇ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ।
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... । ਚਿਤ੍ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੈਤਤ੍ ਪਰਾਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਕਂ ਤਥਾ
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਤੇ ਸਤ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਉੱਚੀ ਅਕਾਸ਼-ਸੁਭਾ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਅਪ੍ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੈਤਦ੍ ਵੀਚ੍ਯਾਵਰ੍ਤਾਦਿਕਂ ਯਥਾ । ਸਰ੍ਵੋ ਜਗਤ੍ਪਦਾਰ੍ਥੌਘਸ਼੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਕਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਭੰਵਰਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... । ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਪੁਰਾਨੀਕਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨੇ ਵਾ ਯਥਾਨਿਲਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿਲਚਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ...
ਨਿਤ੍ਯੋਦਿਤਂ ਵਿਮਲਰੂਪਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਆਦ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਤਿ ਨੇਤਰਕਲਾਕਲਨਂ ਹਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ । ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਭਾਵਯ ਨਿਰਞ੍ਜਨਤਾਮ੍ ਉਪੇਤੋ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਏਹਿ ਸਕਲਾਮਲਸ਼ਾਨ੍ਤਵृਤ੍ਤਿਃ
ਸਦਾ ਹੀ ਉਤਪੰਨ, ਪਵਿੱਤਰ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਆਦਿ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰ, ਨਿਰਮਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਮਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ।
ਅਨਾਮਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਮਸ੍ਤਕਲ੍ਪਕਾਰ੍ਯੈਕਬੀਜਂ ਪਰਮਾਣੁਰੂਪਮ੍ । ਬृਹਚ੍ ਚ ਤਦ੍ ਬृਂਹਿਤਸਰ੍ਵਭਾਵਂ ਖਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤੀਵ ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍
ਬ੍ਰਹਮ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਕਲਪਨਾ ਵਾਲੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਬੀਜ ਹੈ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਪਰ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਦਂ ਕਦਾਚਿਨ੍ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਚ੍ ਚ । ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਾਧੋ ਦृਢਨਿਸ਼੍ਚਯੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਗਤਾਸ਼ਙ੍ਕਵਿਲਾਸਮ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ
ਕਿਤੇ, ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਕੁਝ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ—ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਏ ਮਹਾਨ, ਪੱਕੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿਸ਼ਚਤਾ ਨਾਲ, ਅੰਦਰ ਟਿਕ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਦੇ ਖੇਡ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਸ੍ ਸਨ੍ ਸਤਤਂ ਸਮਸ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਬਹਿਸ੍ਸ੍ਥਂ ਖਲੁ ਕਾਰ੍ਯਜਾਤਮ੍ । ਨ ਖੇਦਮ੍ ਆਯਾਸਿ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਏਵ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਸ੍ ਸਮਾਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਅਭ੍ਯੁਪੈषਿ
ਅੰਦਰ ਮੁੜ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਥਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਮਾਨ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਗਾ।
ਰਾਮਾਹਙ੍ਕਾਰਸਤ੍ਤਾਨ੍ਤḫ ਪ੍ਰਸੂਤੇ ਸਂਸृਤਿਭ੍ਰਮਮ੍ । ਬਾਲਸ੍ਯ ਭਾਵਿਤਾ ਯਕ੍ਸ਼ਭਾਵਨੇਵੋਗ੍ਰਯਕ੍ਸ਼ਕਮ੍
ਰਾਮਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਭਟਕਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਯਕਸ਼ਾ ਦੀ ਠੀਕ ਤਸਵੀਰ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣਾ ਯਕਸ਼ਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਤੁ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤੀਯਂ ਹਿ ਸਂਸृਤਿਃ । ਮੋਹਦਾ ਮਿਹਿਕੇਵਾਙ੍ਗ ਪ੍ਰਾਵृਟ੍ਕਾਲਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵੀ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਬਦਲੀ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਗੁਆਂਢ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਂ ਸਰ੍ਪਭ੍ਰਮੋ ਬਨ੍ਧੋਰ੍ ਵਾਕ੍ਯੇਨੈਤਿ ਯਥਾ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਨ ਸਰ੍ਪੋ ऽਯਮ੍ ਇਯਂ ਰਜ੍ਜੁਰ੍ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੇਨ ਜਨਸ੍ਯ ਵੈ
ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦੀ ਭਟਕਣ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—'ਇਹ ਸੱਪ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਰੱਸੀ ਹੈ'—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਥਾ ਗੁਰੋਰ੍ ਗਿਰਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਏਤ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵਵਿਭ੍ਰਮਃ । ਮਾਹਙ੍ਕਾਰਮ੍ ਅਸਦ੍ਰੂਪਂ ਭਾਵਯੇਤ੍ਯਾਦਿਰੂਪਯਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: 'ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਅਹੰਕਾਰ, ਇਸਦੀ ਸੱਚੀ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਸੋਚੋ।'
ਅਭ੍ਯਾਸਾਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਤ੍ਸਙ੍ਗਮਕਥਾਕ੍ਰਮੈਃ । ਅਹਮ੍ਭ੍ਰਮਸ਼੍ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਆਨ੍ਧ੍ਯਮ੍ ਇਵਾਞ੍ਜਨੈਃ
ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਸਾਧਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਜਨ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਪਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਥੂਲਂ ਯਤ੍ ਤਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਯਿ ਨਿਘਰ੍षਣੈਃ । ਉਦਪਾਨਸ਼ਿਲਾਪ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਘਟਘਰ੍षਣੈਃ
ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਚੀਜ਼ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਰਗੜ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਘਿਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰੇ, ਕੂਏ ਦੀ ਪਥਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਦੇ ਰਗੜ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਿਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।