ਘਟਾਦਿषੁ ਪ੍ਰਣष੍ਟੇषੁ ਯਥਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਖਣ੍ਡਿਤਮ੍ । ਤਥਾ ਦੇਹੇषੁ ਨष੍ਟੇषੁ ਦੇਹੀ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਲੋਪਕਃ
ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਆਦਿ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਅਟੁੱਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ 'ਤੇ ਆਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸਰ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰ ਆਤ੍ਮਾਯਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਾਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਣੋਰ੍ ਅਣੁਃ । ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤ੍ਯਂਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਹਿ ਖਵਦ੍ ਰਾਮ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਹ ਆਤਮਾ ਸਿਰਫ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਨਾਜ਼ੁਕ। ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ, ਰਾਮਾ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਤਮਾ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨ ਜਾਯਤੇ ਨ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਦਾਚਨ । ਜਗਦ੍ਵਿਵਰ੍ਤਰੂਪੇਣ ਕੇਵਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜृਮ੍ਭਤੇ
ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਕਦੇ ਵੀ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਨਹੀਂ। ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਕਮ੍ ਇਦਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਭਾਵਾਭਾਵਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਸੁਖੀ ਭਵ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਇਕ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾ ਅੰਤ। ਇਹ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੇ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ।
ਸਰ੍ਵਾਪਦਾਂ ਨਿਲਯਮ੍ ਅਧ੍ਰੁਵਮ੍ ਅਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਆਸਨ੍ਨਪਾਤਮ੍ ਅਵਿਵੇਕਮ੍ ਅਸਾਰਮ੍ ਅਜ੍ਞਮ੍ । ਬੋਧਾਦ੍ ਅਹਙ੍ਕृਤਿਪਦਂ ਸਕਲਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯ ਸ਼ੇषੇ ਸੁਬਦ੍ਧਪਦ ਉਤ੍ਤਮਤਾਂ ਪ੍ਰਯਾਸਿ
ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ—ਅਸਥਿਰ, ਬੇਅਸਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲਾ, ਬੇ-ਫ਼ਰਕ, ਬੇ-ਮੁੱਲ, ਅਗਿਆਨ—ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਛੱਡ ਦੇ। ਬਾਕੀ ਜੋ ਉੱਚੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕ ਜਾ।
ਪਰਸ੍ਮਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਨਃ ਪ੍ਰਥਮਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਮ੍ । ਮਨਨਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਆਭੋਗਿ ਤਤ੍ਸ੍ਥਮ੍ ਏਵ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਗਤਮ੍
ਸਰਵੋਚ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਸੁਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ।
ਪੁष੍ਪਕੋਸ਼ ਇਵਾਮੋਦੋ ਮਹੋਰ੍ਮਿਰ੍ ਇਵ ਸਾਗਰੇ । ਰਸ਼੍ਮਿਜਾਲਮ੍ ਇਵਾਦਿਤ੍ਯੇ ਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਰਾਘਵ
ਰਾਘਵ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਦੀ ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਮਨ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਦृਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਮृਤ੍ਯੈਵ ਗਤਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ । ਨਾਨ੍ਯਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਗਤਂ ਰਾਮ ਜਾਤਂ ਰਜ੍ਜੁਭੁਜਙ੍ਗਵਤ੍
ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸਿਰਫ ਭੁੱਲ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਰਾਮਾ; ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਯੋ ਭਾਵਯਤਿ ਰਾਘਵ । ਰਸ਼੍ਮਿਜਾਲਮ੍ ਇਦਂ ਹ੍ਯ੍ ਏਤਤ੍ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਯਦ੍ ਇਵ ਭਾਸ੍ਵਤਃ
ਰਾਘਵ, ਜੋ ਕੋਈ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਕੇ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਕਨਕਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਕੇਯੂਰਂ ਯੇਨ ਭਾਵਿਤਮ੍ । ਕੇਯੂਰਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਨ ਤਸ੍ਯ ਕਨਕਂ ਹਿ ਤਤ੍
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੇਯੂਰ (ਬ੍ਰੇਸਲੇਟ) ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਕੇਯੂਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਨਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।
ਸਲਿਲਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਤਰਙ੍ਗੋ ਯੇਨ ਭਾਵਿਤਃ । ਤਰਙ੍ਗਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਏਵੈਕਾ ਸ੍ਥਿਤਾ ਤਸ੍ਯ ਨ ਵਾਰਿਧੀਃ
ਜਦੋਂ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਲਹਿਰ ਦੀ ਹੀ ਸੋਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਨਹੀਂ।
ਸਲਿਲਾਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਤਰਙ੍ਗੋ ਯੇਨ ਭਾਵ੍ਯਤੇ । ਅਮ੍ਬੁਸਾਮਾਨ੍ਯਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਲਹਿਰ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਭੇਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਨਕਾਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਕੇਯੂਰਂ ਯੇਨ ਭਾਵ੍ਯਤੇ । ਕਨਕੈਕਮਹਾਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਕੰਗਣ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਕੰਗਣ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸੋਨੇ ਦੀ ਇਕੋ ਸਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਭੇਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਵਕਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਜ੍ਵਾਲਾਲੀ ਯੇਨ ਭਾਵ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਗਲਤਿ ਜ੍ਵਾਲਾਧੀਰ੍ ਏਵ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਨੂੰ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਦੀ ਸੋਚ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਲੌ ਦੀ ਹੀ ਧਾਰਨਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਵਾਲਾਜਾਲੇਨ ਲੋਲੇਨ ਰਞ੍ਜਿਤਾ ਸਾ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਤਾਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਥਾਂ ਸਮਾਧਤ੍ਤੇ ਤਦ੍ਗਤਾ ਵ੍ਯਾਕੁਲਾ ਮਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਬੇਚੈਨ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਾਲਤ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਮਨ ਜੋ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਉਲਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਵਕਾਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਜ੍ਵਾਲਾਲੀ ਯੇਨ ਭਾਵ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਲਪਟਾਂ ਦੀ ਗੁੱਛੀ ਸੋਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਗ ਦੀ ਸਮਝ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਐਸਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ ਸ ਮਹਾਨ੍ ਸ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੀਣਮਨਾ ਮੁਨਿਃ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤੇਨ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਨਾਸੌ ਮਜ੍ਜਤਿ ਵਸ੍ਤੁषੁ
ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਛੋਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਧੂ ਹੈ। ਜੋ ਮਿਲਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਉਹ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ।
ਨਾਨਾਤਾਮ੍ ਅਖਿਲਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਕੋਟਰੇ । ਸਂਵੇਦਨਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਂਸ਼ੋ ਭਵਾਨਘ
ਸਾਰੇ ਭਿੰਨਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਖੋਹ ਵਿਚ, ਤੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨ ਦੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਛੁੰਦਾ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।
ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨੈਵਾਸ਼ੁ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਾਮਿਕਾਮ੍ । ਯਦਾ ਕਰੋਤਿ ਸ੍ਫੁਰਿਤਾਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼ਕ੍ਤਿਮ੍ ਇਵਾਨਿਲਃ
ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਾਕਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਲਪਨਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਚਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੁੰਦਾ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਆਪਣੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦਾ ਪृਥਗ੍ ਇਵਾਭਾਸਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਨਾਮਯਮ੍ । ਮਨੋ ਭਵਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮ ਭਾਵਯਤ੍ਯ੍ ਆਕृਤਿਂ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਫਿਰ, ਜੋ ਵੱਖਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਤੇ ਸੋਚ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਮਨ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਕਂ ਚੇਤੋ ਯਥੇਦਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਜਗਤ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯਤਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿ ਤਥੈਵ ਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਉਹ ਮਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਕਲਪਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਕਲਪਣ ਵਾਲਾ ਕਲਪਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀਟਤ੍ਵਮ੍ ਅਬ੍ਜਜਤ੍ਵਂ ਚ ਮੇਰੁਤ੍ਵਮ੍ ਅਣੁਤਾਂ ਤਥਾ । ਮਨੋ ਯਾਤਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਬੁਦ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਾਦਿਨਾਮਕਮ੍
ਕਦੇ ਕੀੜਾ, ਕਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਕਦੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ, ਕਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਛੋਟਾ—ਮਨ ਇਹਨਾਂ ਨਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ: ਅਹੰਕਾਰ, ਬੁੱਧੀ, ਚਿੱਤ ਆਦਿ।
ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਦ੍ ਵਿਰਿਞ੍ਚਿਤ੍ਵਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਚੇਤੋ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ । ਤਨੋਤਿ ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਦਨੁ ਨਾਨਾਤਾਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਵਜੂਦ ਨੂੰ ਫੈਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖੁਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਯਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਜਗਦ੍ ਆਭੋਗਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਨ ਸਤ੍ਯਂ ਨ ਚ ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਸ੍ਵਪ੍ਨਜਾਲਮ੍ ਇਵੋਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਸਿਰਫ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ; ਇਹ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠ, ਸਪਨੇ ਦੀ ਜਾਲ ਵਾਂਗ ਉਭਰੀ ਹੋਈ।
ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਯਥਾ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਂ ਵਿਵਿਧਾਰਮ੍ਭਭਾਸੁਰਮ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਤਥੇਦਂ ਵਿਤਤਂ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਂ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਜੀਵ ਦਾ ਮਨੋ-ਰਾਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੁਰੂਆਤਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਮਨੋ-ਰਾਜ ਵੀ ਫੈਲਦਾ ਤੇ ਖੁਲਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਨ ਵਿਤਥਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਾਨ੍ ਨ ਚਾਪਿ ਸਨ੍ । ਤਥਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਂ ਜਗਨ੍ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਸਨ੍ ਮੁਨੇ
ਜਿਵੇਂ ਸਪਨਾ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਮুনি, ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਮਨੋ-ਰਾਜ — ਦੁਨੀਆਂ — ਨਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਗਾਇਬ।
ਮਿਥ੍ਯਾਵਭਾਸਮਾਤ੍ਰਂ ਹਿ ਯਦ੍ ਇਦਂ ਘਨਤਾਂ ਗਤਮ੍ । ਯਥਾਭੂਤਾਰ੍ਥਭਾਵਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਦ੍ ਏਤਤ੍ ਪ੍ਰਵਿਲੀਯਤੇ
ਇਹ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਝੂਠੀ ਲਗਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪੱਕੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰਮਾਰ੍ਥੇਨ ਦृष੍ਟਂ ਚੇਤ੍ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਨੈਵ ਕਿਞ੍ਚਨ । ਦृष੍ਟਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਪਰਮਾਰ੍ਥੇਨ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸ਼ਤਸ਼ਾਖਤਾਮ੍
ਜੇ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵੇਖੀਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਜੇ ਅਸਲ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਵੇਖੀਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੈਂਕੜੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਲਹਰ੍ਯੂਰ੍ਮਿਤਰਙ੍ਗਾਮ੍ਬੁਕਲਨਾਰ੍ਹਂ ਪਰਿਸ੍ਫੁਰਨ੍ । ਯਥਾਮ੍ਬੁਧਿਰ੍ ਵਪੁਰ੍ ਧਤ੍ਤੇ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਤਥਾ ਵਿਭੁਃ
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾਂ, ਛੱਲਾਂ ਤੇ ਉਠਾਣਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੰਤ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਕਰ੍ਮਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਕਰ੍ਤਾ ਚਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਾਦ੍ ऋਤੇ । ਨਾਪੂਰ੍ਵਂ ਕੁਰੁਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਭੇਦਮ੍ ਅਤਸ੍ ਤ੍ਯਜ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੋਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਉਹ ਨਵਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦਾ ਭਾਵ ਛੱਡ ਦੇ।