ਅਹਂ ਤ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏषਾ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਨ ਵਾਸ੍ਤਵੀ । ਮਿਥ੍ਯਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਇਵਾਭਾਤਾ ਨੂਨਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਕਾਰਿਣੀ
‘ਮੈਂ’, ‘ਤੂੰ’, ‘ਦੁਨੀਆ’ — ਇਹ ਸੋਚ ਅਸਲ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਝੂਠੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।
ਵਾਸ੍ਯਸ੍ਯ ਜਗਤੋ ऽਭਾਵਾਦ੍ ਯਤੋ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਾਸਨਾ । ਅਤਸ੍ ਤਦਾਤ੍ਮਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕੀਦृਸ਼ਂ ਕ੍ਵ ਕੁਤਃ ਕਥਮ੍
ਜਦੋਂ ਸੋਚੀ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਕਿਵੇਂ, ਕਿੱਥੇ, ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿਉਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੈਰ੍ ਅਵਗਤਂ ਚੈਤ੍ਤਂ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਜਗਤ੍ । ਅਸਦ੍ ਏਵ ਨਿਰਾਕਾਰਂ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਏਵ ਨੋ
ਜੋ ਲੋਕ ਅਜੇ ਜਾਗੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਬਣਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਹੈ; ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਨਿਰਰੂਪ ਤੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕਾਰਣਾਭਾਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਗਾਦਾਵ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਲੋਕਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਭਵਤੋ ਨ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁਨਃ
ਇਹ ਕਦੇ ਬਣਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਅਸਲ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ।
ਅਨਾਦਿਤ੍ਵਮ੍ ਅਜਤ੍ਵਂ ਵਾ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਉਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਸਾਕਾਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਜਗਤਸ੍ ਸ੍ਥੂਲਸਪ੍ਰਤਿਘਾਕृਤੇਃ
ਇਸ ਦਿੱਖ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੋਟਾ ਤੇ ਛੂਹਣਯੋਗ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਆਦਿ ਰਹਿਤ, ਨਾ ਅਜਨਮਾ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਸਮਸ੍ਤਕਾਰਣਾਭਾਵਾਲ੍ ਲੋਕਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਭੂਤਿਭਿਃ । ਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚ ਨਿਰਾਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯੋਦਯਾਃ
ਸਾਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ, ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਲੈ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਹੋਣ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਉਣਾ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਭਵਵੇਦਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਏਤਾਂਸ਼੍ ਚ ਯੋ ऽਪਿ ਵਾ । ਪ੍ਰਲਯਾਦੀਨ੍ ਨ ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਵਕ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਕ ਏਵ ਸਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ, ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਨਾਸ਼ ਆਦਿ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਗਲ ਹੈ।
ਲੋਕਾਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵੇਦਾਸ਼੍ ਚ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯਸ੍ਯ ਨਾਮਤੇਃ । ਅਸਤ੍ਯੋਕ੍ਤੇਸ੍ ਸੁਮੂਢਸ੍ਯ ਸ ਪਸ਼ੁਸ੍ ਤਂ ਨ ਸਂਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਲੋਕ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਂ ਵੇਦ ਗਵਾਹ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਅਧਾਰ ਹਨ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਨ ਚ ਸਪ੍ਰਤਿਘਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਪ੍ਰਤਿਘਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਕਾਰਣਂ ਭਵਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਂ ਸਾਕਾਰਸ੍ਯ ਨਿਰਾਕृਤਿਃ
ਜੋ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ; ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਤੋਂ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਇਤ੍ਥਮ੍ ਆਲਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਂ ਸਨ੍ ਨ ਚੇਦਂ ਨਾਵਭਾਸਤੇ । ਨ ਚ ਨਾਰ੍ਥਕ੍ਰਿਯਾਕਾਰਿ ਨ ਚੈਵੇਤ੍ਥਮ੍ ਇਦਂ ਜਗਤ੍
ਇਹ ਜਗਤ ਜਿਵੇਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਸਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਜਗਤ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਇਦਂ ਨਿਰਂਸ਼ਸ੍ਯ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋ ऽਪ੍ਰਤਿਘਾਕृਤੇਃ । ਨਿਰਾਕृਤੇਰ੍ ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਤਰਂ ਸਤਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਅਟੁੱਟ, ਬੇਅੰਤ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ ਸਰ੍ਵਰੂਪਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਯਤ੍ ਸਮਮ੍ । ਸ੍ਵਤ ਏਵਾਤ੍ਮਕਚਨਂ ਸਰ੍ਗਪ੍ਰਲਯਰੂਪਧृਤ੍
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ—ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ—ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਲੈ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਕਂ ਵਪੁਸ੍ ਤਤ੍ ਤੇਨੈਵ ਜ੍ਞਾਤਂ ਜਗਦ੍ ਇਦਂ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ਤਰੇ ਤੁ ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਸ੍ਤੇ ਨਿਜਾਤ੍ਮਨਿ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਅਗਲੇ ਪਲ ਜਦ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੇਦਮ੍ ਅਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਕ੍ਵ ਚੈਤ੍ਤਜਗਦਾਦਿਧੀਃ । ਕ੍ਵ ਚਿਤ੍ਤਾਦਿ ਕ੍ਵ ਦੇਹਾਦਿ ਕ੍ਵ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਾਦਿਕਲ੍ਪਨਾਃ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਮਨ, ਸੰਸਾਰ ਜਾਂ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਮਨ, ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ-ਇਕਤਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਰਾਲਮ੍ਬਮ੍ ਅਜਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਦਿਮਧ੍ਯਾਤ੍ਮ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਂ ਸਤ੍ । ਇਦਂ ਚ ਨਾਨੈਵ ਨ ਚਾਪਿ ਨਾਨਾ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਂ ਤਿष੍ਠ ਸੁਕਾष੍ਠਮੌਨਃ
ਸਭ ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ, ਅਜਨਮਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਅੰਤ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕਈ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕਈ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਹੋ, ਵਧੀਆ ਚੁੱਪ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਨष੍ਟੋ ਮੋਹਸ੍ ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ ਲਬ੍ਧਾ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ ਮਯਾ ਮੁਨੇ । ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਗਤਸਨ੍ਦੇਹੋ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਮਤਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਵਾਨ੍
ਤੇਰੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੂੜਤਾ ਮਿੱਟ ਗਈ, ਯਾਦ ਮੁੜ ਆ ਗਈ, ਹੇ ਮੁਨੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ਼ੱਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਜ੍ਞਾਤਜ੍ਞੇਯੋ ਮਹਾਮੌਨੀ ਤੀਰ੍ਣਮਾਯਾਮਹਾਰ੍ਣਵਃ । ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ऽਹਮ੍ ਅਨਹਂਰੂਪੋ ਜ੍ਞਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਨਿਰਾਮਯਃ
ਜੋ ਜਾਣਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਜਾਣ ਲਿਆ; ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹਾਂ, 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ।
ਅਹੋ ਨੁ ਸੁਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਪ੍ਰਭ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ऽਹਮ੍ ਅਵਾਨ੍ਤਰੇ । ਸ੍ਥਾਨਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਮ੍ ਅਧੁਨਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍
ਅਹੋ, ਕਿੰਨਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਅੰਦਰ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ; ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਟੱਲ, ਅਡੋਲ, ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਮੁਨੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਾਹਨ੍ਤਾਦਿਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍ । ਮੂਰ੍ਖਬੁਦ੍ਧਮ੍ ਇਦਂ ਭਾਤਿ ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਵੇਦ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਇਹ ਮਨ, ਭਾਵੇਂ ਮੂਰਖ ਜਿਹਾ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।
ਜਗਦ੍ ਏਵ ਨ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰਾਹਨ੍ਤ੍ਵਵਿਭਾਸਨਮ੍ । ਸਂਸਾਰਾਮ੍ਬਰਸਮ੍ਭਾਰਃ ਕ੍ਵ ਕੁਤਃ ਕੀਦृਸ਼ਃ ਕਥਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਦੁਨੀਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਛਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜਾਲ ਕਿੱਥੇ, ਕਿਵੇਂ, ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇ ਕਿਉਂ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਵ੍ਯਵਹृਤਿਰ੍ ਮੌਨੀ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਨਾ ਮੁਨਿਃ । ਸੋਮ੍ਯਾਰ੍ਣਵੋਦਰਾਵਰ੍ਤਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦਵਦ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ ਭੋਃ
ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੁਨੀ ਚੁਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਟਿਕਾ ਰਹੋ, ਹੇ ਦੋਸਤ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਤਯਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਦਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਜਗਦ੍ ਇਦਂ ਚੇਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਾਤ੍ਮ ਨਭੋ ऽਮਲਮ੍
ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਇਹ ਦੁਨੀਆ' ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਸੁਤੰਤਰਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਹੈ।
ਇਦਮ੍ ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਰਹਿਤਂ ਸਰ੍ਗਸਂਹਾਰਨਾਮਕਮ੍ । ਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕृਤਿਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਨਭਃ ਕਚਕਚਾਯਤੇ
ਇਹ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਅਚੰਭੀ ਕਲਾ ਹੈ।
ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਦृਸ਼ਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਕਨਕਂ ਯਥਾ । ਜਗਦਾਦ੍ਯਰ੍ਥਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਦਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਗਤ ਦੇ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ ਸ੍ਵਯਂਨਾਸ਼ਸ੍ ਤਥੈਵ ਹਿ । ਏਤੌ ਸ੍ਵਵੇਦਨਾਯਤ੍ਤੌ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ
ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਿਟੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਗਿਆਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਬਨ੍ਧਾਯਾਤਿਵਿਨਾਸ਼ਿਨੇ । ਨਾਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਵਿਮਲਾਤ੍ਮਨੇ
‘ਮੈਂ ਹਾਂ’ ਵਾਲਾ ਵਿਚਾਰ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ‘ਮੈਂ ਨਹੀਂ’ ਵਾਲਾ ਵਿਚਾਰ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸਦਾਸਤਾਮ੍ । ਸ੍ਵਰੂਪਵੇਦਨਂ ਤਤ੍ ਸਤ੍ ਕੇਵਲਤ੍ਵਂ ਚ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਜਾਣਨਾ ਹੀ ਸਚ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਹਂਵੇਦਨਂ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ ਅਹਂਵੇਦਨਮ੍ ਆਪਦੇ । ਸੋ ऽਹਮ੍ ਏਵਾਨਹਮ੍ ਇਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਬੋਧੋ ਭਵਾਤ੍ਮਵਾਨ੍
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਪੂਰਨਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਫ ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਅਸਲ ਅਸਤਿਤਵ ਨਾਲ ਹੈ, ਉਹ 'ਮੈਂ ਉਹ ਹਾਂ' ਹੈ, 'ਮੈਂ' ਨਹੀਂ।
ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨੋਦਯਾਤ੍ਮਨਾ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਃ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯੈ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵਾਸਦਾਤ੍ਮਕਃ
ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਮਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਤਰ੍ਕ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪੇ ਹਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਾਰਣਤਾ ਸ਼ਿਵੇ । ਕਾਰਣਾਭਾਵਤਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਪਦਾਰ੍ਥੋ ऽਪਿ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ, ਜੋ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜਦ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਜਾਂ ਵਸਤੂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।