ਅਕਾਰਣਂ ਕਾਰਣਿਭਿਰ੍ ਬੋਧਾਰ੍ਥਮ੍ ਉਪਮੀਯਤੇ । ਉਪਮਾਨੈਸ੍ ਤੂਪਮੇਯਸਦृਸ਼ੈਰ੍ ਏਕਦੇਸ਼ਤਃ
ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਕਾਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਤੁਲਨਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਤਵ੍ਯਂ ਨੇਹ ਭੋਗੇषੁ ਵਿਵੇਕਵਿਕਲਾਤ੍ਮਨਾ । ਉਪਲੋਦਰਸਞ੍ਜਾਤਪਰਿਪੀਨਾਨ੍ਧਭੇਕਵਤ੍
ਇਥੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿਚ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੂਏ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਲਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਨ੍ਹਾ, ਫੂਲਿਆ ਹੋਇਆ ਡੱਡੂ।
ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੈਰ੍ ਯੁਕ੍ਤਿਭਿਰ੍ ਯਤ੍ਨਾਦ੍ ਵਾਞ੍ਛਿਤਂ ਤ੍ਯਜਤੇਤਰਤ੍ । ਵਿਚਾਰਣਵਤਾ ਭਾਵ੍ਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਸ਼ਾਲਿਨਾ
ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਤੇ ਤਰਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਚਾਹੀਦੀ ਚੀਜ਼ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਅਣਚਾਹੀ ਚੀਜ਼ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਂਤਿ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਪਸ਼ਮਸੌਜਨ੍ਯਪ੍ਰਜ੍ਞਾਤਜ੍ਜ੍ਞਸਮਾਗਮੈਃ । ਅਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਧਰ੍ਮ੍ਯਾਰ੍ਥੋਪਾਰ੍ਜਨਕ੍ਰਿਯਃ
ਧਰਮਕ ਅਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਨ, ਸਾਂਤਿ, ਭਲਾਈ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ 'ਉਸ' ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤਾਵਦ੍ ਵਿਚਾਰਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਯਾਵਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਪੁਨਰ੍ਨਾਸ਼ਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਤੁਰ੍ਯਪਦਾਭਿਧਾਮ੍
ਜੋ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਣ ਤੱਕ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਰਹੇ; ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਅਜੋਕੇ, ਨਾਸ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਚੌਥੇ ਹਾਲਤ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਨਾ ਜਾਵੇ।
ਤੁਰ੍ਯਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਭਵਾਰ੍ਣਵਾਤ੍ । ਜੀਵਤੋ ऽਜੀਵਤਸ਼੍ ਚੈਵ ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯਾਥ ਵਾ ਯਤੇਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਚੌਥੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਪਾ ਲਿਆ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਤਿਆਗੀ—
ਨ ਕृਤੇਨਾਕृਤੇਨਾਰ੍ਥੋ ਨ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤਿਵਿਭ੍ਰਮੈਃ । ਨਿਰ੍ਮਨ੍ਦਰ ਇਵਾਮ੍ਭੋਧਿਸ੍ ਸ ਤਿष੍ਠਤਿ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਸ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਨ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਂ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਦੀ ਉਲਝਣ ਦਾ; ਉਹ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਨਾ ਹਿਲਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਕਾਂਸ਼ੇਨੋਪਮਾਨਾਨਾਮ੍ ਉਪਮੇਯਸਧਰ੍ਮਤਾ । ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾ ਬੋਧ੍ਯਬੋਧਾਯ ਨ ਸ੍ਥੇਯਂ ਚੋਦ੍ਯਚਞ੍ਚੁਨਾ
ਹਰ ਉਦਾਹਰਨ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਗੁਣ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸਮਝਣ ਲਈ; ਵਿਅਰਥ ਪੁੱਛ-ਪੜਤਾਲ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਯਯਾ ਕਯਾਚਿਦ੍ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਬੋਧ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਤੇ । ਮੁਕ੍ਤਯੇ ਤਨ੍ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਕੁਲਾਸ਼੍ ਚੋਦ੍ਯਚਞ੍ਚਵਃ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਮਝ ਲੈ; ਜੋ ਲੋਕ ਸਦਾ ਪੁੱਛਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ ਅਤੇ ਉਲਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹृਦਯੇ ਸਂਵਿਦਾਕਾਸ਼ੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੇ ऽਨੁਭਵਾਤ੍ਮਨਿ । ਵਸ੍ਤੁਨ੍ਯ੍ ਅਨਰ੍ਥਂ ਯਃ ਪ੍ਰष੍ਟਾ ਚੋਦ੍ਯਚਞ੍ਚੁਸ੍ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਅਸਲ ਤੇ ਵਿਅਰਥ ਦੀ ਪੁੱਛ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪੁੱਛ-ਪੜਤਾਲ ਕਰਕੇ ਚੁੰਚਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਭਿਮਾਨਵਿਕਲ੍ਪਾਂਸ਼ੈਰ੍ ਅਜ੍ਞੋ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਂ ਵਿਕਲ੍ਪਯਨ੍ । ਬੋਧਂ ਮਲਿਨਯਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਮੁਖਂ ਸਰ੍ਪ ਇਵਾਮਲਮ੍
ਅਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਅੰਦਰਲੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮਲਿਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਸਾਫ ਥਾਂ ਨੂੰ ਗੰਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣਸਤ੍ਤਾਨਾਂ ਪਦਮ੍ ਅਬ੍ਧਿਰ੍ ਅਪਾਮ੍ ਇਵ । ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍ ਏਕਮ੍ ਏਵੇਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਰਾਮ ਤਚ੍ ਛृਣੁ
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਥੇ, ਰਾਮਾ, ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਹੀ ਇਕੋ-ਇਕ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ—ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ।
ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਰਮ੍ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਵੇਦਨਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਃ । ਨੂਨਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਯਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਤਦ੍ ਉਦਾਹृਤਮ੍
ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਤੇ ਨਿਗਰਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਅਨੁਭਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਭੂਤੇਰ੍ ਵੇਦਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤੇਰ੍ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਇਤਿ ਨਾਮੇਹ ਕृਤਂ ਜੀਵਸ੍ ਸ ਏਵ ਚ
ਇਥੇ 'ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ' ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਸੂਝ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ; ਇਹੀ ਜੀਵ ਹੈ।
ਸ ਏਵ ਸਂਵਿਤ੍ ਸ ਪੁਨਰ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਤ੍ਮਕਃ । ਸ ਯਯੋਦੇਤਿ ਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਸਾ ਪਦਾਰ੍ਥ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਾ
ਇਹੀ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਚੇਤਨਾ ਰਾਹੀਂ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਿਕਲ੍ਪਾਦ੍ਯੈਃ ਕृਤਨਾਨਾਕ੍ਰਮੋ ਭ੍ਰਮੈਃ । ਜਗਤ੍ਤਯਾ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁ ਤਰਙ੍ਗਾਦਿਤਯਾ ਯਥਾ
ਇਰਾਦਾ, ਸੰਦੇਹ ਆਦਿ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭ੍ਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਲਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
ਪ੍ਰਾਗ੍ ਅਕਾਰਣਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਸਰ੍ਗਲੀਲਯਾ । ਸ੍ਫੁਰਿਤ੍ਵਾ ਕਾਰਣੀਭੂਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਸਿੱਧਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਵਿਚਾਰੋ ऽਸ੍ਯ ਜੀਵਸ੍ਯਾਸਦ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਦ੍ ਇਵਾਸ੍ਯਾਂ ਜਗਦ੍ਰੂਪਸਮ੍ਪਤ੍ਤੌ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਮ੍ ਆਗਤਮ੍
ਇਸ ਜੀਵ ਦੀ ਕਾਰਣਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਠਹਿਰਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਪਰ ਜਗਤ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੱਚਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਵਿਚਾਰਸ੍ ਤੁ ਸਨਞਰ੍ਥਂ ਸ੍ਵਕਂ ਵਪੁਃ । ਨਾਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਵਿਚਾਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਤੇ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਦਰਜਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਯਨ੍ ਵਿਚਾਰੋ ऽਪਿ ਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ । ਯਦਾ ਤਦਾ ਨਿਰੁਲ੍ਲੇਖਂ ਪਰਮ੍ ਏਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਵਿਚਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਸਰਵੋਚ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੇ, ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨਸ੍ਯ੍ ਅਨੀਹਿਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਤੈਰ੍ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਨੇਹ ਕੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕृਤੈਰ੍ ਅਰ੍ਥੋ ਨਾਕृਤੈਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਭਾਵਨਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਬੁੱਧੀ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਜਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ—ਨਾ ਹੀ ਨਕਰਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਮਨਸ੍ਯ੍ ਅਨੀਹਿਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਏਵ ਤੇ । ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਕਰ੍ਮਾਦਾਵ੍ ਅਸਞ੍ਚਾਰਿਤਯਨ੍ਤ੍ਰਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ; ਉਹ ਐਸੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਮਸ਼ੀਨ ਜੋ ਚਲਾਈ ਨਹੀਂ ਗਈ।
ਮਨੋਯਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚਲਨੇ ਕਾਰਣਂ ਵੇਦਨਂ ਵਿਦੁਃ । ਪ੍ਰਾਣਾਲੀ ਦਾਰੁਮੇषਸ੍ਯ ਰਜ੍ਜੁਰ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾ ਯਥਾ
ਮਨ ਦੇ ਯੰਤਰ ਦੀ ਚਲਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਦੇ ਪਤਲੇ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਅੰਦਰਲੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਪਦਾਰ੍ਥਾਦ੍ਯਾਕੁਲਂ ਜਗਤ੍ । ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵੇਦਨਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਵਾਤੇ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਯਥਾ
ਰੂਪ, ਚਾਨਣ, ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ, ਵਸਤੂਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੰਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਵੇਦਨਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਯਥੋਦੇਤਿ ਤਦਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਭਾਤਿ ਪ੍ਰਸृਤਦਿਕ੍ਕਾਲਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਤਾਰੂਪਦੇਹਕਮ੍
ਸਾਫ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਅਨੁਭਵ ਜਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਰੂਪਾਂ, ਸਰੀਰ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਰष੍ਟੈਵ ਦृਸ਼੍ਯਤਾਭਾਸਂ ਸ੍ਵਂ ਰੂਪਂ ਧਾਰਯਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਸ੍ਵਂ ਯਥਾ ਤਤ੍ਰ ਯਦ੍ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਵਿਭਾਤਿ ਤਥੈਵ ਤਤ੍
ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੀ, ਜੋ ਦੇਖੇ ਗਏ ਦੀ ਝਲਕ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਰੂਪ ਉਥੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਓਹੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਯਥਾ ਤਤ੍ਰ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਤ੍ਵਮ੍ ਇਵਾਗਤਃ । ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਤਥਾ ਤਤ੍ਰ ਤਦ੍ਰੂਪ ਇਵ ਰਾਜਤੇ
ਉਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਤਰੀਕਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਉਥੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਤਯਾ ਦ੍ਰष੍ਟੁਰ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਦ੍ਰष੍ਟृਤ੍ਵਂ ਦ੍ਰष੍ਟ੍ਰਸਦ੍ਭਾਵੇ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਸਤਃ
ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਮਾਨੋ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਅਕਾਰਣਕਮ੍ ਏਵਾਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਲ੍ਪਮ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਏਵ ਨਿਰ੍ਮਾਤृ ਤਸ੍ਯਾਂਸ਼ਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨੁਪਾਧਯਃ
ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਚਣਹਾਰ ਸਿੱਧਾ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।
ਸ੍ਵਯਤ੍ਨਮਾਤ੍ਰੇਤਰਰੂਪਕੋ ਯਸ੍ ਤਦ੍ਦੈਵਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਪਾਸ੍ਯ ਦੂਰੇ । ਸ਼ੂਰੇਣ ਸਾਧੋ ਪਦਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਹਿ ਲਭ੍ਯਤੇ ऽਨ੍ਤਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਰਮੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਅੰਦਰੋਂ ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।