ਉਪਾਦਾਨਾਤ੍ਮਕਾਦੀਨਾਂ ਕਾਰਣਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵਤਃ । ਅਕਾਰਣਂ ਚ ਭਾਵਾਨਾਮ੍ ਅਸ਼ੇषਾਣਾਮ੍ ਅਸਮ੍ਭਵਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਦਾਰਥ ਆਦਿ ਕਾਰਣ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਕਾਰਣ ਹੋਣੀ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਕਾਰਣ ਦੇ ਹਨ।
ਏਵਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਵਬੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮ ਜਗਦ੍ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਯਦ੍ ਇਦਮ੍ ਆਭਾਤਿ ਭਾਸਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਚਮਕਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੈ।
ਅਨਾਖ੍ਯੋ ऽਨਾਕृਤਿਰ੍ ਦੇਵਃ ਕਰੋਤੀਦਮ੍ ਇਤਿ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਤ੍ । ਭਾषਿਤਂ ਨੋਪਪਤ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮ ਨ ਸਤ੍ਯੇਨਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਕੋਈ ਨਾਂ-ਰਹਿਤ, ਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਦੇਵਤਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸਮਝ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਖ੍ਯੋ ऽਪ੍ਰਤਿਘਃ ਖਾਤ੍ਮਾ ਨਿਰਾਕਾਰੋ ਯ ਈਸ਼੍ਵਰਃ । ਸ ਕਰੋਤਿ ਜਗਨ੍ਤੀਤਿ ਹਾਸਾਯੈਵ ਵਚੋ ऽਧਿਯਾਮ੍
ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਨਾਂ-ਰਹਿਤ, ਰੁਕਾਵਟ-ਰਹਿਤ, ਖ਼-ਸਵਭਾਵ, ਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਹਾਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਅਨੇਨੈਵ ਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਰਾਜਂਸ਼੍ ਚੇਤੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਜਗਦ੍ ਏਵ ਨ ਸਤ੍ ਸਾਧੋ ਕੁਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਾਦਿ ਤਦ੍ਗਤਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਰਾਹੀਂ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮਨ ਦੀ ਕੋਈ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ। ਜਗਤ ਆਪ ਹੀ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਸੋ ਪਿਆਰੇ, ਮਨ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
ਚੇਤੋ ਹਿ ਵਾਸਨਾਮਾਤ੍ਰਂ ਵਾਸ੍ਯੇ ਤੁ ਸਤਿ ਵਾਸਨਾ । ਵਾਸ੍ਯਂ ਜਗਤ੍ ਤਦ੍ ਏਵਾਸਦ੍ ਅਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਾਸ੍ਤਿਤਾ ਕੁਤਃ
ਮਨ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਵਾਸਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵਾਸਨਾ ਲਈ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਾਸਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਗਤ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਜਗਤ ਹੀ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਕਚਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ । ਕृਤਂ ਤਸ੍ਯੈਵ ਤੇਨੈਵ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਮਕਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਨ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਬਣਾਇਆ।
ਜਗਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਵਾਸ੍ਯਂ ਤਦ੍ ਏਵੋਤ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਏਵ ਨੋ । ਕਾਰਣਾਭਾਵਤਃ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਤਾ ਕੁਤਃ
ਇਹ ਜਗਤ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਤਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਪਰਮਾਕਾਸ਼ਨਾਮਕਮ੍ । ਸ੍ਫਾਰਂ ਵੇਦਨਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਕਚਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤੀਹ ਨੋ ਜਗਤ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ-ਅਕਾਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਕਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ, ਦੁਨੀਆ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪਰਮਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਈषਤ੍ ਕਚਕਚਾਯਤੇ । ਚਿਦਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਨਿਜਾਚ੍ਛਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਜ੍ ਜਗਤ੍ ਕृਤਮ੍
ਉੱਚੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਇਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਮਨ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਦੁਨੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਂ ਤ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏषਾ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਨ ਵਾਸ੍ਤਵੀ । ਮਿਥ੍ਯਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਇਵਾਭਾਤਾ ਨੂਨਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਕਾਰਿਣੀ
