ਹ੍ਯੋ ਦਿਨੇ ਹਿ ਮਯਾ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨẖ ਕृਤ ਆਸੀਨ੍ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ । ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿਪ੍ਰਕਰਣਪ੍ਰਸਰੇ ਸ ਯਥਾ ਕਿਲ
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਕੱਲ੍ਹ ਹੀ ਮੈਂ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਜਦ ਉਪਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਕਲਙ੍ਕਕਲਨਾ ਕੁਤਃ । ਅਬ੍ਧੇਰ੍ ਅਗਾਧਰੂਪਸ੍ਯ ਰਜੋਰਾਸ਼ਿẖ ਕੁਤੋ ਭਵੇਤ੍
ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸੱਚ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦਾਗ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਿਸ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਦੀ ਢੇਰ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਭਵਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਮਯ੍ਯ੍ ਅਕਾਲੈਕਚੋਦਕੇ । ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਕਾਲ ਏਵਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਵਾਗ੍ ਇਤਿ
ਉਥੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਤਦ੍ ਅਦ੍ਯ ਭਗਵਂਸ੍ ਤਂ ਮੇ ਹृਦਯਾਚ੍ ਛਿਨ੍ਦ੍ਧਿ ਸਂਸ਼ਯਮ੍ । ਵਾਕ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਭਿਰ੍ ਆਸ਼ੀਤੈẖ ਖਾਨ੍ ਨਿਸ਼ੀਵ ਸ਼ਸ਼ੀ ਤਮਃ
ਇਸ ਲਈ, ਅੱਜ, ਭਗਵਾਨ ਜੀ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਜੋ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਵਰਗੀ ਠੰਡੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿਓ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਵਦ੍ਵਾਕ੍ਯਾਮृਤਪਾਨੇਨ ਸਂਸ਼ਯਾਂਸ਼ਾਪਮृਤ੍ਯਵਃ । ਅਸ਼ੇषੇਣ ਵਿਨष੍ਟਾ ਮੇ ਵਰ੍षਣੇਨੇਵ ਪਾਂਸਵਃ
ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਤੇ ਦੁਖਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਨਾਲ ਧੂੜ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਮਾਨਵਵਧੂਕਾਨ੍ਤਂ ਤ੍ਵਾਂ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਤਥਾਪ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਨ ਰਾਜਤੇ ਸ੍ਵਯਂ ਜ੍ਞਾਤਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਗੁਰੁਗਿਰਂ ਵਿਨਾ
ਫਿਰ ਵੀ, ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਜੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਧੀਕ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨ, ਚਾਹੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਚਮਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਰਾਮ ਰਾਜੀਵਪਤ੍ਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਸਾਧੁ ਸਂਸ੍ਮृਤਵਾਨ੍ ਅਸਿ । ਕੇ ਨਾਮ ਵਾ ਸਮਾਰਮ੍ਭਾḫ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਯਾਯਾਨ੍ਤਿ ਵਨ੍ਧ੍ਯਤਾਮ੍
ਰਾਮਾ, ਤੇਰੀਆਂ ਕੰਵੀਆਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਯਾਦ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਬੁਧੀਮਾਨ ਦੇ ਕੀਹ ਕੰਮ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
ਕ੍ਸ਼ਮੌਦਾਰ੍ਯਸ਼ਮਪ੍ਰਾਯੈਰ੍ ਗੁਣੈਰ੍ ਯਾਤੋ ऽਸਿ ਪਾਤ੍ਰਤਾਮ੍ । ਸ਼ਾਰਦੈਸ਼੍ ਸ਼ਾਲਿਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯੈਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੀਮਤ੍ਤਾਮ੍ ਇਵ ਭੂਤਲਮ੍
ਤੂੰ ਧੀਰਜ, ਦਿਲਦਾਰੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਕੇ ਚਾਵਲਾਂ ਨਾਲ ਸਰਤੋਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਸੋਹਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਜਨਂ ਤ੍ਵਂ ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਵਚਸਾਂ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਸੁਰਕ੍ਤਕਣ੍ਠਗੀਤੀਨਾਂ ਰਾਗਰਕ੍ਤਮਨਾ ਇਵ
ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਚਾਈਆਂ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਹੈਂ, ਪੂਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਰੰਗਿਆ ਹੋਵੇ ਉਹ ਗहरे, ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਗਾਏ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਮਗਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਦ੍ਯਾਰ੍ਧਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਵਤ੍ । ਨ ਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਵੈਤਦੋषੇਣ ਗਚ੍ਛਸ੍ਯ੍ ਉਭਯਨष੍ਟਤਾਮ੍
ਅੱਜ ਤੂੰ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਅੱਧ-ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਵਰਗਾ ਹੈਂ; ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗਲਤ ਅਦਵੈਤ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਹਾਨੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਅਮਹਾਤ੍ਮਾ ਹਿ ਵੇਦਾਨ੍ਤਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਾਵਗਤਾਵ੍ ਇਤਃ । ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਸਂਯਾਤਿ ਕਰ੍ਮਾਦ੍ਵੈਤਵਸ਼ਾਦ੍ ਅਧਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਮਨ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, 'ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ' ਸੋਚ ਕੇ, ਗਲਤ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਇਕਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਮਾਦਿਗੁਣਪੂਤਾਤ੍ਮਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਤ੍ਵਾਦृਸ਼ਸ੍ ਤੁ ਯਃ । ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਨਿਰ੍ਣੀਯ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਵੈਤਮ੍ ਏਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਧੀਰਜ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਫ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ 'ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ' ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਸੱਚੀ ਇਕਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਾਦ੍ਵੈਤਮ੍ ਅਨਾਦृਤ੍ਯ ਨਾਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ ਨੋਜ੍ਝਤਿ । ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵੈਕਭਾਵਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਮਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਕੇਵਲਮ੍
ਗਲਤ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਇਕਤਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਛੱਡਦਾ ਹੈ; ਆਤਮਕ ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਸਮਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਵ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵਾਸਾਮ੍ ਅਭਿਤੋ ਦृਸ਼ਾਮ੍ । ਸ਼ृਣੁ ਰਾਘਵ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨੈਕਦੀਪਕਮ੍
ਰਾਘਵ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਢੰਗ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਾਰ, ਆਤਮ-ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਜੋਤ ਹੈ; ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਸੁਣ।
ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਨ ਜਾਯਤੇ ਯੇਨ ਭਾਵਿਤੇਨ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ । ਭਵ੍ਯ ਏਵਾਙ੍ਗ ਨਾਭਵ੍ਯੋ ਭृष੍ਟਂ ਬੀਜਮ੍ ਇਵੋषਰੇ
ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਕੋਈ ਜੰਤੂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਪਿਆਰੇ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋਂਦੀ—ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ 'ਚ ਭੁੰਨਿਆ ਬੀਜ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦਾ।
ਇਦਂ ਹਿ ਕਥਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਬੋਧਂ ਪਰਮ੍ ਉਪਾਗਤਾਃ । ਵਯਂ ਸ੍ਵਯਂ ਚ ਜਾਨੀਮਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਏਵਂ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਉੱਚੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਅਸੀਂ ਆਪ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ 'ਚ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਤਤ੍ਤ੍ਵਯੋਰ੍ ਭੇਦਸ੍ ਤਰਙ੍ਗਪਯਸੋਰ੍ ਇਵ । ਨ ਸਤ੍ਯਾਸਤ੍ਯਯੋਰ੍ ਭੇਦੋ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਰ੍ਕਯੋਰ੍ ਇਵ
ਅਸਲ ਤੇ ਝੂਠ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ; ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਣ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਸਤ੍ਤਾਯਾਂ ਨ ਤੁ ਭੇਦੋ ऽਸ੍ਤਿ ਭੇਦੋ ਯẖ ਕਲ੍ਪਿਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਯਮ੍ । ਵਿਕਲ੍ਪੋ ਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸਤ੍ਯਸ੍ ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਤੋ ऽਖਿਲਮ੍
ਅਸਲ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਇਹ ਵੰਡ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਵੀ ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਿਰਫ ਅਸਤਿਤਵ ਹੀ ਹੈ।
ਨ ਸਤ੍ਯਾਸਤ੍ਯਯੋਰ੍ ਭੇਦਸ੍ ਸਤ੍ਤਾਯਾਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰਬਾਹ੍ਯਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰਯੋਰ੍ ਇਵ
ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਵਿਚ ਵਜੂਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਦੋਸਤ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਬਣੀ ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੀ ਪਹਾੜੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਹਿ ਪੁਰੁषੋ ਦੇਹੋ ਨਾਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਅਰ੍ਥਕ੍ਰਿਯਾ ਤਦਰ੍ਥਾ ਚ ਸਂਵਿਦਰ੍ਥੇਨ ਪੂਰ੍ਯਤੇ
ਇਨਸਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਦੇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਕਸਦ ਚਿੱਤ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਦ੍ ਏਵ ਕਲ੍ਪਿਤਾਕਾਰਮ੍ ਅਗੇਨ੍ਦ੍ਰਾਦੀਵ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਅਸਦ੍ਰੂਪਸ਼ਰੀਰਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਰ੍ਥẖ ਕ ਇਤਰੈẖ ਕ੍ਰਮੈਃ
ਉਹੀ ਚਿੱਤ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਪਹਾੜ ਆਦਿ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਦੇਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਵਾਨੁਭਵਾਨਨ੍ਦਫਲਾ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇषਤẖ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਸਮਗ੍ਰਾਣਾਂ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਆਸਵਾਦ੍ਯਨੁਭੂਤਿਵਤ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਅੰਦਰਲੀ ਅਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਸੁਆਦ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਤੀਹ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵੈਕਂ ਨ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਸ੍ਤਿ ਕਲ੍ਪਨਾ । ਨਿਰ੍ਮਲੋ ਨਿਤ੍ਯ ਆਤ੍ਮਾਸ੍ਤਿ ਯੋ ਨਾਸ੍ਤੀਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।
ਨੈਵ ਤਸ੍ਯ ਮਲਂ ਨਾਙ੍ਕੋ ਨ ਵਿਚ੍ਛੇਦੋ ਨ ਵਸ੍ਤੁਤਾ । ਨ ਸਤ੍ਤਾ ਨਾਪਿ ਚਾਸਤ੍ਤਾ ਤ੍ਵਤ੍ਤਾ ਮਤ੍ਤਾ ਨ ਚੈਵ ਚ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਮੈਲ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਟੁੱਟਣ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਸਤੂ। ਨਾ ਉਹ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ; ਨਾ ਤੇਰਾ, ਨਾ ਮੇਰਾ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ।
ਆਤ੍ਮੈਵਾਸ੍ਤੀਹ ਨਾਨ੍ਯੋ ऽਸ੍ਤਿ ਤ੍ਯਜ ਰਾਮੇਤਰਾਂ ਧਿਯਮ੍ । ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੋ ऽਥ ਨਿਰੇਕਤ੍ਵਸ੍ ਸਮੋ ਨਿਤ੍ਯੋਦਿਤੋ ਭਵ
ਇੱਥੇ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਰਾਮਾ, ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਛੱਡ ਦੇ। ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵੱਖਰੇਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਮਾਨ ਤੇ ਸਦਾ ਜਾਗਦੇ ਰਹੋ।
ਤਦ੍ ਏਤੇ ਭਗਵਨ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਨੋਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਯẖ ਕਥਮ੍ । ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਯੈਰ੍ ਇਹ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍ ਇਦਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਯਾ ਮਯਿ
ਭਗਵਾਨ ਜੀ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ?
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਂਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਬ੍ਦਰਾਸ਼ਿḫ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਃ । ਮਿਥ੍ਯੈष ਚਿਤ੍ਤਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਯੋ ਨ ਰਾਮ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ
ਧਰਮਕ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਸੱਚਮੁੱਚ ਝੂਠੇ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ।
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... । ਚਿਤ੍ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੈਤਤ੍ ਪਰਾਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਕਂ ਤਥਾ
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਤੇ ਸਤ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਉੱਚੀ ਅਕਾਸ਼-ਸੁਭਾ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਅਪ੍ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੈਤਦ੍ ਵੀਚ੍ਯਾਵਰ੍ਤਾਦਿਕਂ ਯਥਾ । ਸਰ੍ਵੋ ਜਗਤ੍ਪਦਾਰ੍ਥੌਘਸ਼੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਕਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਭੰਵਰਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਚਿੱਤ-ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... । ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਪੁਰਾਨੀਕਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨੇ ਵਾ ਯਥਾਨਿਲਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿਲਚਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ...