ਯਨ੍ਮਯਾ ਏਵ ਤੇਨੈਵ ਮਿਥਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਰਿਤਾਸ਼ਯਮ੍ । ਚਮਤ੍ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮੀ ਭਾਵਾਃ ਪਞ੍ਚੇषੁ ਮਿਥੁਨੌਘਵਤ੍
ਇਹ ਸਾਰੇ ਭਾਵ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰ ਏਵ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇਣੈਵ ਚੀਯਤੇ । ਨਾਨਾਤ੍ਮਨੇਵਾਨਾਨੈਵ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਪ੍ਯ੍ ਅਨਾਤ੍ਮਵਤ੍
ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ ਹੀ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਿਵੇਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ, ਆਤਮਾ ਵੀ ਅਣ-ਆਤਮਾ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਣਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਉਦ੍ਧਰਨ੍ਤਿ ਪੂਰ੍ਣਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਚਕ੍ਰਿਰੇ । ਭਵਨ੍ਤਿ ਪੂਰ੍ਣਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਏਵਾਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਪੂਰਨ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਨ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਆਖਿਰ ਪੂਰਨ ਹੀ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵ ਕਚਤਿ ਯਚ੍ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਤਯਾਤ੍ਮਨਿ । ਅਕਚਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਵ ਤਨ੍ ਨਾਮ ਕਚਿਤਂ ਸਰ੍ਗਵੇਦਨਮ੍
ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਚਿੱਤ-ਸਭਾ ਵਿਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਰਦਾ ਨਹੀਂ; ਕਰਮ ਕਹਿਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਬਣਨ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੈ।
ਅਹਂ ਚਿਤਾ ਚਿਦ੍ ਏਵਾਸੌ ਭਵਤੀਵ ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਵਤਃ । ਅਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਰੂਪਂ ਸ੍ਵਮ੍ ਅਤ੍ਯਜਨ੍ਤੀ ਨਿਰਾਮਯਮ੍
ਮੈਂ ਚਿੱਤ ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਚਿੱਤ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤੋ ਰੂਪਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਮਨੋਰੂਪਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਕਮ੍ । ਸਮ੍ਰਾਟ੍ਛਰੀਰਮ੍ ਆਭਾਸਿ ਭਵਤੀਵ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ
ਚਿੱਤ ਦਾ ਰੂਪ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ; ਮਨ ਦਾ ਰੂਪ ਅੰਤ-ਰਹਿਤ ਹੈ। ਸਰਤਾਜ ਦਾ ਸਰੀਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪ-ਜਨਮਿਆ ਹੋਵੇ।
ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਥਾਸਦ੍ ਏਵੇਦਂ ਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਦ੍ ਏਵ ਵਾ । ਭਾਵਨਾਦ੍ ਘਨਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਭਵਤਿ ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਇਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਝੂਠਾ ਤੇ ਕਦੇ ਸਚਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਗਾੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਇਹ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਸਰਰੂਪਤਯਾ ਸ੍ਵਭਾਵਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਇਦਮ੍ ਅਵ੍ਯਪਦੇਸ਼੍ਯਮ੍ ਏਕਮ੍ । ਵਸ੍ਤੁਸ੍ਥਿਤਂ ਨਿਜਚਮਤ੍ਕਰਣਾਵਲੋਕਰੂਪਂ ਜਗਤ੍ਤ੍ਵਰਹਿਤਾਨੁਭਵਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍
ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਜਗਤ-ਫੈਲਾਅ' ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਅਰਥ ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਇਕੋ ਇਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਪੂਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਸਾਰ ਹੈ, ਜਗਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਤੱਤ ਹੈ।
ਨ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਯੋ ऽਰ੍ਥੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨ ਬਾਹ੍ਯੋ ਨਾਪਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ । ਵੇਦਨਾਮਾਤ੍ਰਸਾਰਤ੍ਵਾਦ੍ ਯਥਾਵਿਤ੍ ਸੋ ऽਰ੍ਥ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਚੇਤਨਾ-ਰੂਪ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਬਾਹਰਲੀ ਚੀਜ਼, ਨਾ ਹੀ ਖਾਲੀਪਣ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰ ਸਿਰਫ ਅਨੁਭਵ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਸਤੂ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਸਲਿਲਸ੍ਯੇਵ ਵਿਦੋ ਵਿਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਕਾਰਣਮ੍ । ਖਾਤ੍ਮ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਂ ਤਦ੍ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਣਤਾ ਰਵਦਾਰ ਹੋਣੀ ਹੈ, ਇੰਝ ਹੀ ਗਿਆਨ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼-ਸਵਭਾਵ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਜੋ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਿਵ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦਾਭਾਵਤਸ੍ ਸ੍ਵਤ੍ਵਭਾਵਯੋਃ । ਅਸਤ੍ਤਾ ਤੇਨ ਨ ਪਰੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਭਾਵਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਠੋਸ ਸਥਿਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਯਦਿ ਕਾਰਣਤਾਪਤ੍ਤਿਯੋਗ੍ਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪਰਂ ਭਵੇਤ੍ । ਅਨਿਙ੍ਗਨਮ੍ ਅਨਾਭਾਸਮ੍ ਅਪ੍ਰਤਰ੍ਕ੍ਯਂ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍
ਜੇ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਗੁਣ ਰਹਿਤ, ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਅਤੋ ਨ ਕਾਰਣਂ ਨੈਵ ਬੀਜਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕਦਾਚਨ । ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਚਿਨ੍ ਨਾਮ ਤੇਨ ਸਰ੍ਗੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਰਚਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਨ ਚਾਨ੍ਯਥੋਪਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਸਰ੍ਗਸ੍ਯਾਸ੍ਯੋਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਕਾਦ੍ ऋਤੇ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ ਜਡਸ੍ ਸਰ੍ਗੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ; ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮੂੜ੍ਹੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਚ੍ ਚਿਦ੍ਘਨਮ੍ ਅਵੇਧਿਤਮ੍ । ਅਸਮ੍ਭਵਜ੍ਜਗਚ੍ਛਬ੍ਦਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਰਸਰਞ੍ਜਨਮ੍
ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਿੱਤ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਇਕਤਾ ਹੈ; 'ਸੰਸਾਰ' ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਕਾਰਣਾਭਾਵਾਤ੍ ਪਦਾਰ੍ਥ ਉਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੈਕ੍ਯਾਦ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਵ੍ਯੋਮਪੁष੍ਪਵਤ੍ ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤਿਤਃ
ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਪਦਾਰਥ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰਾਪਣ ਜਾਂ ਇਕਤਾ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ।
ਵਸ੍ਤੁ ਨਾਸ਼ੈਕਨਿष੍ਠਤ੍ਵਾਨ੍ ਨ ਚਾਜਮ੍ ਉਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਉਪਲਮ੍ਭੇ ਧ੍ਰੁਵੋ ਨਾਸ਼ੋ ਜਨ੍ਮ ਨष੍ਟਸ੍ਯ ਚ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਵਸਤੂ ਦਾ ਅੰਤ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਸ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਦੇ ਅਜਨਮਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਸ ਪੱਕਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਨਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਅਥ ਵੈਨਂ ਸਦਾ ਸਨ੍ਤਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨष੍ਟਂ ਚ ਵੇਤ੍ਸਿ ਵਾ । ਪਦਾਰ੍ਥੌਘਂ ਤਦ੍ ਏषੋ ऽਰ੍ਥ ਏਕਰੂਪੋ ऽਤ੍ਰ ਕਿਂ ਵ੍ਯਥਾ
ਜਾਂ ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਸ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਇਹ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਇਕੋ ਹੀ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਚਿੰਤਾ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ?