‘ਮੈਂ’, ‘ਤੂੰ’, ‘ਦੁਨੀਆ’ — ਇਹ ਸੋਚ ਅਸਲ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਝੂਠੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।
ਵਾਸ੍ਯਸ੍ਯ ਜਗਤੋ ऽਭਾਵਾਦ੍ ਯਤੋ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਾਸਨਾ । ਅਤਸ੍ ਤਦਾਤ੍ਮਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕੀਦृਸ਼ਂ ਕ੍ਵ ਕੁਤਃ ਕਥਮ੍
ਜਦੋਂ ਸੋਚੀ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਕਿਵੇਂ, ਕਿੱਥੇ, ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿਉਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੈਰ੍ ਅਵਗਤਂ ਚੈਤ੍ਤਂ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਜਗਤ੍ । ਅਸਦ੍ ਏਵ ਨਿਰਾਕਾਰਂ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਏਵ ਨੋ
ਜੋ ਲੋਕ ਅਜੇ ਜਾਗੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਬਣਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਹੈ; ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਨਿਰਰੂਪ ਤੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕਾਰਣਾਭਾਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਗਾਦਾਵ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਲੋਕਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਭਵਤੋ ਨ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁਨਃ
ਇਹ ਕਦੇ ਬਣਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਅਸਲ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ।
ਅਨਾਦਿਤ੍ਵਮ੍ ਅਜਤ੍ਵਂ ਵਾ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਉਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਸਾਕਾਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਜਗਤਸ੍ ਸ੍ਥੂਲਸਪ੍ਰਤਿਘਾਕृਤੇਃ
ਇਸ ਦਿੱਖ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੋਟਾ ਤੇ ਛੂਹਣਯੋਗ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਆਦਿ ਰਹਿਤ, ਨਾ ਅਜਨਮਾ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਸਮਸ੍ਤਕਾਰਣਾਭਾਵਾਲ੍ ਲੋਕਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਭੂਤਿਭਿਃ । ਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚ ਨਿਰਾਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯੋਦਯਾਃ
ਸਾਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ, ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਲੈ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਹੋਣ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਉਣਾ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਭਵਵੇਦਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਏਤਾਂਸ਼੍ ਚ ਯੋ ऽਪਿ ਵਾ । ਪ੍ਰਲਯਾਦੀਨ੍ ਨ ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਵਕ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਕ ਏਵ ਸਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ, ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਨਾਸ਼ ਆਦਿ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਗਲ ਹੈ।
ਲੋਕਾਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵੇਦਾਸ਼੍ ਚ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯਸ੍ਯ ਨਾਮਤੇਃ । ਅਸਤ੍ਯੋਕ੍ਤੇਸ੍ ਸੁਮੂਢਸ੍ਯ ਸ ਪਸ਼ੁਸ੍ ਤਂ ਨ ਸਂਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਲੋਕ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਂ ਵੇਦ ਗਵਾਹ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਅਧਾਰ ਹਨ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਨ ਚ ਸਪ੍ਰਤਿਘਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਪ੍ਰਤਿਘਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਕਾਰਣਂ ਭਵਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਂ ਸਾਕਾਰਸ੍ਯ ਨਿਰਾਕृਤਿਃ
ਜੋ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ; ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਤੋਂ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਇਤ੍ਥਮ੍ ਆਲਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਂ ਸਨ੍ ਨ ਚੇਦਂ ਨਾਵਭਾਸਤੇ । ਨ ਚ ਨਾਰ੍ਥਕ੍ਰਿਯਾਕਾਰਿ ਨ ਚੈਵੇਤ੍ਥਮ੍ ਇਦਂ ਜਗਤ੍
ਇਹ ਜਗਤ ਜਿਵੇਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਸਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਜਗਤ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਇਦਂ ਨਿਰਂਸ਼ਸ੍ਯ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋ ऽਪ੍ਰਤਿਘਾਕृਤੇਃ । ਨਿਰਾਕृਤੇਰ੍ ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਤਰਂ ਸਤਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਅਟੁੱਟ, ਬੇਅੰਤ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ ਸਰ੍ਵਰੂਪਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਯਤ੍ ਸਮਮ੍ । ਸ੍ਵਤ ਏਵਾਤ੍ਮਕਚਨਂ ਸਰ੍ਗਪ੍ਰਲਯਰੂਪਧृਤ੍
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ—ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ—ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਲੈ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਕਂ ਵਪੁਸ੍ ਤਤ੍ ਤੇਨੈਵ ਜ੍ਞਾਤਂ ਜਗਦ੍ ਇਦਂ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ਤਰੇ ਤੁ ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਸ੍ਤੇ ਨਿਜਾਤ੍ਮਨਿ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਅਗਲੇ ਪਲ ਜਦ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੇਦਮ੍ ਅਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਕ੍ਵ ਚੈਤ੍ਤਜਗਦਾਦਿਧੀਃ । ਕ੍ਵ ਚਿਤ੍ਤਾਦਿ ਕ੍ਵ ਦੇਹਾਦਿ ਕ੍ਵ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਾਦਿਕਲ੍ਪਨਾਃ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਮਨ, ਸੰਸਾਰ ਜਾਂ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਮਨ, ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ-ਇਕਤਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਰਾਲਮ੍ਬਮ੍ ਅਜਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਦਿਮਧ੍ਯਾਤ੍ਮ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਂ ਸਤ੍ । ਇਦਂ ਚ ਨਾਨੈਵ ਨ ਚਾਪਿ ਨਾਨਾ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਂ ਤਿष੍ਠ ਸੁਕਾष੍ਠਮੌਨਃ
ਸਭ ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ, ਅਜਨਮਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਅੰਤ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕਈ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕਈ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਹੋ, ਵਧੀਆ ਚੁੱਪ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਨष੍ਟੋ ਮੋਹਸ੍ ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ ਲਬ੍ਧਾ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ ਮਯਾ ਮੁਨੇ । ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਗਤਸਨ੍ਦੇਹੋ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਮਤਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਵਾਨ੍
ਤੇਰੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੂੜਤਾ ਮਿੱਟ ਗਈ, ਯਾਦ ਮੁੜ ਆ ਗਈ, ਹੇ ਮੁਨੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ਼ੱਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਜ੍ਞਾਤਜ੍ਞੇਯੋ ਮਹਾਮੌਨੀ ਤੀਰ੍ਣਮਾਯਾਮਹਾਰ੍ਣਵਃ । ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ऽਹਮ੍ ਅਨਹਂਰੂਪੋ ਜ੍ਞਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਨਿਰਾਮਯਃ
ਜੋ ਜਾਣਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਜਾਣ ਲਿਆ; ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹਾਂ, 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ।
ਅਹੋ ਨੁ ਸੁਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਪ੍ਰਭ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ऽਹਮ੍ ਅਵਾਨ੍ਤਰੇ । ਸ੍ਥਾਨਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਮ੍ ਅਧੁਨਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍
ਅਹੋ, ਕਿੰਨਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਅੰਦਰ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ; ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਟੱਲ, ਅਡੋਲ, ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਮੁਨੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਾਹਨ੍ਤਾਦਿਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍ । ਮੂਰ੍ਖਬੁਦ੍ਧਮ੍ ਇਦਂ ਭਾਤਿ ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਵੇਦ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਇਹ ਮਨ, ਭਾਵੇਂ ਮੂਰਖ ਜਿਹਾ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।
ਜਗਦ੍ ਏਵ ਨ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰਾਹਨ੍ਤ੍ਵਵਿਭਾਸਨਮ੍ । ਸਂਸਾਰਾਮ੍ਬਰਸਮ੍ਭਾਰਃ ਕ੍ਵ ਕੁਤਃ ਕੀਦृਸ਼ਃ ਕਥਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਦੁਨੀਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਛਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜਾਲ ਕਿੱਥੇ, ਕਿਵੇਂ, ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇ ਕਿਉਂ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?