ਨਭਸਾ ਸ੍ਵਪੁਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਵੇਸ਼ਾਨ੍ਤਃਪੁਰਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਦृਸ਼੍ਯਾ ਬਭੂਵ ਲੋਕਸ੍ਯ ਨृਪਕਰ੍ਮ ਚਕਾਰ ਸਾ
ਆਸਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਗਈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ।
ਵਾਸਰਤ੍ਰਿਤਯੇਨਾਪਿ ਪੁਨਰ੍ ਅਮ੍ਬਰਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਸਾ । ਬਭੂਵ ਕੁਮ੍ਭੋ ਯੋਗੇਨ ਸ਼ਿਖਿਧ੍ਵਜਵਨਂ ਯਯੌ
ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੁੜ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹੀ, ਯੋਗ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਕੁੰਭਾ ਬਣੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਖਿਧਵਜ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।
ਤਥਾ ਤਤ੍ਰੈਵ ਤਂ ਭੂਪਮ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਦ੍ ਵਨਭੂਮਿਗਾ । ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸਮਾਧਿਸ੍ਥਂ ਸਮੁਤ੍ਕੀਰ੍ਣਮ੍ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਾਤ੍
ਉਥੇ, ਉਸਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਨਿਰਵਿਕਲਪ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਅਹੋ ਨੁ ਖਲੁ ਭੋ ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋ ऽਯਮ੍ ਇਹਾਤ੍ਮਨਿ । ਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ ਸਮਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਵਾਚ ਪੁਰਃ ਪ੍ਰਭੋਃ
ਅਹੋ, ਵਾਕਈ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਪਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਿਹਤਮੰਦ, ਸਮ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਖਿਆ।
ਤਦ੍ ਏਨਂ ਤਾਵਦ੍ ਏਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਬੋਧਯਾਮਿ ਪਰਾਤ੍ ਪਦਾਤ੍ । ਇਦਾਨੀਮ੍ ਏਵ ਕਿਂ ਦੇਹਤ੍ਯਾਗਮ੍ ਏष ਕਰੋਤਿ ਵੈ
ਚਲੋ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਜਾਗਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਾਂ; ਕੀ ਇਹ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਹੈ?
ਕਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਾਲਂ ਸ੍ਫੁਰਿਤ੍ਵੇਹ ਰਾਜ੍ਯੇਨ ਵਿਪਿਨੇਨ ਵਾ । ਸਮਮ੍ ਏਵ ਗਮਿष੍ਯਾਵਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤਦੇਹਾਵ੍ ਇਮੌ ਸ਼ਮਮ੍
ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਚਾਹੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂਗੇ।
ਤਦ੍ ਯਾਵਦ੍ ਏषੋ ਵਿਚਲਂ ਪਰਿਣਾਮਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਅਨੇਨਾਭ੍ਯਾਸਯੋਗੇਨ ਤਾਵਦ੍ ਆਬੋਧਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹਿਲਦਾ ਜਾਂ ਬਦਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਜਾਗਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਰਹਾਂਗੀ।
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਚੂਡਾਲਾ ਸਿਂਹਨਾਦਂ ਚਕਾਰ ਸਾ । ਭੂਯੋ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਭੋਰ੍ ਅਗ੍ਰੇ ਵਨੇਚਰਭਯਪ੍ਰਦਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਚੂਡਾਲਾ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੂੰਜ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਨ ਚਚਾਲ ਸ਼ਿਲੇਵਾਦ੍ਰੌ ਯਦਾ ਨਾਦੇਨ ਤੇਨ ਸਃ । ਭੂਯੋ ਭੂਯਃ ਕृਤੇਨਾਪਿ ਤਦਾ ਸਾ ਤਂ ਵ੍ਯਚਾਲਯਤ੍
ਉਹ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਥਰ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਆਵਾਜ਼ 'ਤੇ ਜਰਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਿਲਿਆ; ਉਹ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕੀ।
ਚਾਲਿਤਃ ਪਾਤਿਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਏष ਯਦਾ ਨ ਬੁਬੁਧੇ ਨृਪਃ । ਤਦਾ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤਯਾਮ੍ ਆਸ ਚੂਡਾਲਾ ਕੁਮ੍ਭਰੂਪਿਣੀ
ਉਹ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਤੇ ਡਿੱਗਾ ਕੇ ਵੀ, ਇਹ ਰਾਜਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ; ਫਿਰ ਚੂਡਾਲਾ, ਕੁੰਭ-ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ।
ਅਹੋ ਪਰਿਣਤਸ੍ ਸਾਧੁਸ੍ ਸ੍ਵਪਦੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਅਯਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਨਂ ਹਿ ਕਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਬੋਧਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਵਾਹ, ਕਿੰਨਾ ਅਡੋਲ ਤੇ ਉੱਤਮ ਹੈ ਇਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂ?
ਅਥ ਵੈਨਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਬੋਧਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਵਿਦੇਹਂ ਬੋਧਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤ੍ਵ੍ ਏष ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਅਥਵਾ, ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਬੇ-ਸਰੀਰ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹੇ।
ਅਹਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗਨਾਦੇਹਮ੍ ਇਮਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਰਂ ਪਦਮ੍ । ਅਪੁਨਰ੍ਜਨਨਾਯੈਵ ਗਚ੍ਛਾਮੀਹ ਹਿ ਕਿਂ ਮਮ
ਮੈਂ ਵੀ ਇਹ ਔਰਤ ਦਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਦਾ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਵਾਲੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੁਣ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਦੇਹਂ ਸ੍ਵਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮ੍ ਅਭ੍ਯੁਦ੍ਯਤਾ ਸਤੀ । ਪੁਨਸ੍ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤਯਾਮ੍ ਆਸ ਚੂਡਾਲਾ ਸਾ ਮਹਾਸਤੀ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚੂਡਾਲਾ ਨੇ ਫਿਰ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਆਲੋਕਯਾਮਿ ਵੈ ਤਾਵਦ੍ ਏਨਂ ਦੇਹਂ ਮਹੀਪਤੇਃ । ਯਦ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ੇषੋ ऽਸ੍ਤਿ ਬੋਧਬੀਜਂ ਹृਦਨ੍ਤਰੇ
ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਾਂਗੀ, ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੰਗਾਰੀ ਜਾਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦਾ ਬੀਜ ਅਜੇ ਵੀ ਦਿਲ ਵਿਚ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਕਾਲੇਨੈष ਭਗਵਾਨ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੋਧਮ੍ ਉਪੈष੍ਯਤਿ । ਮੂਲਕੋਸ਼ਰਸਾਲੀਨਂ ਪੁष੍ਪਜਾਲਂ ਮਧਾਵ੍ ਇਵ
ਜੇ ਇਹ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਜਾਗ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਸੰਤ ਵਿੱਚ ਜੜਾਂ ਦੀ ਰਸ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਗੁਚਾ ਉੱਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦੇਹ ਵਿਹਰਞ੍ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤ ਏਕੋ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਯਮ੍ । ਮੈਕੋ ਭਵਤ੍ਵ੍ ਏष ਇਤਿ ਮਨ੍ਯੇ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਨੋ ਸ਼ਮਮ੍
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਚੂਡਾਲਾ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨ ਨਯਨੇਨ ਚ । ਪਤਿਮ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਸਾਸ਼ਙ੍ਕਮ੍ ਉਵਾਚ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਚੂਡਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਤੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੁਝ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਭਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ੇषੋ ऽਸ੍ਯ ਹृਦਿ ਸਮ੍ਬੋਧਕਾਰਣਮ੍ । ਕਾਯੋ ऽਯਮ੍ ਅਗਲਦ੍ਰੂਪੋ ਨੇਮਂ ਦੇਹਂ ਤ੍ਯਜਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਇਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕੁਝ ਚੰਗੀ ਕਿਰਣ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਗਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣੀ ਨਹੀਂ।
ਭृਸ਼ਂ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾष੍ਠਲੋष੍ਟਸਮਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ੇषਃ ਕਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਧ੍ਯਾਨਸ਼ਾਲਿਨਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਬਚੀ ਹੋਈ ਕਿਰਣ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਪ੍ਰਬੋਧਕਾਰਣਂ ਯਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਾਣੁਵਪੁਰ੍ ਹृਦਿ । ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ੇषੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਬੀਜੇ ਪੁष੍ਪਫਲਂ ਯਥਾ
ਜਿਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਤੇ ਔਖਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਜਾਗਣ ਦਾ ਕਾਰਨ—ਜੀਵਨ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਚਿੰਗਾਰੀ—ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਹ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਪਨ੍ਦਵਿਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਪਨ੍ਦਿਤਸਚ੍ਚਿਤਃ । ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੈਕਤ੍ਵਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਸਮਸ੍ਯਾਚਲਸਂਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਜਿਸਦਾ ਮਨਕਾ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸਦੀ ਹਸਤੀ ਚੁੱਪ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਜਾਂ ਇੱਕ ਦਾ ਕੋਈ ਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਯਸ੍ ਸਮਸਮਾਭੋਗੋ ਨ ਗ੍ਲਾਯਤਿ ਨ ਹृष੍ਯਤਿ । ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਸਮਮ੍ ਏਵਾਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਜਿਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਸੰਤੁਲਨ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਥੱਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੈਕਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਮਨਃ । ਤਸ੍ਯ ਦੇਹੋ ऽਨ੍ਯਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਨਾਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ਯ ਕਦਾਚਨ
ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਜਾਂ ਇੱਕ ਦੀ ਸੋਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕੋਈ ਹਿਲਚਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਹਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕਾਰਣਂ ਜਗਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਰਾਮ ਭਾਵਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਕੁਸੁਮਾਨਾਂ ਯਥਾ ਮਧੁਃ
ਰਾਮਾ, ਮਨ ਦੀ ਹਲਚਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਟਿਕਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਸ਼ਹਦ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਦੇਹੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ ਹਿ ਮੁਹੁਰ੍ ਮੁਹੁਃ । ਹਰ੍षਗ੍ਲਪਨਸਮ੍ਮੋਹਵਸ਼ਮ੍ ਏਤਿ ਰਘੂਦ੍ਵਹ
ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਜਿਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਮਨ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੁਸ਼ੀ, ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਭੁਲਾਵੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਮਮ੍ ਆਯਾਤੇ ਕਾਯੋ ਯਸ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਾਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਬਾਧਤੇ ਨਾਮ੍ਬਰਸ੍ਯੇਵ ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਵਿਕਾਰਭੂਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪੱਕਾ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ।
ਵੀਚ੍ਯਾਦਿ ਨ ਯਥੋਦੇਤਿ ਸਮਾਯਾ ਜਲਸਨ੍ਤਤੇਃ । ਤਥਾ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਦੋषਸ੍ ਸਮਾਯਾਸ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਂਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਜਿਵੇਂ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਨਹੀਂ ਉਠਦੀਆਂ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਮਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਥਾਂ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਨੁਪਲਮ੍ਭੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨਾਨ੍ਯਸ੍ ਸ੍ਵੋਪਸ਼ਮਾਦ੍ ऋਤੇ । ਯਾਵਦ੍ ਭਾਵਿ ਸਮਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਕਾਲਾਚ੍ ਛਾਮ੍ਯਤਿ ਕੇਵਲਮ੍
ਸੱਤ ਦੇ ਨਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਤਕ ਮਨ ਸਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੱਤ ਵੀ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੇਹੇ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤੁ ਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਾਪਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਸ ਤਾਪਹਿਮਵਦ੍ ਰਾਮ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵੇਨ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਜਿਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਨਾ ਮਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸੱਤ, ਉਹ ਸਰੀਰ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਬਰਫ ਵਾਂਗ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।