ਉਪਲਮ੍ਭਸ੍ ਤੁ ਯਸ਼੍ ਚਾਯਂ ਸਾ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਚਮਤ੍ਕृਤਿਃ । ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਰਸਤ੍ਤਾਸ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਮ੍ ਐਕ੍ਯਂ ਚ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਇਹ ਜੋ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਹੀ ਮਨ ਦੇ ਅਸਲ ਦੀ ਅਜੀਬੀ ਹੈ। ਮਨ ਦੇ ਅਸਲ ਦੀ ਹੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਦੋਹਰਾਪਣ ਹੈ, ਨਾ ਇੱਕਤਾ — ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਅਤਃ ਪਦਾਰ੍ਥਸਤ੍ਤਾਯਾ ਅਭਾਵੇ ਸਤਿ ਭੂਪਤੇ । ਅਸਮ੍ਭਵੇ ਭਾਵਨਸ੍ਯ ਨਾਹਨ੍ਤਾਭਾਵਨਾਸ੍ਤਿ ਤੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਅਹਮ੍ਭਾਵਾਸਮ੍ਭਵਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਇਤਿ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਹਂਰੂਪਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਤੋ ਭਵ ਵਿਨ੍ਨਭਃ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਫ਼ਰਕ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾ।
ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਨਾ ਮੌਨੀ ਪਰਨਭੋਮਯਃ । ਸਦੇਹੋ ਵਾ ਵਿਦੇਹੋ ਵਾ ਭਵ ਸ੍ਥਾਯੀ ਚਲੋ ऽਥ ਵਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਚੁੱਪ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਚੀ ਅਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਾਹੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਦੇ, ਚਾਹੇ ਟਿਕਾ ਰਹੇ ਜਾਂ ਚਲਦਾ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ ਰਹੋ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਵਾਚ੍ ਛੁਦ੍ਧਵਿਦ੍ਦृष੍ਟੇਃ ਪਦਾਰ੍ਥਾਭਾਵਸਿਦ੍ਧਿਤਃ । ਭਾਵਨਾਭਾਵਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤੇ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਹਮ੍ ਅਤਸ਼੍ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਸਭ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ, 'ਮੈਂ' ਦੀ ਕੋਈ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਵੇਦਾਰ੍ਥਭਾਵਨਾਦ੍ ਅਨੁਭੂਤਿਤਃ । ਚੇਤਿਤਾਰ੍ਥੈਕਸਤ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸੋਚ ਕਿ 'ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ' ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਤੇਨਾਸਿ ਨਿਰ੍ਮਲਮ੍ ਅਕਾਰਣਮ੍ ਆਦਿਮੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ਅਸ਼ੇषਮ੍ ਅਨੇਕਮ੍ ਏਕਮ੍ । ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਵਿਨਾਮਯਮ੍ ਅਸਤ੍ ਸਦ੍ ਅਨਾਦਿਮਧ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਚਾਸ੍ਸ੍ਵ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਂ ਸਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈਂ—ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਬੇਅੰਤ, ਅਨੇਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇੱਕ; ਖਾਲੀ, ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਾ ਝੂਠਾ ਨਾ ਸੱਚਾ, ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ; ਸਭ ਕੁਝ, ਪਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਵਜੂਦ ਵਾਲਾ।
ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਮੇ ਬੋਧੋ ਯਥਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਫੁਟੋ ਭਵੇਤ੍ । ਤਾਮ੍ ਅਨ੍ਯਾਮ੍ ਅਨ੍ਯਥਾ ਬ੍ਰੂਹਿ ਬੁਦ੍ਧਂ ਨ ਨਿਪੁਣਂ ਮਯਾ
ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾ ਕਿ 'ਮਨ ਨਹੀਂ ਹੈ' ਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਸਮਝ ਕਿਵੇਂ ਤਰਕ ਨਾਲ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਤੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਾਫੀ ਗਹਿਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਰਾਜਰ੍षੇ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਯਚ੍ ਚੇਦਂ ਚਿਤ੍ਤਵਦ੍ ਭਾਤਿ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਭਿਧਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍
ਰਾਜਾ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਥਾਂ ਤੇ ਵਜੂਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਜੋ ਮਨ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਜ੍ਞਾਤਾਤ੍ਮਕਂ ਯਤ੍ਰ ਜਗਦ੍ ਏਵ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ਰਾਹਂ ਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਲਨਾਕਲਨਾਃ ਕੁਤਃ
ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਨਾ ਗਿਆਨ, ਉਥੇ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਫਿਰ 'ਮੈਂ', 'ਤੂੰ', ਜਾਂ 'ਉਹ' ਵਰਗੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ?
ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਜਗਦ੍ ਏਵੇਦਂ ਯਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਇਦਂ ਕਿਞ੍ਚਨੋਦਿਤਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਤ੍ਮਨਿ ਤਦ੍ ਭਾਤਿ ਸ਼ृਣ੍ਵ੍ ਏਤਦ੍ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਕਥਮ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵਜੂਦ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੱਸੋ, ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਜਾਂ ਸਮਝੀ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਸਰ੍ਗਾਦਾਵ੍ ਏਵੇਦਂ ਨੋਦਿਤਂ ਜਗਤ੍ । ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਯਮ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਵਦ੍ਬੋਧਾਯ ਮਯਾ ਕृਤਃ
ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਲੈ ਜਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਤੇਰੀ ਸਮਝ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ।