ਅਭਿਮਾਨਵਿਕਲ੍ਪਾਂਸ਼ੈਰ੍ ਅਜ੍ਞੋ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਂ ਵਿਕਲ੍ਪਯਨ੍ । ਬੋਧਂ ਮਲਿਨਯਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਮੁਖਂ ਸਰ੍ਪ ਇਵਾਮਲਮ੍
ਅਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਅੰਦਰਲੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮਲਿਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਸਾਫ ਥਾਂ ਨੂੰ ਗੰਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣਸਤ੍ਤਾਨਾਂ ਪਦਮ੍ ਅਬ੍ਧਿਰ੍ ਅਪਾਮ੍ ਇਵ । ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍ ਏਕਮ੍ ਏਵੇਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਰਾਮ ਤਚ੍ ਛृਣੁ
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਥੇ, ਰਾਮਾ, ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਹੀ ਇਕੋ-ਇਕ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ—ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ।
ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਰਮ੍ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਵੇਦਨਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਃ । ਨੂਨਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਯਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਤਦ੍ ਉਦਾਹृਤਮ੍
ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਤੇ ਨਿਗਰਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਅਨੁਭਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਭੂਤੇਰ੍ ਵੇਦਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤੇਰ੍ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਇਤਿ ਨਾਮੇਹ ਕृਤਂ ਜੀਵਸ੍ ਸ ਏਵ ਚ
ਇਥੇ 'ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ' ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਸੂਝ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ; ਇਹੀ ਜੀਵ ਹੈ।
ਸ ਏਵ ਸਂਵਿਤ੍ ਸ ਪੁਨਰ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਤ੍ਮਕਃ । ਸ ਯਯੋਦੇਤਿ ਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਸਾ ਪਦਾਰ੍ਥ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਾ
ਇਹੀ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਚੇਤਨਾ ਰਾਹੀਂ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਿਕਲ੍ਪਾਦ੍ਯੈਃ ਕृਤਨਾਨਾਕ੍ਰਮੋ ਭ੍ਰਮੈਃ । ਜਗਤ੍ਤਯਾ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁ ਤਰਙ੍ਗਾਦਿਤਯਾ ਯਥਾ
ਇਰਾਦਾ, ਸੰਦੇਹ ਆਦਿ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭ੍ਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਲਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
ਪ੍ਰਾਗ੍ ਅਕਾਰਣਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਸਰ੍ਗਲੀਲਯਾ । ਸ੍ਫੁਰਿਤ੍ਵਾ ਕਾਰਣੀਭੂਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਸਿੱਧਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਵਿਚਾਰੋ ऽਸ੍ਯ ਜੀਵਸ੍ਯਾਸਦ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਦ੍ ਇਵਾਸ੍ਯਾਂ ਜਗਦ੍ਰੂਪਸਮ੍ਪਤ੍ਤੌ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਮ੍ ਆਗਤਮ੍
ਇਸ ਜੀਵ ਦੀ ਕਾਰਣਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਠਹਿਰਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਪਰ ਜਗਤ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੱਚਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਵਿਚਾਰਸ੍ ਤੁ ਸਨਞਰ੍ਥਂ ਸ੍ਵਕਂ ਵਪੁਃ । ਨਾਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਵਿਚਾਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਤੇ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਦਰਜਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਯਨ੍ ਵਿਚਾਰੋ ऽਪਿ ਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ । ਯਦਾ ਤਦਾ ਨਿਰੁਲ੍ਲੇਖਂ ਪਰਮ੍ ਏਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਵਿਚਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਸਰਵੋਚ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੇ, ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨਸ੍ਯ੍ ਅਨੀਹਿਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਤੈਰ੍ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਨੇਹ ਕੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕृਤੈਰ੍ ਅਰ੍ਥੋ ਨਾਕृਤੈਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਭਾਵਨਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਬੁੱਧੀ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਜਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ—ਨਾ ਹੀ ਨਕਰਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਮਨਸ੍ਯ੍ ਅਨੀਹਿਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਏਵ ਤੇ । ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਕਰ੍ਮਾਦਾਵ੍ ਅਸਞ੍ਚਾਰਿਤਯਨ੍ਤ੍ਰਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ; ਉਹ ਐਸੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਮਸ਼ੀਨ ਜੋ ਚਲਾਈ ਨਹੀਂ ਗਈ।
ਮਨੋਯਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚਲਨੇ ਕਾਰਣਂ ਵੇਦਨਂ ਵਿਦੁਃ । ਪ੍ਰਾਣਾਲੀ ਦਾਰੁਮੇषਸ੍ਯ ਰਜ੍ਜੁਰ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾ ਯਥਾ
ਮਨ ਦੇ ਯੰਤਰ ਦੀ ਚਲਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਦੇ ਪਤਲੇ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਅੰਦਰਲੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਪਦਾਰ੍ਥਾਦ੍ਯਾਕੁਲਂ ਜਗਤ੍ । ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵੇਦਨਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਵਾਤੇ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਯਥਾ
ਰੂਪ, ਚਾਨਣ, ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ, ਵਸਤੂਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੰਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਵੇਦਨਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਯਥੋਦੇਤਿ ਤਦਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਭਾਤਿ ਪ੍ਰਸृਤਦਿਕ੍ਕਾਲਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਤਾਰੂਪਦੇਹਕਮ੍
ਸਾਫ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਅਨੁਭਵ ਜਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਰੂਪਾਂ, ਸਰੀਰ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਰष੍ਟੈਵ ਦृਸ਼੍ਯਤਾਭਾਸਂ ਸ੍ਵਂ ਰੂਪਂ ਧਾਰਯਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਸ੍ਵਂ ਯਥਾ ਤਤ੍ਰ ਯਦ੍ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਵਿਭਾਤਿ ਤਥੈਵ ਤਤ੍
ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੀ, ਜੋ ਦੇਖੇ ਗਏ ਦੀ ਝਲਕ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਰੂਪ ਉਥੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਓਹੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਯਥਾ ਤਤ੍ਰ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਤ੍ਵਮ੍ ਇਵਾਗਤਃ । ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਤਥਾ ਤਤ੍ਰ ਤਦ੍ਰੂਪ ਇਵ ਰਾਜਤੇ
ਉਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਤਰੀਕਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਉਥੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਤਯਾ ਦ੍ਰष੍ਟੁਰ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਦ੍ਰष੍ਟृਤ੍ਵਂ ਦ੍ਰष੍ਟ੍ਰਸਦ੍ਭਾਵੇ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਸਤਃ
ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਮਾਨੋ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਅਕਾਰਣਕਮ੍ ਏਵਾਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਲ੍ਪਮ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਏਵ ਨਿਰ੍ਮਾਤृ ਤਸ੍ਯਾਂਸ਼ਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨੁਪਾਧਯਃ
ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਚਣਹਾਰ ਸਿੱਧਾ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।
ਸ੍ਵਯਤ੍ਨਮਾਤ੍ਰੇਤਰਰੂਪਕੋ ਯਸ੍ ਤਦ੍ਦੈਵਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਪਾਸ੍ਯ ਦੂਰੇ । ਸ਼ੂਰੇਣ ਸਾਧੋ ਪਦਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਹਿ ਲਭ੍ਯਤੇ ऽਨ੍ਤਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਰਮੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਅੰਦਰੋਂ ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਯਾਚਾਰ੍ਯਪਰਮ੍ਪਰਾਣਾਂ ਮਤੇਨ ਸਤ੍ਯੇਨ ਸਿਤੇਨ ਤਾਵਤ੍ । ਯਾਵਦ੍ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਬੁਦ੍ਧਾਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਰੂਪਾਂ ਪਰਤਾਮ੍ ਉਪੈषਿ
ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖ ਕੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਵਿਚਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਤੂੰ ਖੁਦ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਆਕਾਰ ਰਹਿਤ, ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲੀ ਜਾਗਰੂਕ ਬੁਧੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ।
ਆਰ੍ਯਸਙ੍ਗਮਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਂ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਨਯੇਦ੍ ਬਲਾਤ੍ । ਤਤੋ ਮਹਾਪੁਰੁषਤਾ ਮਹਾਪੁਰੁषਲਕ੍ਸ਼ਣੈਃ
ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਤਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ, ਬਲਪੂਰਕ ਬੁਧੀ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ, ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੋ ਯੋ ਯੇਨ ਗੁਣੇਨੇਹ ਪੁਰੁषਃ ਪ੍ਰਵਿਰਾਜਤੇ । ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ੇਤ ਤਂ ਤਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਬੁਦ੍ਧਿਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸ ਗੁਣ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਉਹੀ ਗੁਣ ਤੁਰੰਤ ਸਿੱਖ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬੁਧੀ ਵਧੇ।
ਮਹਾਪੁਰੁषਤਾ ਤ੍ਵ੍ ਏषਾ ਸ਼ਮਾਦਿਗੁਣਸ਼ਾਲਿਨੀ । ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਨਾ ਰਾਮ ਸਿਦ੍ਧਿਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਇਹ ਮਹਾਨਤਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਧੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਜ੍ਞਾਨਾਚ੍ ਛਮਾਦਯੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਸਤ੍ਪੁਰੁषਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਸ਼੍ਲਾਘਨੀਯਾਃ ਫਲੇਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਵृष੍ਟੇਰ੍ ਇਵ ਨਵਾਙ੍ਕੁਰਾਃ
ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ। ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਫਲ ਕਰਕੇ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਅੰਕੁਰ ਉੱਗਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਮਾਦਿਭ੍ਯੋ ਗੁਣੇਭ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਵਰ੍ਧਤੇ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ । ਅਨ੍ਨਾਤ੍ਮਕੇਭ੍ਯੋ ਯਜ੍ਞੇਭ੍ਯਸ਼੍ ਸ਼ਾਲਿਵृष੍ਟਿਰ੍ ਇਵੋਤ੍ਤਮਾ
ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਜਾਣਨ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਭੋਜਨ ਵਾਲੇ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਧਾਨ ਦੀ ਫਸਲ ਉੱਗਦੀ ਹੈ।
ਗੁਣਾਸ਼੍ ਸ਼ਮਾਦਯੋ ਜ੍ਞਾਨਾਚ੍ ਛਮਾਦਿਭ੍ਯਸ੍ ਤਥਾ ਜ੍ਞਤਾ । ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਵਿਵਰ੍ਧੇਤੇ ਏਤੇ ऽਬ੍ਦਸਰਸੀ ਯਥਾ
ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਦਿ ਗੁਣ ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਾਣਨ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਤ੍ਪੁਰੁषਾਚਾਰਾਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਸਤ੍ਪੁਰੁषਕ੍ਰਮਃ । ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਗਤੌ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਜ੍ਞਾਨਸਤ੍ਪੁਰੁषਕ੍ਰਮੌ । ਏਕੋ ऽਪਿ ਨੈਤਯੋਸ੍ ਤਾਵਤ੍ ਪੁਰੁषਸ੍ਯੇਹ ਸਿਧ੍ਯਤਿ
ਜਾਣਨ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਲਣ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਜਾਣਨ ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਇਕ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਯਥਾ ਕਲਮਰਕ੍ਸ਼ਿਣ੍ਯਾ ਗੀਤ੍ਯਾ ਵਿਤਤਤਾਰਯਾ । ਖਗੋਤ੍ਸਾਦੇਨ ਸਹਿਤੋ ਗੀਤਾਨਨ੍ਦਃ ਪ੍ਰਸਾਧ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਧੁਨ ਤੇ ਪੰਛੀ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੀਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ—
ਜ੍ਞਾਨਸਤ੍ਪੁਰੁषੇਹਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਅਕਰ੍ਤ੍ਰਾ ਕਰ੍ਤृਰੂਪਿਣਾ । ਤਥਾ ਪੁਂਸਾ ਨਿਰਿਚ੍ਛੇਨ ਸਮਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯਤੇ ਪਦਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਾਣਨ ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾ ਤੇ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।