ਪਦਾਰ੍ਥਵੇਦਨਂ ਮਿਥ੍ਯੈਵਾਸਦ੍ ਏਵਾਵਭਾਸਤੇ । ਅਹਮਾਦ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ ਏਤੇਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਸੇ ਖਕੋਸ਼ਵਤ੍
ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਸਲੀ ਹੋਣ ਦੀ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੜੇ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਜਗਤ੍ਪਦਾਰ੍ਥਪ੍ਰਵਿਭਾਗਦृष੍ਟਿਸ੍ ਸਦੇਸ਼ਦਿਕ੍ਕਾਲਕਲਾਕ੍ਰਿਯੌਘਾ । ਅਹੋ ਨੁ ਕਾਲੇਨ ਚਿਰੇਣ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਵਾ ਨੂਨਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤੇਤਿ
ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਖਣ, ਅਤੇ ਥਾਂ, ਦਿਸਾ, ਸਮਾਂ, ਕਰਮ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ, ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ਾਮ੍ਯਾਮਿ ਨਿਰ੍ਵਾਮਿ ਪਰਂ ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਨ ਯਾਮਿ ਨੋਦੇਮਿ ਨ ਚਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਮਿ । ਤਿष੍ਠਾਮ੍ਯ੍ ਅਨਿष੍ਠਂ ਚ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਿਵਂ ਸ਼ੁਭਂ ਪਾਵਨਮੌਨਮ੍ ਅਸ੍ਮਿ
ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹਾਂ, ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ; ਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਉੱਗਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਡੁੱਬਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੈਂ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ, ਪਵਿੱਤਰ, ਅਤੇ ਪਾਕ ਮੌਨ ਹਾਂ।
ਇਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਯ ਸ ਸ਼ਿਖਿਧ੍ਵਜਃ । ਮੁਹੂਰ੍ਤਮ੍ ਆਸੀਤ੍ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਮਨਾ ਨਿਰ੍ਵਾਣਦੀਪਵਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਪਾ ਕੇ, ਸ਼ਿਖਿਧਵਜ ਰਾਜਾ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਬੱਤੀ ਵਾਂਗ।
ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸਮਾਧਾਨਪਰਿਣਤ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ ਈਯਿਵਾਨ੍ । ਸ੍ਵਲੀਲਯੇਤਿ ਕੁਮ੍ਭੇਨ ਸ ਝਗਿਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਬੋਧਿਤਃ
ਅਦਵੈਤ ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕੁੰਭ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਜਾਗਰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਰਾਜਨ੍ਨ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਨਿਦ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ऽਸਿ ਸ਼ਿਵਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਕਾਰ੍ਯਂ ਨਾਸ੍ਤਮਯੇਨੇਤੋ ਨ ਚਾਨਸ੍ਤਮਯੇਨ ਤੇ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗ ਚੁੱਕੇ ਹੋ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋ। ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਸਕृਦ੍ ਏਵ ਵਿਭਾਤਾਤ੍ਮਾ ਤਿष੍ਠਾਨਿष੍ਠਪਦਾਤ੍ਮਕਃ । ਕਲਾਕਲਨਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ऽਙ੍ਗ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਇਕ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਥਿਰਤਾ ਜਾਂ ਅਸਥਿਰਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ। ਪਿਆਰੇ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਮੁਕਤ ਹੋ।
ਕੁਮ੍ਭੇਨ ਬੋਧਿਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਵਂ ਸ ਬਭੂਵ ਪ੍ਰਬੋਧਵਾਨ੍ । ਵਿਨਿਰ੍ਗਤੋ ਰਰਾਜੋਚ੍ਚੈਰ੍ ਮਹਾਮੋਹਸਮੁਦ੍ਗਕਾਤ੍
ਕੁੰਭ ਵਲੋਂ ਜਾਗਰਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਵੱਡੀ ਭਟਕਣ ਦੀ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਧੀਃ ਕ੍ਸ਼ਣੇਨੈਵ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁਨਃ । ਅਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਏਵ ਮੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਲੀਲਯਾ ਸਮੁਵਾਚ ਹ
ਉਸ ਦੀ ਮਨ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਦ ਉਹ ਨੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਅਸਲियत ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਦੇਖ ਲਿਆ। ਮੁਕਤ ਆਤਮਾ ਨੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ।
ਜ੍ਞਾਤਪ੍ਰਾਯਮ੍ ਅਪੀਦਂ ਤੁ ਯਤ੍ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਤਦ੍ ਉਚ੍ਯਤਾਮ੍ । ਭੂਯੋ ਨਿਪੁਣਬੋਧਾਯ ਮਮ ਮਾਨਦ ਮੋਹਹਨ੍
ਮੈਂ ਲਗਭਗ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਮੈਂ ਹੁਣ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਦੱਸੋ। ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਮੋਹ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੀ ਹੋਰ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਲਈ।
ਸ਼ਿਵੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਨਿਰਾਭਾਸੇ ਪਰੇ ऽਨੁਲ੍ਲਙ੍ਘਿਤਾਤ੍ਮਨਿ । ਦ੍ਰष੍ਟृਦਰ੍ਸ਼ਨਦृਸ਼੍ਯਾਖ੍ਯੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ ਕੁਤਃ
ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ਾਂਤ, ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਸਰਵੋਚ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲੰਘ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ — ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਦੇਖਣਾ, ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਭਾਵ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟਂ ਮਹਾਰਾਜ ਰਾਜਸੇ ਬੋਧਭਾਸ੍ਵਤਾ । ਏਤਦ੍ ਏਵ ਹਿ ਤੇ ਸ਼ਿष੍ਟਂ ਜ੍ਞਤਾਯਾਸ੍ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਸ਼ृਣੁ
ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮਹਾਰਾਜ। ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਚਮਕ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜਾਣਨਾ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੁਣ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਰਾਢ੍ਯਂ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਹ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਜੜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ ਸ੍ਤਿਮਿਤਗਮ੍ਭੀਰਂ ਨ ਤੇਜੋ ਨ ਤਮਸ੍ ਤਤਮ੍ । ਮਹਾਕਲ੍ਪਵਿਲਾਸਾਨ੍ਤੇ ਸਤ੍ ਸਾਰਮ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਫਿਰ, ਡੂੰਘੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹਨੇਰਾ; ਮਹਾ-ਕਲਪ ਦੇ ਖੇਡ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਿਰਫ ਸੱਚੀ ਸਾਰ ਹੀ ਬਚਦੀ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਮਲਂ ਕਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਭਾਤਮ੍ ਅਮਲਂ ਨਭਃ । ਸਮਸ੍ਤਕਲਨੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਰਮਯਾ ਸ਼੍ਰਿਯਾ
ਸਿਰਫ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਲ, ਚਮਕਦਾਰ, ਨਿਰਮਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਹਰ ਭੇਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਏਕੋਦਿਤਮ੍ ਅਤ੍ਯਚ੍ਛਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਤਤਮ੍ ਉਜ੍ਜ੍ਵਲਂ । ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਕਂ ਤੇਜਸ੍ ਸ੍ਤਿਮਿਤਂ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ, ਸ਼ਾਂਤ, ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਮਕਦਾਰ—ਉਹ ਪਰਮ-ਆਤਮਾ, ਨਿਸ਼ਚਲ, ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਤਰ੍ਕ੍ਯਮ੍ ਅਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਸਮਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ ਅਨਿਙ੍ਗਨਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਆਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਆਘੂਰ੍ਣਦ੍ ਇਵ ਸਮ੍ਪਦਾ
ਉਹ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜਾਣਣ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਸਭ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ, ਚੰਗਾ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਮੁਕਤੀ, ਪੂਰਨਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਪਾਸ abundance ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਅਣੀਯਸਾਮ੍ ਅਣੀਯਸ੍ ਤਤ੍ ਸ੍ਥਵਿष੍ਠਂ ਚ ਸ੍ਥਵੀਯਸਾਮ੍ । ਗਰੀਯਸਾਂ ਗਰਿष੍ਠਂ ਚ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਚ ਸ਼੍ਰੇਯਸਾਮ੍ ਅਪਿ
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸੁਖਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਤੋਂ ਵੀ ਭਾਰੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
ਈਦृਸ਼ਂ ਤਤ੍ ਪਰਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਯਦ੍ ਇਦਂ ਨਭਃ । ਅਣੋਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਮਹਾਮੇਰੁਰ੍ ਇਵ ਸ੍ਥੂਲਾਤ੍ਮ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਉਹ ਪਰਮ ਸੁਖਮ ਹਕੀਕਤ ਐਸਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਅਸਮਾਨ, ਇੱਕ ਪਰਮਾਣੂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਊਂਟ ਮੇਰੂ ਵਾਂਗ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਭਾਰੀ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਈਦृਸ਼ਂ ਤਤ੍ ਪਰਂ ਸ੍ਥੂਲਂ ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਯਦ੍ ਇਦਂ ਜਗਤ੍ । ਪਰਮਾਣੁਵਦ੍ ਆਭਾਤਿ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਏਵ ਨ ਭਾਤਿ ਵਾ
ਉਹ ਪਰਮ ਭਾਰੀ ਹਕੀਕਤ ਐਸਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦਿਖਾਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਈਦृਸ਼ਂ ਤਦ੍ ਗਰਿष੍ਠਂ ਚ ਜਗਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਯਦ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਤਮ੍ । ਬੁਦ੍ਧ੍ਵੈਤਦ੍ ਅਮਲਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਜਰਤ੍ਤृਣਲਵਾਯਤੇ
ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਾਜ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੁੱਕੀ ਘਾਸ ਜਾਂ ਭੂਸੇ ਵਾਂਗ ਬਿਲਕੁਲ ਅਣਮੋਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਈਦृਸ਼ਂ ਤਤ੍ ਪਰਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤਿ ਯਦ੍ ਈਸ਼੍ਵਰੇ । ਜਗਤ੍ਪਦਾਰ੍ਥਸਾਰ੍ਥਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤੋਦੇਤਿ ਵੇਦਨਾਤ੍
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਇਤਨੀ ਹੈ ਕਿ, ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਅਸਲ ਸਵੈ-ਅਸਤੀ ਦੀ ਸੂਝ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਸਾਰਮ੍ ਏਕਮ੍ ਏਵੇਹ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭੂਪਤੇ ਤਤਮ੍ । ਏਕਮ੍ ਏਕਾਨ੍ਤਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਤ੍ਤਂ ਨੈਕਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਵਿਤਾਵਸ਼ਾਤ੍
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਇਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਦਵੈਤ ਦੀ ਸਚਾਈ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਕਲਨਾ ਕਾਚਿਨ੍ ਨਾਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਲਂ ਭਾਤਂ ਤਦ੍ ਏਵਾਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਤਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਪੂਰਾ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹੈ।
ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਕਾਰਮ੍ ਇਵੋਦਿਤਮ੍ । ਅਵਾਚ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਲਭ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਨ੍ ਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਕਾਰਣਮ੍
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਤੇ ਪਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਨਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਤੀਜਾ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਦੇਰ੍ ਅਗਮ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਿਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਕਮ੍ ਤਦ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਮ੍ ਅਚ੍ਛਾਨੁਭਵਮਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਤੱਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕੀਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਸਾਰ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਨਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਰੂਪਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਗਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਦृਸ਼ਃ । ਸਤੋ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਤੋ ਵਾਪਿ ਕਥਂ ਕਾਰਣਤਾ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯਦ੍ ਵੈ ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ ਬੀਜਮ੍ ਅਨਾਖ੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍ ਨ ਕਾਰਣਮ੍ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਮਾਣਾਤਿਗਤਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਬੀਜ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾਂ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਸਾਰੇ ਮਾਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਕਰ੍ਤृਕਰ੍ਮਕਰਣਮ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਚਿਦ੍ਘਨਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਤਮ੍ । ਆਤ੍ਮਰੂਪਮ੍ ਅਨਾਭਾਸਂ ਸ੍ਵਸਂਵੇਦਨਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਟੁੱਟ ਤੇ ਅਭਿੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਰਮ ਹੈ, ਨਾ ਸਾਧਨ ਹੈ; ਇਹ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਜਾਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪਰਸ੍ਮਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮੁਨੇ । ਕਥਂ ਕਿਲ ਵਦਾਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਸ੍ਯਾਜ੍ ਜਨ੍ਯਜਨਕਕ੍ਰਮਃ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮুনি, ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅਪਰਗਟ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ ਤੇ ਫਲ ਦੀ ਲੜੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ?