ਅਚੇਤ੍ਯਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਾਤ੍ਮਾ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰੈष ਤਿष੍ਠਤਿ । ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸਮੁਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਣੂਦਰੇ
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਜਗਤ ਦਾ ਮੂਲ, ਜੋ ਚੇਤਨ ਤੇ ਅਚੇਤਨ ਦੋਵੇਂ ਹੈ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਦਿਖਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਨ ਉਭਰਦੀ ਹੈ—even ਜੇ atom ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਵੇ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਜਗਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਮृष੍ਟਮ੍ ਇਦਂ ਮਯਾ । ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਤਪੋਧ੍ਯਾਨਜਪੈਰ੍ ਇਤਿ ਕਾਞ੍ਚਿਕਤृਪ੍ਤਿਵਤ੍
ਇਸ ਲਈ ਦਿਖਣ ਵਾਲਾ ਜਗਤ ਹੈ; ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤਪ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਜਪ ਨਾਲ ਸਾਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਇਨਾ ਚਮਕਾ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਿ ਨਾਮ ਜਗਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਤਿ । ਪਰਮਾਣੂਦਰੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ ਚਿਦਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੇਕਰ ਦਿਖਣ ਵਾਲਾ ਜਗਤ ਹੈ ਵੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ atom ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਇਨੇ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਈ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਂ ਰਾਮ ਯਥਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਪ੍ਰਬਿਮ੍ਬਤਿ । ਅਦ੍ਰਿਦ੍ਯੂਰ੍ਵੀਨਦੀਸ਼ਾਦਿ ਚਿਦਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਤਥੈਵ ਹਿ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਆਇਨੇ ਵਾਂਗ ਪਰਛਾਈ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਹਾੜ, ਧਰਤੀ, ਨਦੀਆਂ ਆਦਿ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਇਨੇ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਹੀ ਦਿਖਦੇ ਹਨ।
ਤਤਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਪੁਨਰ੍ ਦੁਃਖਂ ਜਰਾ ਮਰਣਜਨ੍ਮਨੀ । ਭਾਵਾਭਾਵਗ੍ਰਹੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਸ੍ਥੂਲਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਚਲਾਚਲਾਃ
ਫਿਰ ਉਥੇ ਦੁੱਖ, ਬੁਢਾਪਾ, ਮੌਤ, ਜਨਮ, ਹੋਣ-ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਆਉਣ-ਜਾਣ, ਜਿਹੜੇ ਮੋਟੇ-ਪਤਲੇ, ਚਲਦੇ-ਅਚਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਭਰਦੇ ਹਨ।
ਇਦਂ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਿਤਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਮਯਾ ਨਾਤ੍ਰਾਹਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਃ । ਏਤਦ੍ ਏਵਾਕ੍ਸ਼ਯਂ ਬੀਜਂ ਸਮਾਧੌ ਸਂਸृਤਿਸ੍ਮृਤੇਃ
ਇਹ ਦਿਖਣ ਵਾਲਾ ਜਗਤ ਮੈਂ ਸਾਫ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਿਆ। ਪਰ ਇਹੀ ਅਟੱਲ ਬੀਜ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਸਤਿ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਦ੍ਦृਸ਼੍ਯੇ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸਮਾਧਿਨਾ । ਨ ਚਾਕ੍ਸ਼ਯਸੁषੁਪ੍ਤਤ੍ਵਂ ਤੁਰ੍ਯਂ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਉਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਾ ਤਾਂ ਅਟੱਲ ਸੁੱਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਚੌਥੀ ਹਾਲਤ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਿਨਾ ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੀ ਲੀਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨੇ ਹਿ ਸਮਾਧੀਨਾਂ ਸੁषੁਪ੍ਤਾਨ੍ਤ ਇਵਾਖਿਲਮ੍ । ਜਗਦ੍ਦੁਃਖਮ੍ ਇਦਂ ਭਾਤਿ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਖਣ੍ਡਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਲੀਨਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅਟੁੱਟ ਦੁੱਖ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਭਵਤਿ ਹੇ ਰਾਮ ਤਤ੍ ਕਿਂ ਨਾਮ ਸਮਾਧਿਭਿਃ । ਭੂਯੋ ऽਨਰ੍ਥਨਿਪਾਤੇ ਹਿ ਕ੍ਸ਼ਣਸਾਮ੍ਯੇ ऽਪਿ ਕਿਂ ਸੁਖਮ੍
