ਸ਼ਿਵੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਨਿਰਾਭਾਸੇ ਪਰੇ ऽਨੁਲ੍ਲਙ੍ਘਿਤਾਤ੍ਮਨਿ । ਦ੍ਰष੍ਟृਦਰ੍ਸ਼ਨਦृਸ਼੍ਯਾਖ੍ਯੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ ਕੁਤਃ
ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ਾਂਤ, ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਸਰਵੋਚ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲੰਘ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ — ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਦੇਖਣਾ, ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਭਾਵ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟਂ ਮਹਾਰਾਜ ਰਾਜਸੇ ਬੋਧਭਾਸ੍ਵਤਾ । ਏਤਦ੍ ਏਵ ਹਿ ਤੇ ਸ਼ਿष੍ਟਂ ਜ੍ਞਤਾਯਾਸ੍ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਸ਼ृਣੁ
ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮਹਾਰਾਜ। ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਚਮਕ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜਾਣਨਾ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੁਣ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਰਾਢ੍ਯਂ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਹ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਜੜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ ਸ੍ਤਿਮਿਤਗਮ੍ਭੀਰਂ ਨ ਤੇਜੋ ਨ ਤਮਸ੍ ਤਤਮ੍ । ਮਹਾਕਲ੍ਪਵਿਲਾਸਾਨ੍ਤੇ ਸਤ੍ ਸਾਰਮ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਫਿਰ, ਡੂੰਘੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹਨੇਰਾ; ਮਹਾ-ਕਲਪ ਦੇ ਖੇਡ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਿਰਫ ਸੱਚੀ ਸਾਰ ਹੀ ਬਚਦੀ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਮਲਂ ਕਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਭਾਤਮ੍ ਅਮਲਂ ਨਭਃ । ਸਮਸ੍ਤਕਲਨੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਰਮਯਾ ਸ਼੍ਰਿਯਾ
ਸਿਰਫ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਲ, ਚਮਕਦਾਰ, ਨਿਰਮਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਹਰ ਭੇਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਏਕੋਦਿਤਮ੍ ਅਤ੍ਯਚ੍ਛਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਤਤਮ੍ ਉਜ੍ਜ੍ਵਲਂ । ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਕਂ ਤੇਜਸ੍ ਸ੍ਤਿਮਿਤਂ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ, ਸ਼ਾਂਤ, ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਮਕਦਾਰ—ਉਹ ਪਰਮ-ਆਤਮਾ, ਨਿਸ਼ਚਲ, ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਤਰ੍ਕ੍ਯਮ੍ ਅਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਸਮਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ ਅਨਿਙ੍ਗਨਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਆਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਆਘੂਰ੍ਣਦ੍ ਇਵ ਸਮ੍ਪਦਾ
ਉਹ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜਾਣਣ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਸਭ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ, ਚੰਗਾ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਮੁਕਤੀ, ਪੂਰਨਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਪਾਸ abundance ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਅਣੀਯਸਾਮ੍ ਅਣੀਯਸ੍ ਤਤ੍ ਸ੍ਥਵਿष੍ਠਂ ਚ ਸ੍ਥਵੀਯਸਾਮ੍ । ਗਰੀਯਸਾਂ ਗਰਿष੍ਠਂ ਚ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਚ ਸ਼੍ਰੇਯਸਾਮ੍ ਅਪਿ
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸੁਖਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਤੋਂ ਵੀ ਭਾਰੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
ਈਦृਸ਼ਂ ਤਤ੍ ਪਰਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਯਦ੍ ਇਦਂ ਨਭਃ । ਅਣੋਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਮਹਾਮੇਰੁਰ੍ ਇਵ ਸ੍ਥੂਲਾਤ੍ਮ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਉਹ ਪਰਮ ਸੁਖਮ ਹਕੀਕਤ ਐਸਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਅਸਮਾਨ, ਇੱਕ ਪਰਮਾਣੂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਊਂਟ ਮੇਰੂ ਵਾਂਗ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਭਾਰੀ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਈਦृਸ਼ਂ ਤਤ੍ ਪਰਂ ਸ੍ਥੂਲਂ ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਯਦ੍ ਇਦਂ ਜਗਤ੍ । ਪਰਮਾਣੁਵਦ੍ ਆਭਾਤਿ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਏਵ ਨ ਭਾਤਿ ਵਾ
ਉਹ ਪਰਮ ਭਾਰੀ ਹਕੀਕਤ ਐਸਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦਿਖਾਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਈਦृਸ਼ਂ ਤਦ੍ ਗਰਿष੍ਠਂ ਚ ਜਗਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਯਦ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਤਮ੍ । ਬੁਦ੍ਧ੍ਵੈਤਦ੍ ਅਮਲਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਜਰਤ੍ਤृਣਲਵਾਯਤੇ
ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਾਜ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੁੱਕੀ ਘਾਸ ਜਾਂ ਭੂਸੇ ਵਾਂਗ ਬਿਲਕੁਲ ਅਣਮੋਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਈਦृਸ਼ਂ ਤਤ੍ ਪਰਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤਿ ਯਦ੍ ਈਸ਼੍ਵਰੇ । ਜਗਤ੍ਪਦਾਰ੍ਥਸਾਰ੍ਥਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤੋਦੇਤਿ ਵੇਦਨਾਤ੍
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਇਤਨੀ ਹੈ ਕਿ, ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਅਸਲ ਸਵੈ-ਅਸਤੀ ਦੀ ਸੂਝ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਸਾਰਮ੍ ਏਕਮ੍ ਏਵੇਹ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭੂਪਤੇ ਤਤਮ੍ । ਏਕਮ੍ ਏਕਾਨ੍ਤਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਤ੍ਤਂ ਨੈਕਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਵਿਤਾਵਸ਼ਾਤ੍
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਇਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਦਵੈਤ ਦੀ ਸਚਾਈ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਕਲਨਾ ਕਾਚਿਨ੍ ਨਾਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਲਂ ਭਾਤਂ ਤਦ੍ ਏਵਾਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਤਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਪੂਰਾ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹੈ।
ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਕਾਰਮ੍ ਇਵੋਦਿਤਮ੍ । ਅਵਾਚ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਲਭ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਨ੍ ਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਕਾਰਣਮ੍
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਤੇ ਪਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਨਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਤੀਜਾ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਦੇਰ੍ ਅਗਮ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਿਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਕਮ੍ ਤਦ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਮ੍ ਅਚ੍ਛਾਨੁਭਵਮਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਤੱਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕੀਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਸਾਰ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਨਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਰੂਪਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਗਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਦृਸ਼ਃ । ਸਤੋ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਤੋ ਵਾਪਿ ਕਥਂ ਕਾਰਣਤਾ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯਦ੍ ਵੈ ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ ਬੀਜਮ੍ ਅਨਾਖ੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍ ਨ ਕਾਰਣਮ੍ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਮਾਣਾਤਿਗਤਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਬੀਜ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾਂ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਸਾਰੇ ਮਾਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਕਰ੍ਤृਕਰ੍ਮਕਰਣਮ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਚਿਦ੍ਘਨਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਤਮ੍ । ਆਤ੍ਮਰੂਪਮ੍ ਅਨਾਭਾਸਂ ਸ੍ਵਸਂਵੇਦਨਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਟੁੱਟ ਤੇ ਅਭਿੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਰਮ ਹੈ, ਨਾ ਸਾਧਨ ਹੈ; ਇਹ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਜਾਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪਰਸ੍ਮਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮੁਨੇ । ਕਥਂ ਕਿਲ ਵਦਾਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਸ੍ਯਾਜ੍ ਜਨ੍ਯਜਨਕਕ੍ਰਮਃ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮুনি, ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅਪਰਗਟ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ ਤੇ ਫਲ ਦੀ ਲੜੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ?
ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਾਯਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ । ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨ ਬੀਜਂ ਨ ਚ ਕਾਰਣਮ੍
ਸ਼ਾਂਤ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਲੀਨ ਹੁੰਦਾ; ਬ੍ਰਹਮ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਨਾ ਕਾਰਨ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨੁਭਵਮਾਤ੍ਰਂ ਤਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਗਦਹਨ੍ਤਾਦਿ ਤਦ੍ ਏਵਾਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਹਿ
ਉਹ ਕੇਵਲ ਸ਼ੁੱਧ ਅਨੁਭਵ ਹੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਜਗਤ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵੇ ਜਗਦਹਨ੍ਤਾਦਿ ਮੁਨੇ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਸਰ੍ਗਵੇਦਨਮ੍ ਆਭਾਤਿ ਕਥਮ੍ ਏਤਦ੍ ਵਦਾਸ਼ੁ ਮੇ
ਹੇ ਮুনি, ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਵਿਚ ਨਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਨਾ ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਰਚਨਾ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।
ਚਿਤ੍ਸਾਰਂ ਤਦ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਸਂਵਿਦਿ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਤਤ੍ ਤਦ੍ਭਵਨਮ੍ ਅਤ੍ਯਚ੍ਛਂ ਤਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਂ ਜਗਦ੍ ਵਿਦੁਃ
ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਤਿ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਕਚਨਂ ਨਾਮ ਯਦ੍ ਅਸਮ੍ਭਵਚੇਤ੍ਯਦृਕ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਂਵੇਦਨਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵਿਰਾਡਾਤ੍ਮ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਅਸੰਭਵ ਨੂੰ ਵੀ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਸਮਝੋ। ਇਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵਾਤਸ੍ਯ ਵਾਤਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ਯ ਯਥਾ ਭੇਦੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਖਤ੍ਵੋਪਮਯੋਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਹਨ੍ਤ੍ਵਯੋਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਐਸੇ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਖਾਲੀਪਣ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਜਲੇ ऽਸ੍ਤਿ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਤ੍ਤੇ ਯਥੋਰ੍ਮ੍ਯਾਦਿ ਸਕਾਰਣਮ੍ । ਪਰੇ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਦੇਸ਼ਕਾਲਾਤ੍ਤੇ ਤਥਾ ਜਗਦ੍ ਅਕਾਰਣਮ੍
ਜਲ ਵਿਚ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਸਮਾਂ ਹੈ ਨਾ ਥਾਂ, ਉਥੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਜਲਾਦੌ ਯਤ੍ ਤਰਙ੍ਗਾਦਿ ਤਤ੍ ਸਕਾਰਣਮ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਇਹ । ਪਰੇ ਜਗਦਹਨ੍ਤਾਦਿ ਨਾਕਾਰਣਮ੍ ਅਵੈਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਜਲ ਆਦਿ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀ ਲਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣੀ।
ਇਦਾਨੀਂ ਭਵਤਾ ਜ੍ਞਾਤਮ੍ ਏਤਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਮਹੀਪਤੇ । ਇਦਂ ਜਗਦਹਨ੍ਤਾਦਿ ਨੇਹ ਕਿਞ੍ਚਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਹੁਣ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਸਮਝ ਲੈ ਲਈ ਹੈ: ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ—ਇੱਥੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਜਗਚ੍ਛਬ੍ਦਾਰ੍ਥਰਹਿਤਂ ਜਗਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸ਼ਿਵਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਸ੍ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤਰੇਣ ਵਾ
ਸੰਸਾਰ, 'ਸੰਸਾਰ' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਕਸ਼ਮ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ।