ਚਤੁਸ਼੍ਸ਼ਾਲਖਸ਼ੋਕਾਨ੍ਤੇ ਖਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਚਕਾਰ ਹ । ਕੁਸੂਲਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਦਾਕਾਰਂ ਤਦਾਕਾਸ਼ਪਰਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਚਾਰ ਸਤੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਲੂਣ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਬਣਿਆ ਕੋਠਾ ਬਣਾਇਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਕੋਠੇ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕ ਗਿਆ।
ਤਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਜਹਾਰਾਸ਼ੁ ਕਾਲੋ ਵਾਤ ਇਵਾਮ੍ਬੁਦਮ੍ । ਕੁਸੂਲਾਕਾਸ਼ਸ਼ੋਕੇਨ ਤੇਨਾਸੌ ਪਰ੍ਯਤਪ੍ਯਤ
ਉਹ ਕੋਠਾ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਸਮੇਂ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦੇਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੈ ਲਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਠੇ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕੀਤਾ।
ਏਵਂ ਗृਹਚਤੁਸ਼੍ਸ਼ਾਲਕੁਮ੍ਭਕੁਣ੍ਡਕੁਸੂਲਕੈਃ । ਤਸ੍ਯਾਪਰ੍ਯਵਸਾਨਾਤ੍ਮਾ ਕਾਲੋ ऽਯਮ੍ ਅਤਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਇਹ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਘਰ, ਚੌਕ, ਮਟਕੇ, ਹੌਦ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਅੰਤ-ਰਹਿਤ ਆਤਮਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਹਾਵੇ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਸ ਸ਼ਠਧੀਰ੍ ਗਗਨਂ ਗੁਹਾਯਾਂ ਗृਹ੍ਣਨ੍ ਗृਹੇ ਨ ਗਗਨੇਨ ਕਿਲਾਤ੍ਮਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ । ਦੁਃਖਾਨ੍ਤਰਂ ਘਨਤਰਂ ਘਨਦੁਃਖਜਾਲਾਦ੍ ਆਯਾਤਿ ਯਾਤਿ ਚ ਗਤੇਰ੍ ਗਤਿਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਮੂਢਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਚਲਾਕ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਘਰ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੋਚ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਫੜਦਾ; ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਜਾਲ ਵਿਚੋਂ, ਉਹ ਇਕ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਹਾਲਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੱਜਣ, ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਿਥ੍ਯਾਨਰਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਕਿਂ ਮਾਯਾਪੁਰੁषਃ ਪ੍ਰਭੋ । ਕਥਿਤੋ ऽਯਂ ਤ੍ਵਯਾ ਵ੍ਯੋਮਰਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਝੂਠੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜੋ 'ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ' ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?
ਸ਼ृਣੁ ਰਾਮ ਯਥਾਭੂਤਮ੍ ਏਤਤ੍ ਪ੍ਰਕਟਯਾਮਿ ਤੇ । ਮਿਥ੍ਯਾਪੁਰੁषਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਕਥਨਂ ਕਥਯਾਧੁਨਾ
ਰਾਮਾ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਝੂਠੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਮਾਯਾਯਨ੍ਤ੍ਰਮਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਯਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਏਨਂ ਤਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਮ੍ਬਰੋਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜੰਤਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਤੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਸਮਝ, ਜੋ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੋਣੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਾਧੋ ਜਗਦ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਸਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਂ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਭਵਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਏ ਸਾਧੂ, ਜਿਸ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਅੰਤਹੀਨ, ਝੂਠਾ ਤੇ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਿਤਸੁਦੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਬ੍ਰਹ੍ਮਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋ ऽਥ ਸ਼ਬ੍ਦਖਾਤ੍ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਵਾਨਿਲਾਤ੍
ਉਸ ਅੰਦਰਲੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਮ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਦੇ ਖੋਹ ਤੋਂ, ਅਹੰਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹਵਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਕੰਪਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
ਵृਦ੍ਧਿਂ ਯਾਤਸ੍ ਸ ਗਗਨੇ ਕਲ੍ਪਯਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਤਾਂ ਸ਼ਠਃ । ਅਨਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਾਭਿਮਾਨੇਨ ਤੇਨਾਸੌ ਯਤਤੇ ਤਤਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਸਲ ਸਮਝਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਗੈਰ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਇਹ ਹੋਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮੈਕਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਦੇਹਾਨ੍ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨ੍ ਅਸੌ । ਭੂਯੋ ਭੂਯੋ ऽਪਿ ਨਿਰ੍ਨष੍ਟਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵੇਦਂ ਕੁਰੁਤੇ ਜਗਤ੍
ਆਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਸ ਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਮਨ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚਦਾ ਹੈ।
ਸ ਏਵ ਮਾਯਾਪੁਰੁषੋ ਮਿਥ੍ਯਾਪੁਰੁष ਏਵ ਸਃ । ਅਸਨ੍ਨ੍ ਏਵੋਦਿਤੋ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰੋ ऽਪਿ ਮਾਯਯਾ
ਇਹੀ ਮਨ ਮਾਇਆ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਝੂਠਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਗृਹਕੁਣ੍ਡਚਤੁਸ਼੍ਸ਼ਾਲਕੁਮ੍ਭਾਦੀਨ੍ ਦੇਹਕਾਨ੍ ਅਸੌ । ਕृਤ੍ਵਾ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤ ਆਤ੍ਮੇਤਿ ਯਾਤਿ ਤਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਭਾਵਨਾਮ੍
ਇਹ ਮਨ ਘਰ, ਘੜਾ, ਕੁਆਂ, ਜਹਾਜ਼ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸਮਝ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਉਸ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਨਾਮਾਨੀਮਾਨਿ ਰਾਘਵ । ਸ਼ृਣੁ ਯੈਰ੍ ਜਗਦਾਰਮ੍ਭਵਿਭ੍ਰਮੈਰ੍ ਮੋਹਮ੍ ਏਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ
ਰਾਘਵ, ਇਸ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਂਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਭਟਕਣ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਮਨ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਮਨਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਾਯਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਃ ਕਲਨਾ ਕਾਲਃ ਕਲਾ ਚੇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤੈਃ
ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵ, ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਚਿੱਤ, ਮਾਇਆ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਇਰਾਦਾ, ਗਿਣਤੀ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਲਾ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਹੈ।
ਏਵਮਾਦ੍ਯੈਸ੍ ਤਥਾਨ੍ਯੈਸ਼੍ ਚ ਨਾਮਭਿਰ੍ ਬਹੁਤਾਂ ਗਤੈਃ । ਸਹਸ੍ਰਰੂਪੋ ऽਹਙ੍ਕਾਰਃ ਕਲ੍ਪਿਤਾਰ੍ਥੈਰ੍ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ ਕਈ ਹੋਰ ਨਾਮਾਂ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ, ਕਲਪਿਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤਾਕਾਸ਼ੇ ਤਤੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਜਗਨ੍ਨਿਰ੍ਮਿਤਿਭਿਸ਼੍ ਚਿਰਮ੍ । ਸੁਖਦੁਃਖਾਨ੍ਯ੍ ਅਨੁਭਵਨ੍ ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਪੁਰੁषਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਭੂਤ-ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਖਾਲੀ ਪਾਸੇ, ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਗਤ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਰਾਹੀਂ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਝੂਠ ਹੈ।
ਯਥੈष ਮਿਥ੍ਯਾਪੁਰੁषੋ ਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮਸ਼ਙ੍ਕਯਾ । ਘਟਾਕਾਸ਼ਾਦਿषੁ ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਮ੍ ਏਵਂ ਮਾ ਕ੍ਲੇਸ਼ਵਾਨ੍ ਭਵ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਝੂਠਾ ਮਨੁੱਖ ਆਕਾਸ਼-ਸਵਭਾਵ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਰਕੇ ਘੜੇ ਆਦਿ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੀ ਚਿੰਤਾ-ਰਹਿਤ ਰਹੋ।
ਆਕਾਸ਼ਾਦ੍ ਅਪਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਸ਼੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਸ਼੍ ਸ਼ਿਵਸ਼੍ ਸ਼ੁਭਃ । ਯ ਆਤ੍ਮਾ ਸ ਕਥਂ ਕੇਨ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਗृਹ੍ਯਤੇ ਤਥਾ
ਆਤਮਾ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਵਿੱਤਰ, ਨਾਜ਼ੁਕ, ਚੰਗਾ ਤੇ ਸੁਭਾਵਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾਂ ਫੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਹृਦਯਾਕਾਸ਼ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਘਟਾਕਾਸ਼ਸਮਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਭੂਤਾਨਿ ਸ਼ੋਚਨ੍ਤਿ ਨष੍ਟ ਆਤ੍ਮੇਤਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਵਸਤੀ ਸਿਰਫ ਦਿਲ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ 'ਆਤਮਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ' ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ 'ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ ਬੇਕਾਰ ਹੈ।
ਘਟਾਦਿषੁ ਪ੍ਰਣष੍ਟੇषੁ ਯਥਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਖਣ੍ਡਿਤਮ੍ । ਤਥਾ ਦੇਹੇषੁ ਨष੍ਟੇषੁ ਦੇਹੀ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਲੋਪਕਃ
ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਆਦਿ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਅਟੁੱਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ 'ਤੇ ਆਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸਰ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰ ਆਤ੍ਮਾਯਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਾਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਣੋਰ੍ ਅਣੁਃ । ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤ੍ਯਂਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਹਿ ਖਵਦ੍ ਰਾਮ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਹ ਆਤਮਾ ਸਿਰਫ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਨਾਜ਼ੁਕ। ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ, ਰਾਮਾ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਤਮਾ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨ ਜਾਯਤੇ ਨ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਦਾਚਨ । ਜਗਦ੍ਵਿਵਰ੍ਤਰੂਪੇਣ ਕੇਵਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜृਮ੍ਭਤੇ
ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਕਦੇ ਵੀ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਨਹੀਂ। ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਕਮ੍ ਇਦਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਭਾਵਾਭਾਵਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਸੁਖੀ ਭਵ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਇਕ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾ ਅੰਤ। ਇਹ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੇ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ।
ਸਰ੍ਵਾਪਦਾਂ ਨਿਲਯਮ੍ ਅਧ੍ਰੁਵਮ੍ ਅਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਆਸਨ੍ਨਪਾਤਮ੍ ਅਵਿਵੇਕਮ੍ ਅਸਾਰਮ੍ ਅਜ੍ਞਮ੍ । ਬੋਧਾਦ੍ ਅਹਙ੍ਕृਤਿਪਦਂ ਸਕਲਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯ ਸ਼ੇषੇ ਸੁਬਦ੍ਧਪਦ ਉਤ੍ਤਮਤਾਂ ਪ੍ਰਯਾਸਿ
ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ—ਅਸਥਿਰ, ਬੇਅਸਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲਾ, ਬੇ-ਫ਼ਰਕ, ਬੇ-ਮੁੱਲ, ਅਗਿਆਨ—ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਛੱਡ ਦੇ। ਬਾਕੀ ਜੋ ਉੱਚੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕ ਜਾ।
ਪਰਸ੍ਮਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਨਃ ਪ੍ਰਥਮਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਮ੍ । ਮਨਨਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਆਭੋਗਿ ਤਤ੍ਸ੍ਥਮ੍ ਏਵ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਗਤਮ੍
ਸਰਵੋਚ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਸੁਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ।
ਪੁष੍ਪਕੋਸ਼ ਇਵਾਮੋਦੋ ਮਹੋਰ੍ਮਿਰ੍ ਇਵ ਸਾਗਰੇ । ਰਸ਼੍ਮਿਜਾਲਮ੍ ਇਵਾਦਿਤ੍ਯੇ ਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਰਾਘਵ
ਰਾਘਵ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਦੀ ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਮਨ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਦृਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਮृਤ੍ਯੈਵ ਗਤਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ । ਨਾਨ੍ਯਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਗਤਂ ਰਾਮ ਜਾਤਂ ਰਜ੍ਜੁਭੁਜਙ੍ਗਵਤ੍
ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸਿਰਫ ਭੁੱਲ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਰਾਮਾ; ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਯੋ ਭਾਵਯਤਿ ਰਾਘਵ । ਰਸ਼੍ਮਿਜਾਲਮ੍ ਇਦਂ ਹ੍ਯ੍ ਏਤਤ੍ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਯਦ੍ ਇਵ ਭਾਸ੍ਵਤਃ
ਰਾਘਵ, ਜੋ ਕੋਈ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਕੇ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਕਨਕਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਕੇਯੂਰਂ ਯੇਨ ਭਾਵਿਤਮ੍ । ਕੇਯੂਰਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਨ ਤਸ੍ਯ ਕਨਕਂ ਹਿ ਤਤ੍
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੇਯੂਰ (ਬ੍ਰੇਸਲੇਟ) ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਕੇਯੂਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਨਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।