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਾਲਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਲੀਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜਦੋਂ ਮੁਸੀਬਤ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਸਮਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਯਦਿ ਵਾਪਿ ਸਮਾਧਾਨੇ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪੇ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਤਦ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਯਸੁषੁਪ੍ਤਾਭਂ ਤਨ੍ ਮਨ੍ਯੇ ਨਾਮਲਂ ਪਦਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਬਿਨਾ ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੀ ਲੀਨਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਸੁੱਤ ਵਰਗੀ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਹਾਲਤ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਸਤਿ ਦृਸ਼੍ਯੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਨ ਚ ਤਨ੍ ਨਾਮ ਕੇਨਚਿਤ੍ । ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਕਿਲਾਯਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਾਲਤ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭ੍ਰਾਂਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਰष੍ਟਾਥ ਯਦਿ ਪਾषਾਣਰੂਪਤਾਂ ਭਾਵਯਨ੍ ਬਲਾਤ੍ । ਕਿਲਾਸ੍ਤੇ ਤਤ੍ ਤਦਨ੍ਤੇ ऽਪਿ ਭੂਯੋ ऽਸ੍ਯੋਦੇਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਤਾ
ਜੇ ਦਰਸ਼ਕ ਜਬਰ ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਵਰਗੀ ਹਾਲਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਚ ਪਾषਾਣਤਾਤੁਲ੍ਯਾ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸਮਾਧਯਃ । ਕੇषਾਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਅਚਿੰਤ ਸਮਾਧੀਆਂ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ; ਇਹ ਗੱਲ ਸਭ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਹੋਈ ਹੈ।
ਨ ਚ ਪਾषਾਣਤਾਤੁਲ੍ਯਾ ਰੂਢਿਂ ਯਾਤਾਸ੍ ਸਮਾਧਯਃ । ਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਰ੍ਯਂ ਪਦਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਚਿਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਅਜਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍
ਜੋ ਸਮਾਧੀਆਂ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਪਕਵਤਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ; ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸ਼ਾਂਤ, ਚੇਤਨਾ ਰੂਪ, ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਅਵਸਥਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਯਦੀਦਂ ਸਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਤਨ੍ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ੍ ਕਦਾਚਨ । ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ੍ ਤਪੋਜਪਧ੍ਯਾਨੈਰ੍ ਦृਢਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਕਲ੍ਪਨਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹਕੀਕਤ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਖਤਮ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਇਸਨੂੰ ਤਪ, ਜਪ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮੁਕਾ ਸਕਣ ਦੀ ਸੋਚ ਸਿਰਫ ਅਗਿਆਨ ਹੈ।
ਆਲੀਨਵਲ੍ਲਰੀਰੂਪਂ ਯਥਾ ਪਦ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ਕੋਟਰੇ । ਆਸ੍ਤੇ ਕਮਲਿਨੀਬੀਜਂ ਤਥਾ ਦ੍ਰष੍ਟਰਿ ਦृਸ਼੍ਯਧੀਃ
ਜਿਵੇਂ ਬੰਦ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਦਾ ਬੀਜ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਰਸਃ ਪਦਾਰ੍ਥੇषੁ ਯਥਾ ਤੈਲਂ ਤਿਲਾਦਿषੁ । ਕੁਸੁਮੇषੁ ਯਥਾਮੋਦਸ੍ ਤਥਾ ਦ੍ਰष੍ਟਰਿ ਦृਸ਼੍ਯਧੀਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਆਦ, ਤਿਲ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਤੇਲ, ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਕਰ੍ਪੂਰਾਦੇਸ੍ ਸੁਗਨ੍ਧਤਾ । ਯਥੋਦੇਤਿ ਤਥਾ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਚਿਦ੍ਧਾਤੋਰ੍ ਉਦਰੇ ਜਗਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕਪੂਰ ਆਦਿ ਪਦਾਰਥ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਉੱਠਦੀ ਹੈ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਗਤ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਉਭਰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਚਾਤ੍ਰ ਤਵ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਰਾਜ੍ਯਧੀਃ । ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤ੍ਯੈਵ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਧृਦ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਭੂਃ
ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਸੁਪਨੇ, ਕਲਪਨਾ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਗਤ ਵੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ਥਃ ਪਿਸ਼ਾਚੋ ਬਾਲਕਂ ਯਥਾ । ਵਿਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਏषਾਨ੍ਤਰ੍ ਦ੍ਰष੍ਟਾਰਂ ਦृਸ਼੍ਯਰੂਪਿਕਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਪਿਸਾਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਰੂਪ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾਙ੍ਕੁਰੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਬੀਜਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਸ਼ਕਾਲਤਃ । ਕਰੋਤਿ ਭਾਸੁਰਂ ਦੇਹਂ ਤਨੋਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਧੀਃ
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਅੰਕੁਰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਨਾ ਵੀ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਹृਦ੍ਯ੍ ਏਵ ਚਮਤ੍ਕृਤਿਰ੍ ਯਥਾ ਸਦੋਦਿਤਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਮਯੋਜ੍ਝਿਤੋਦਰੇ । ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸ਼ਰੀਰਿਣਸ੍ ਤਥਾ ਸ੍ਵਭਾਵਭੂਤਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਦਰੇ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਅਚੰਭਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਚਿੱਤਮਾਤਰ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਜਗਤ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕੁਦਰਤੀ ਵਜੋਂ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਦਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਜਾਖ੍ਯਾਨਂ ਸ਼ृਣੁ ਸ਼੍ਰਵਣਭੂषਣਮ੍ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਾਖ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕਰਣਂ ਯੇਨ ਰਾਘਵ ਬੁਧ੍ਯਸੇ
ਇਹ ਆਕਾਸ਼ਜਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ, ਜੋ ਕੰਨਾਂ ਲਈ ਗਹਿਣਾ ਹੈ; ਇਹ 'ਉਤਪੱਤੀ' ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਸਮਝ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਅਸ੍ਤੀਹਾਕਾਸ਼ਜੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਜਃ ਪਰਮਧਾਰ੍ਮਿਕਃ । ਧ੍ਯਾਨੈਕਨਿष੍ਠਸ੍ ਸਤਤਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਚ ਹਿਤੇ ਰਤਃ
ਆਕਾਸ਼ਜਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦੁਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਧਾਰਮਿਕ ਸੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
ਸ ਚਿਰਂ ਜੀਵਤਿ ਯਦਾ ਤਦਾ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਅਚਿਨ੍ਤਯਤ੍ । ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯ੍ ਏਵ ਕ੍ਰਮੇਣਾਹਂ ਭੂਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਮਿ ਕਿਲਾਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਜੀ ਲਿਆ, ਮੌਤ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।'
ਏਵਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਜਂ ਵਿਪ੍ਰਂ ਨ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਭਕ੍ਸ਼ਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਅਤ੍ਰ ਮੇ ਕੁਣ੍ਠਿਤਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਖਡ੍ਗਧਾਰਾ ਯਥੋਪਲੇ
ਪਰ ਇਹ ਆਕਾਸ਼ਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਖਾ ਸਕਦਾ? ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਮੰਦੀ ਪਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਫਿੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਤਂ ਹਨ੍ਤੁਮ੍ ਅਗਚ੍ਛਤ੍ ਤਤ੍ਪੁਰਂ ਤਦਾ । ਤ੍ਯਜਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਦ੍ਯਮਮ੍ ਉਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕੇਚਨ
ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੌਤ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਚਲੀ। ਪਰ ਜੋ ਪੱਕੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਦੇ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ।
ਤਤਸ੍ ਤਤ੍ਸਦਨਂ ਯਾਵਨ੍ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਤਾਵਦ੍ ਏਨਂ ਦਹਤ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਨਿਃ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਜ੍ਵਲਨੋਪਮਃ
ਜਦੋਂ ਮੌਤ ਖੁਦ ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਇੱਕ ਅੱਗ, ਜੋ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।
ਅਗ੍ਨਿਜ੍ਵਾਲਾਮਹਾਜਾਲਂ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸੌ । ਦ੍ਵਿਜਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਮਾਦਾਤੁਂ ਹਸ੍ਤੇਨੈਚ੍ਛਤ੍ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਅੱਗ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜਾਲੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਅੰਦਰ ਆਉਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਮੌਤ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਨ ਚਾਸ਼ਕਤ੍ ਪੁਰੋ ਦृष੍ਟਮ੍ ਅਪਿ ਹਸ੍ਤਸ਼ਤੈਰ੍ ਦ੍ਵਿਜਮ੍ । ਬਲਵਾਨ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਵष੍ਟਬ੍ਧੁਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰੁषਂ ਯਥਾ
ਪਰ ਮੌਤ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਸੌ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਨਹੀਂ ਸਕੀ; ਜਿਵੇਂ ਤਾਕਤਵਰ ਵੀ ਪੱਕੇ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।