ਅਥ ਕਾਲੇਨ ਤਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਗृਹਂ ਨਾਸ਼ਮ੍ ਉਪਾਯਯੌ । ऋਤ੍ਵਨ੍ਤਰੇਣਰ੍ਤੁਰ੍ ਇਵ ਵਾਤੇਨੇਵ ਤਰਙ੍ਗਕਃ
ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਤ ਬਦਲਣ ਤੇ ਰੁੱਤ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਲਹਿਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਾ ਗृਹਾਕਾਸ਼ ਨष੍ਟਂ ਤ੍ਵਂ ਹਾ ਕ੍ਵ ਯਾਤਮ੍ ਅਸਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਹਾ ਹਾ ਭਗ੍ਨਮ੍ ਅਸਿ ਸ੍ਵਚ੍ਛਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਥੈਤਚ੍ ਛੁਸ਼ੋਚ ਸਃ
ਹਾਏ ਘਰ ਦਾ ਅਕਾਸ਼, ਤੂੰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ! ਹਾਏ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਹਾਏ, ਤੂੰ ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਟੁੱਟ ਗਿਆ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ।
ਇਤਿ ਸ਼ੋਕਂ ਚਿਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੁਨਸ੍ ਤਤ੍ਰੈਵ ਦੁਰ੍ਮਤਿਃ । ਕੂਪਂ ਚਕ੍ਰੇ ਖਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਕੂਪਾਕਾਸ਼ਪਰੋ ऽਭਵਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਦੁਖ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਫਿਰ ਉਥੇ ਹੀ ਖੜਕਸ਼ਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਕੂਆ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਕੂਏ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਲਾ ਲਿਆ।
ਤਤੋ ਨਾਸ਼ਂ ਸ ਕਾਲੇਨ ਨੀਤਃ ਕੂਪੋ ऽਪਿ ਤਸ੍ਯ ਵੈ । ਕੂਪਾਕਾਸ਼ਮਹਾਸ਼ੋਕਵਿਧੁਰੋ ऽਸੌ ਤਤੋ ऽਭਵਤ੍
ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਕੂਆ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੇ ਉਹ ਕੂਏ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਲਈ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
ਕੂਪਾਕਾਸ਼ਪ੍ਰਲਾਪਾਨ੍ਤੇ ਕੁਮ੍ਭਂ ਤਤ੍ਰੈਵ ਸੋ ऽਕਰੋਤ੍ । ਕੁਮ੍ਭਾਕਾਸ਼ਪਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਯਂ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਮ੍ ਆਯਯੌ
ਕੂਏ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਥਾਂ ਲਈ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਹੀ ਇਕ ਘੜਾ ਬਣਾਇਆ। ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਥਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕੁਮ੍ਭੋ ऽਪਿ ਤਸ੍ਯ ਕਾਲੇਨ ਨਾਸ਼ਂ ਨੀਤੋ ਰਘੂਦ੍ਵਹ । ਯਾਮ੍ ਏਵ ਦਿਸ਼ਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਦੁਰ੍ਭਗਸ੍ ਸਾਪਿ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਰਘੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਿਰਲੇ, ਉਹ ਘੜਾ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਬੇਨਸੀਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਂ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੁਮ੍ਭਾਕਾਸ਼ਪ੍ਰਲਾਪਾਨ੍ਤੇ ਖਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਚਕਾਰ ਸਃ । ਕੁਣ੍ਡਂ ਤਤ੍ਰੈਵ ਤੇਨਾਸੌ ਕੁਣ੍ਡਾਕਾਸ਼ਪਰੋ ऽਭਵਤ੍
ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਥਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਹੀ ਨਮਕ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਕ ਕੁੰਡਾ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਕੁੰਡੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਥਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕੁਣ੍ਡਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਕਾਲੇਨ ਕਾਨਨੇ ਨਾਸ਼ਮ੍ ਆਯਯੌ । ਤੇਜਸੇਵ ਤਮਸ੍ ਤੇਨ ਕੁਣ੍ਡਾਕਸ਼ਾਂ ਸ਼ੁਸ਼ੋਚ ਸਃ
ਕੁੰਡਾ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਹਨੇਰਾ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁੰਡੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਥਾਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ।
ਕੁਣ੍ਡਕਾਕਾਸ਼ਸ਼ੋਕਾਨ੍ਤੇ ਖਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਚਕਾਰ ਸਃ । ਚਤੁਸ਼੍ਸ਼ਾਲਂ ਮਹਾਸ਼ਾਲਂ ਤਦਾਕਾਸ਼ਪਰੋ ऽਭਵਤ੍
ਟੱਬ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਲੂਣ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚਾਰ ਸਤੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਘਰ ਬਣਾਇਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਘਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਜਹਾਰਾਸ਼ੁ ਕਾਲਃ ਕਵਲਿਤਪ੍ਰਜਃ । ਜੀਰ੍ਣਂ ਪਰ੍ਣਂ ਯਥਾ ਵਾਤਸ੍ ਸ ਤਚ੍ਛੋਕਪਰੋ ऽਭਵਤ੍
ਉਹ ਘਰ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਸਮੇਂ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਛੀਨ ਲਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਪੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਘਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਚਤੁਸ਼੍ਸ਼ਾਲਖਸ਼ੋਕਾਨ੍ਤੇ ਖਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਚਕਾਰ ਹ । ਕੁਸੂਲਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਦਾਕਾਰਂ ਤਦਾਕਾਸ਼ਪਰਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਚਾਰ ਸਤੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਲੂਣ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਬਣਿਆ ਕੋਠਾ ਬਣਾਇਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਕੋਠੇ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕ ਗਿਆ।
ਤਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਜਹਾਰਾਸ਼ੁ ਕਾਲੋ ਵਾਤ ਇਵਾਮ੍ਬੁਦਮ੍ । ਕੁਸੂਲਾਕਾਸ਼ਸ਼ੋਕੇਨ ਤੇਨਾਸੌ ਪਰ੍ਯਤਪ੍ਯਤ
ਉਹ ਕੋਠਾ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਸਮੇਂ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦੇਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੈ ਲਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਠੇ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕੀਤਾ।
ਏਵਂ ਗृਹਚਤੁਸ਼੍ਸ਼ਾਲਕੁਮ੍ਭਕੁਣ੍ਡਕੁਸੂਲਕੈਃ । ਤਸ੍ਯਾਪਰ੍ਯਵਸਾਨਾਤ੍ਮਾ ਕਾਲੋ ऽਯਮ੍ ਅਤਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਇਹ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਘਰ, ਚੌਕ, ਮਟਕੇ, ਹੌਦ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਅੰਤ-ਰਹਿਤ ਆਤਮਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਹਾਵੇ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਸ ਸ਼ਠਧੀਰ੍ ਗਗਨਂ ਗੁਹਾਯਾਂ ਗृਹ੍ਣਨ੍ ਗृਹੇ ਨ ਗਗਨੇਨ ਕਿਲਾਤ੍ਮਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ । ਦੁਃਖਾਨ੍ਤਰਂ ਘਨਤਰਂ ਘਨਦੁਃਖਜਾਲਾਦ੍ ਆਯਾਤਿ ਯਾਤਿ ਚ ਗਤੇਰ੍ ਗਤਿਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਮੂਢਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਚਲਾਕ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਘਰ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੋਚ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਫੜਦਾ; ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਜਾਲ ਵਿਚੋਂ, ਉਹ ਇਕ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਹਾਲਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੱਜਣ, ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਿਥ੍ਯਾਨਰਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਕਿਂ ਮਾਯਾਪੁਰੁषਃ ਪ੍ਰਭੋ । ਕਥਿਤੋ ऽਯਂ ਤ੍ਵਯਾ ਵ੍ਯੋਮਰਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਝੂਠੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜੋ 'ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ' ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?
ਸ਼ृਣੁ ਰਾਮ ਯਥਾਭੂਤਮ੍ ਏਤਤ੍ ਪ੍ਰਕਟਯਾਮਿ ਤੇ । ਮਿਥ੍ਯਾਪੁਰੁषਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਕਥਨਂ ਕਥਯਾਧੁਨਾ
ਰਾਮਾ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਝੂਠੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਮਾਯਾਯਨ੍ਤ੍ਰਮਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਯਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਏਨਂ ਤਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਮ੍ਬਰੋਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜੰਤਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਤੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਸਮਝ, ਜੋ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੋਣੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਾਧੋ ਜਗਦ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਸਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਂ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਭਵਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਏ ਸਾਧੂ, ਜਿਸ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਅੰਤਹੀਨ, ਝੂਠਾ ਤੇ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਿਤਸੁਦੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਬ੍ਰਹ੍ਮਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋ ऽਥ ਸ਼ਬ੍ਦਖਾਤ੍ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਵਾਨਿਲਾਤ੍
ਉਸ ਅੰਦਰਲੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਮ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਦੇ ਖੋਹ ਤੋਂ, ਅਹੰਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹਵਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਕੰਪਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
ਵृਦ੍ਧਿਂ ਯਾਤਸ੍ ਸ ਗਗਨੇ ਕਲ੍ਪਯਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਤਾਂ ਸ਼ਠਃ । ਅਨਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਾਭਿਮਾਨੇਨ ਤੇਨਾਸੌ ਯਤਤੇ ਤਤਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਸਲ ਸਮਝਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਗੈਰ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਇਹ ਹੋਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮੈਕਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਦੇਹਾਨ੍ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨ੍ ਅਸੌ । ਭੂਯੋ ਭੂਯੋ ऽਪਿ ਨਿਰ੍ਨष੍ਟਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵੇਦਂ ਕੁਰੁਤੇ ਜਗਤ੍
ਆਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਸ ਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਮਨ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚਦਾ ਹੈ।
ਸ ਏਵ ਮਾਯਾਪੁਰੁषੋ ਮਿਥ੍ਯਾਪੁਰੁष ਏਵ ਸਃ । ਅਸਨ੍ਨ੍ ਏਵੋਦਿਤੋ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰੋ ऽਪਿ ਮਾਯਯਾ
ਇਹੀ ਮਨ ਮਾਇਆ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਝੂਠਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਗृਹਕੁਣ੍ਡਚਤੁਸ਼੍ਸ਼ਾਲਕੁਮ੍ਭਾਦੀਨ੍ ਦੇਹਕਾਨ੍ ਅਸੌ । ਕृਤ੍ਵਾ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤ ਆਤ੍ਮੇਤਿ ਯਾਤਿ ਤਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਭਾਵਨਾਮ੍
ਇਹ ਮਨ ਘਰ, ਘੜਾ, ਕੁਆਂ, ਜਹਾਜ਼ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸਮਝ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਉਸ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਨਾਮਾਨੀਮਾਨਿ ਰਾਘਵ । ਸ਼ृਣੁ ਯੈਰ੍ ਜਗਦਾਰਮ੍ਭਵਿਭ੍ਰਮੈਰ੍ ਮੋਹਮ੍ ਏਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ
ਰਾਘਵ, ਇਸ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਂਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਭਟਕਣ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਮਨ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਮਨਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਾਯਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਃ ਕਲਨਾ ਕਾਲਃ ਕਲਾ ਚੇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤੈਃ
ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵ, ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਚਿੱਤ, ਮਾਇਆ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਇਰਾਦਾ, ਗਿਣਤੀ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਲਾ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਹੈ।
ਏਵਮਾਦ੍ਯੈਸ੍ ਤਥਾਨ੍ਯੈਸ਼੍ ਚ ਨਾਮਭਿਰ੍ ਬਹੁਤਾਂ ਗਤੈਃ । ਸਹਸ੍ਰਰੂਪੋ ऽਹਙ੍ਕਾਰਃ ਕਲ੍ਪਿਤਾਰ੍ਥੈਰ੍ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ ਕਈ ਹੋਰ ਨਾਮਾਂ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ, ਕਲਪਿਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤਾਕਾਸ਼ੇ ਤਤੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਜਗਨ੍ਨਿਰ੍ਮਿਤਿਭਿਸ਼੍ ਚਿਰਮ੍ । ਸੁਖਦੁਃਖਾਨ੍ਯ੍ ਅਨੁਭਵਨ੍ ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਪੁਰੁषਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਭੂਤ-ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਖਾਲੀ ਪਾਸੇ, ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਗਤ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਰਾਹੀਂ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਝੂਠ ਹੈ।
ਯਥੈष ਮਿਥ੍ਯਾਪੁਰੁषੋ ਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮਸ਼ਙ੍ਕਯਾ । ਘਟਾਕਾਸ਼ਾਦਿषੁ ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਮ੍ ਏਵਂ ਮਾ ਕ੍ਲੇਸ਼ਵਾਨ੍ ਭਵ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਝੂਠਾ ਮਨੁੱਖ ਆਕਾਸ਼-ਸਵਭਾਵ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਰਕੇ ਘੜੇ ਆਦਿ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੀ ਚਿੰਤਾ-ਰਹਿਤ ਰਹੋ।
ਆਕਾਸ਼ਾਦ੍ ਅਪਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਸ਼੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਸ਼੍ ਸ਼ਿਵਸ਼੍ ਸ਼ੁਭਃ । ਯ ਆਤ੍ਮਾ ਸ ਕਥਂ ਕੇਨ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਗृਹ੍ਯਤੇ ਤਥਾ
ਆਤਮਾ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਵਿੱਤਰ, ਨਾਜ਼ੁਕ, ਚੰਗਾ ਤੇ ਸੁਭਾਵਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾਂ ਫੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਹृਦਯਾਕਾਸ਼ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਘਟਾਕਾਸ਼ਸਮਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਭੂਤਾਨਿ ਸ਼ੋਚਨ੍ਤਿ ਨष੍ਟ ਆਤ੍ਮੇਤਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਵਸਤੀ ਸਿਰਫ ਦਿਲ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ 'ਆਤਮਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ' ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ 'ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ ਬੇਕਾਰ ਹੈ।